Ayodhya Kanda, sarga 71

ततो दशाहेऽतिगते कृतशौचो नृपात्मजः
द्वादशेऽहनि संप्राप्ते श्राद्धकर्माण्यकारयत्

tato daśāhe 'tigate kṛtaśauco nṛpātmajaḥ
dvādaśe 'hani saṃprāpte śrāddhakarmāṇy akārayat

ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नं धनमन्नं च पुष्कलम्
बास्तिकं बहुशुक्लं च गाश्चापि शतशस्तथा

brāhmaṇebhyo dadau ratnaṃ dhanam annaṃ ca puṣkalam
bāstikaṃ bahuśuklaṃ ca gāś cāpi śataśas tathā

दासीदासं च यानं च वेश्मानि सुमहान्ति च
ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रो राज्ञस्तस्यौर्ध्वदैहिकम्

dāsīdāsaṃ ca yānaṃ ca veśmāni sumahānti ca
brāhmaṇebhyo dadau putro rājñas tasyaurdhvadaihikam

ततः प्रभातसमये दिवसेऽथ त्रयोदशे
विललाप महाबाहुर्भरतः शोकमूर्छितः

tataḥ prabhātasamaye divase 'tha trayodaśe
vilalāpa mahābāhur bharataḥ śokamūrchitaḥ

शब्दापिहितकण्ठश्च शोधनार्थमुपागतः
चितामूले पितुर्वाक्यमिदमाह सुदुःखितः

śabdāpihitakaṇṭhaś ca śodhanārtham upāgataḥ
citāmūle pitur vākyam idam āha suduḥkhitaḥ

तात यस्मिन्निषृष्टोऽहं त्वया भ्रातरि राघवे
तस्मिन्वनं प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तोऽस्म्यहं त्वया

tāta yasmin niṣṛṣṭo 'haṃ tvayā bhrātari rāghave
tasmin vanaṃ pravrajite śūnye tyakto 'smy ahaṃ tvayā

यथागतिरनाथायाः पुत्रः प्रव्राजितो वनम्
तामम्बां तात कौसल्यां त्यक्त्वा त्वं क्व गतो नृप

yathāgatir anāthāyāḥ putraḥ pravrājito vanam
tām ambāṃ tāta kausalyāṃ tyaktvā tvaṃ kva gato nṛpa

दृष्ट्वा भस्मारुणं तच्च दग्धास्थिस्थानमण्डलम्
पितुः शरीर निर्वाणं निष्टनन्विषसाद ह

dṛṣṭvā bhasmāruṇaṃ tac ca dagdhāsthisthānamaṇḍalam
pituḥ śarīra nirvāṇaṃ niṣṭanan viṣasāda ha

स तु दृष्ट्वा रुदन्दीनः पपात धरणीतले
उत्थाप्यमानः शक्रस्य यन्त्र ध्वज इव च्युतः

sa tu dṛṣṭvā rudan dīnaḥ papāta dharaṇītale
utthāpyamānaḥ śakrasya yantra dhvaja iva cyutaḥ

अभिपेतुस्ततः सर्वे तस्यामात्याः शुचिव्रतम्
अन्तकाले निपतितं ययातिमृषयो यथा

abhipetus tataḥ sarve tasyāmātyāḥ śucivratam
antakāle nipatitaṃ yayātim ṛṣayo yathā

शत्रुघ्नश्चापि भरतं दृष्ट्वा शोकपरिप्लुतम्
विसंज्ञो न्यपतद्भूमौ भूमिपालमनुस्मरन्

śatrughnaś cāpi bharataṃ dṛṣṭvā śokapariplutam
visaṃjño nyapatad bhūmau bhūmipālam anusmaran

उन्मत्त इव निश्चेता विललाप सुदुःखितः
स्मृत्वा पितुर्गुणाङ्गानि तानि तानि तदा तदा

unmatta iva niścetā vilalāpa suduḥkhitaḥ
smṛtvā pitur guṇāṅgāni tāni tāni tadā tadā

मन्थरा प्रभवस्तीव्रः कैकेयीग्राहसंकुलः
वरदानमयोऽक्षोभ्योऽमज्जयच्छोकसागरः

mantharā prabhavas tīvraḥ kaikeyīgrāhasaṃkulaḥ
varadānamayo 'kṣobhyo 'majjayac chokasāgaraḥ

सुकुमारं च बालं च सततं लालितं त्वया
क्व तात भरतं हित्वा विलपन्तं गतो भवान्

sukumāraṃ ca bālaṃ ca satataṃ lālitaṃ tvayā
kva tāta bharataṃ hitvā vilapantaṃ gato bhavān

ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्वाभरणेषु च
प्रवारयसि नः सर्वांस्तन्नः कोऽद्य करिष्यति

nanu bhojyeṣu pāneṣu vastreṣv ābharaṇeṣu ca
pravārayasi naḥ sarvāṃs tan naḥ ko 'dya kariṣyati

अवदारण काले तु पृथिवी नावदीर्यते
विहीना या त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना

avadāraṇa kāle tu pṛthivī nāvadīryate
vihīnā yā tvayā rājñā dharmajñena mahātmanā

पितरि स्वर्गमापन्ने रामे चारण्यमाश्रिते
किं मे जीवित सामर्थ्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्

pitari svargam āpanne rāme cāraṇyam āśrite
kiṃ me jīvita sāmarthyaṃ pravekṣyāmi hutāśanam

हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्यामिक्ष्वाकुपालिताम्
अयोध्यां न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपोवनम्

hīno bhrātrā ca pitrā ca śūnyām ikṣvākupālitām
ayodhyāṃ na pravekṣyāmi pravekṣyāmi tapovanam

तयोर्विलपितं श्रुत्वा व्यसनं चान्ववेक्ष्य तत्
भृशमार्ततरा भूयः सर्व एवानुगामिनः

tayor vilapitaṃ śrutvā vyasanaṃ cānvavekṣya tat
bhṛśam ārtatarā bhūyaḥ sarva evānugāminaḥ

ततो विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्नभरतावुभौ
धरण्यां संव्यचेष्टेतां भग्नशृङ्गाविवर्षभौ

tato viṣaṇṇau śrāntau ca śatrughnabharatāv ubhau
dharaṇyāṃ saṃvyaceṣṭetāṃ bhagnaśṛṅgāv ivarṣabhau

ततः प्रकृतिमान्वैद्यः पितुरेषां पुरोहितः
वसिष्ठो भरतं वाक्यमुत्थाप्य तमुवाच ह

tataḥ prakṛtimān vaidyaḥ pitur eṣāṃ purohitaḥ
vasiṣṭho bharataṃ vākyam utthāpya tam uvāca ha

त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तान्यविशेषतः
तेषु चापरिहार्येषु नैवं भवितुमर्हति

trīṇi dvandvāni bhūteṣu pravṛttāny aviśeṣataḥ
teṣu cāparihāryeṣu naivaṃ bhavitum arhati

सुमन्त्रश्चापि शत्रुघ्नमुत्थाप्याभिप्रसाद्य च
श्रावयामास तत्त्वज्ञः सर्वभूतभवाभवौ

sumantraś cāpi śatrughnam utthāpyābhiprasādya ca
śrāvayām āsa tattvajñaḥ sarvabhūtabhavābhavau

उत्थितौ तौ नरव्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ
वर्षातपपरिक्लिन्नौ पृथगिन्द्रध्वजाविव

utthitau tau naravyāghrau prakāśete yaśasvinau
varṣātapapariklinnau pṛthag indradhvajāv iva

अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्ताक्षौ दीनभाषिणौ
अमात्यास्त्वरयन्ति स्म तनयौ चापराः क्रियाः

aśrūṇi parimṛdnantau raktākṣau dīnabhāṣiṇau
amātyās tvarayanti sma tanayau cāparāḥ kriyāḥ