Ayodhya Kanda, sarga 4

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः
मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञः स निश्चयम्

gateṣv atha nṛpo bhūyaḥ paureṣu saha mantribhiḥ
mantrayitvā tataś cakre niścayajñaḥ sa niścayam

श्व एव पुष्यो भविता श्वोऽभिषेच्येत मे सुतः
रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः

śva eva puṣyo bhavitā śvo 'bhiṣecyeta me sutaḥ
rāmo rājīvatāmrākṣo yauvarājya iti prabhuḥ

अथान्तर्गृहमाविश्य राजा दशरथस्तदा
सूतमाज्ञापयामास रामं पुनरिहानय

athāntargṛham āviśya rājā daśarathas tadā
sūtam ājñāpayām āsa rāmaṃ punar ihānaya

प्रतिगृह्य स तद्वाक्यं सूतः पुनरुपाययौ
रामस्य भवनं शीघ्रं राममानयितुं पुनः

pratigṛhya sa tadvākyaṃ sūtaḥ punar upāyayau
rāmasya bhavanaṃ śīghraṃ rāmam ānayituṃ punaḥ

द्वाःस्थैरावेदितं तस्य रामायागमनं पुनः
श्रुत्वैव चापि रामस्तं प्राप्तं शङ्कान्वितोऽभवत्

dvāḥsthair āveditaṃ tasya rāmāyāgamanaṃ punaḥ
śrutvaiva cāpi rāmas taṃ prāptaṃ śaṅkānvito 'bhavat

प्रवेश्य चैनं त्वरितं रामो वचनमब्रवीत्
यदागमनकृत्यं ते भूयस्तद्ब्रूह्यशेषतः

praveśya cainaṃ tvaritaṃ rāmo vacanam abravīt
yad āgamanakṛtyaṃ te bhūyas tad brūhy aśeṣataḥ

तमुवाच ततः सूतो राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति
श्रुत्वा प्रमाणमत्र त्वं गमनायेतराय वा

tam uvāca tataḥ sūto rājā tvāṃ draṣṭum icchati
śrutvā pramāṇam atra tvaṃ gamanāyetarāya vā

इति सूतवचः श्रुत्वा रामोऽथ त्वरयान्वितः
प्रययौ राजभवनं पुनर्द्रष्टुं नरेश्वरम्

iti sūtavacaḥ śrutvā rāmo 'tha tvarayānvitaḥ
prayayau rājabhavanaṃ punar draṣṭuṃ nareśvaram

तं श्रुत्वा समनुप्राप्तं रामं दशरथो नृपः
प्रवेशयामास गृहं विविक्षुः प्रियमुत्तमम्

taṃ śrutvā samanuprāptaṃ rāmaṃ daśaratho nṛpaḥ
praveśayām āsa gṛhaṃ vivikṣuḥ priyam uttamam

प्रविशन्नेव च श्रीमान्राघवो भवनं पितुः
ददर्श पितरं दूरात्प्रणिपत्य कृताञ्जलिः

praviśann eva ca śrīmān rāghavo bhavanaṃ pituḥ
dadarśa pitaraṃ dūrāt praṇipatya kṛtāñjaliḥ

प्रणमन्तं समुत्थाप्य तं परिष्वज्य भूमिपः
प्रदिश्य चास्मै रुचिरमासनं पुनरब्रवीत्

praṇamantaṃ samutthāpya taṃ pariṣvajya bhūmipaḥ
pradiśya cāsmai ruciram āsanaṃ punar abravīt

राम वृद्धोऽस्मि दीर्घायुर्भुक्ता भोगा मयेप्सिताः
अन्नवद्भिः क्रतुशतैस्तथेष्टं भूरिदक्षिणैः

rāma vṛddho 'smi dīrghāyur bhuktā bhogā mayepsitāḥ
annavadbhiḥ kratuśatais tatheṣṭaṃ bhūridakṣiṇaiḥ

जातमिष्टमपत्यं मे त्वमद्यानुपमं भुवि
दत्तमिष्टमधीतं च मया पुरुषसत्तम

jātam iṣṭam apatyaṃ me tvam adyānupamaṃ bhuvi
dattam iṣṭam adhītaṃ ca mayā puruṣasattama

अनुभूतानि चेष्टानि मया वीर सुखानि च
देवर्षि पितृविप्राणामनृणोऽस्मि तथात्मनः

anubhūtāni ceṣṭāni mayā vīra sukhāni ca
devarṣi pitṛviprāṇām anṛṇo 'smi tathātmanaḥ

न किंचिन्मम कर्तव्यं तवान्यत्राभिषेचनात्
अतो यत्त्वामहं ब्रूयां तन्मे त्वं कर्तुमर्हसि

na kiṃ cin mama kartavyaṃ tavānyatrābhiṣecanāt
ato yat tvām ahaṃ brūyāṃ tan me tvaṃ kartum arhasi

अद्य प्रकृतयः सर्वास्त्वामिच्छन्ति नराधिपम्
अतस्त्वां युवराजानमभिषेक्ष्यामि पुत्रक

adya prakṛtayaḥ sarvās tvām icchanti narādhipam
atas tvāṃ yuvarājānam abhiṣekṣyāmi putraka

अपि चाद्याशुभान्राम स्वप्नान्पश्यामि दारुणान्
सनिर्घाता महोल्काश्च पतन्तीह महास्वनाः

api cādyāśubhān rāma svapnān paśyāmi dāruṇān
sanirghātā maholkāś ca patantīha mahāsvanāḥ

अवष्टब्धं च मे राम नक्षत्रं दारुणैर्ग्रहैः
आवेदयन्ति दैवज्ञाः सूर्याङ्गारकराहुभिः

avaṣṭabdhaṃ ca me rāma nakṣatraṃ dāruṇair grahaiḥ
āvedayanti daivajñāḥ sūryāṅgārakarāhubhiḥ

प्रायेण हि निमित्तानामीदृशानां समुद्भवे
राजा वा मृत्युमाप्नोति घोरां वापदमृच्छति

prāyeṇa hi nimittānām īdṛśānāṃ samudbhave
rājā vā mṛtyum āpnoti ghorāṃ vāpadam ṛcchati

तद्यावदेव मे चेतो न विमुह्यति राघव
तावदेवाभिषिञ्चस्व चला हि प्राणिनां मतिः

tad yāvad eva me ceto na vimuhyati rāghava
tāvad evābhiṣiñcasva calā hi prāṇināṃ matiḥ

अद्य चन्द्रोऽभ्युपगतः पुष्यात्पूर्वं पुनर्वसुम्
श्वः पुष्य योगं नियतं वक्ष्यन्ते दैवचिन्तकाः

adya candro 'bhyupagataḥ puṣyāt pūrvaṃ punar vasum
śvaḥ puṣya yogaṃ niyataṃ vakṣyante daivacintakāḥ

तत्र पुष्येऽभिषिञ्चस्व मनस्त्वरयतीव माम्
श्वस्त्वाहमभिषेक्ष्यामि यौवराज्ये परंतप

tatra puṣye 'bhiṣiñcasva manas tvarayatīva mām
śvas tvāham abhiṣekṣyāmi yauvarājye paraṃtapa

तस्मात्त्वयाद्य व्रतिना निशेयं नियतात्मना
सह वध्वोपवस्तव्या दर्भप्रस्तरशायिना

tasmāt tvayādya vratinā niśeyaṃ niyatātmanā
saha vadhvopavastavyā darbhaprastaraśāyinā

सुहृदश्चाप्रमत्तास्त्वां रक्षन्त्वद्य समन्ततः
भवन्ति बहुविघ्नानि कार्याण्येवंविधानि हि

suhṛdaś cāpramattās tvāṃ rakṣantv adya samantataḥ
bhavanti bahuvighnāni kāryāṇy evaṃvidhāni hi

विप्रोषितश्च भरतो यावदेव पुरादितः
तावदेवाभिषेकस्ते प्राप्तकालो मतो मम

viproṣitaś ca bharato yāvad eva purād itaḥ
tāvad evābhiṣekas te prāptakālo mato mama

कामं खलु सतां वृत्ते भ्राता ते भरतः स्थितः
ज्येष्ठानुवर्ती धर्मात्मा सानुक्रोशो जितेन्द्रियः

kāmaṃ khalu satāṃ vṛtte bhrātā te bharataḥ sthitaḥ
jyeṣṭhānuvartī dharmātmā sānukrośo jitendriyaḥ

किं तु चित्तं मनुष्याणामनित्यमिति मे मतिः
सतां च धर्मनित्यानां कृतशोभि च राघव

kiṃ tu cittaṃ manuṣyāṇām anityam iti me matiḥ
satāṃ ca dharmanityānāṃ kṛtaśobhi ca rāghava

इत्युक्तः सोऽभ्यनुज्ञातः श्वोभाविन्यभिषेचने
व्रजेति रामः पितरमभिवाद्याभ्ययाद्गृहम्

ity uktaḥ so 'bhyanujñātaḥ śvobhāviny abhiṣecane
vrajeti rāmaḥ pitaram abhivādyābhyayād gṛham

प्रविश्य चात्मनो वेश्म राज्ञोद्दिष्टेऽभिषेचने
तस्मिन्क्षणे विनिर्गत्य मातुरन्तःपुरं ययौ

praviśya cātmano veśma rājñoddiṣṭe 'bhiṣecane
tasmin kṣaṇe vinirgatya mātur antaḥpuraṃ yayau

तत्र तां प्रवणामेव मातरं क्षौमवासिनीम्
वाग्यतां देवतागारे ददर्श याचतीं श्रियम्

tatra tāṃ pravaṇām eva mātaraṃ kṣaumavāsinīm
vāgyatāṃ devatāgāre dadarśa yācatīṃ śriyam

प्रागेव चागता तत्र सुमित्रा लक्ष्मणस्तथा
सीता चानायिता श्रुत्वा प्रियं रामाभिषेचनम्

prāg eva cāgatā tatra sumitrā lakṣmaṇas tathā
sītā cānāyitā śrutvā priyaṃ rāmābhiṣecanam

तस्मिन्काले हि कौसल्या तस्थावामीलितेक्षणा
सुमित्रयान्वास्यमाना सीतया लक्ष्मणेन च

tasmin kāle hi kausalyā tasthāv āmīlitekṣaṇā
sumitrayānvāsyamānā sītayā lakṣmaṇena ca

श्रुत्वा पुष्येण पुत्रस्य यौवराज्याभिषेचनम्
प्राणायामेन पुरुषं ध्यायमाना जनार्दनम्

śrutvā puṣyeṇa putrasya yauvarājyābhiṣecanam
prāṇāyāmena puruṣaṃ dhyāyamānā janārdanam

तथा सनियमामेव सोऽभिगम्याभिवाद्य च
उवाच वचनं रामो हर्षयंस्तामिदं तदा

tathā saniyamām eva so 'bhigamyābhivādya ca
uvāca vacanaṃ rāmo harṣayaṃs tām idaṃ tadā

अम्ब पित्रा नियुक्तोऽस्मि प्रजापालनकर्मणि
भविता श्वोऽभिषेको मे यथा मे शासनं पितुः

amba pitrā niyukto 'smi prajāpālanakarmaṇi
bhavitā śvo 'bhiṣeko me yathā me śāsanaṃ pituḥ

सीतयाप्युपवस्तव्या रजनीयं मया सह
एवमृत्विगुपाध्यायैः सह मामुक्तवान्पिता

sītayāpy upavastavyā rajanīyaṃ mayā saha
evam ṛtvigupādhyāyaiḥ saha mām uktavān pitā

यानि यान्यत्र योग्यानि श्वोभाविन्यभिषेचने
तानि मे मङ्गलान्यद्य वैदेह्याश्चैव कारय

yāni yāny atra yogyāni śvobhāviny abhiṣecane
tāni me maṅgalāny adya vaidehyāś caiva kāraya

एतच्छ्रुत्वा तु कौसल्या चिरकालाभिकाङ्क्षितम्
हर्षबाष्पकलं वाक्यमिदं राममभाषत

etac chrutvā tu kausalyā cirakālābhikāṅkṣitam
harṣabāṣpakalaṃ vākyam idaṃ rāmam abhāṣata

वत्स राम चिरं जीव हतास्ते परिपन्थिनः
ज्ञातीन्मे त्वं श्रिया युक्तः सुमित्रायाश्च नन्दय

vatsa rāma ciraṃ jīva hatās te paripanthinaḥ
jñātīn me tvaṃ śriyā yuktaḥ sumitrāyāś ca nandaya

कल्याणे बत नक्षत्रे मयि जातोऽसि पुत्रक
येन त्वया दशरथो गुणैराराधितः पिता

kalyāṇe bata nakṣatre mayi jāto 'si putraka
yena tvayā daśaratho guṇair ārādhitaḥ pitā

अमोघं बत मे क्षान्तं पुरुषे पुष्करेक्षणे
येयमिक्ष्वाकुराज्यश्रीः पुत्र त्वां संश्रयिष्यति

amoghaṃ bata me kṣāntaṃ puruṣe puṣkarekṣaṇe
yeyam ikṣvākurājyaśrīḥ putra tvāṃ saṃśrayiṣyati

इत्येवमुक्तो मात्रेदं रामो भारतमब्रवीत्
प्राञ्जलिं प्रह्वमासीनमभिवीक्ष्य स्मयन्निव

ity evam ukto mātredaṃ rāmo bhāratam abravīt
prāñjaliṃ prahvam āsīnam abhivīkṣya smayann iva

लक्ष्मणेमां मया सार्धं प्रशाधि त्वं वसुंधराम्
द्वितीयं मेऽन्तरात्मानं त्वामियं श्रीरुपस्थिता

lakṣmaṇemāṃ mayā sārdhaṃ praśādhi tvaṃ vasuṃdharām
dvitīyaṃ me 'ntarātmānaṃ tvām iyaṃ śrīr upasthitā

सौमित्रे भुङ्क्ष्व भोगांस्त्वमिष्टान्राज्यफलानि च
जीवितं च हि राज्यं च त्वदर्थमभिकामये

saumitre bhuṅkṣva bhogāṃs tvam iṣṭān rājyaphalāni ca
jīvitaṃ ca hi rājyaṃ ca tvadartham abhikāmaye

इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामो मातरावभिवाद्य च
अभ्यनुज्ञाप्य सीतां च जगाम स्वं निवेशनम्

ity uktvā lakṣmaṇaṃ rāmo mātarāv abhivādya ca
abhyanujñāpya sītāṃ ca jagāma svaṃ niveśanam