Sundara Kanda, sarga 5

स निकामं विनामेषु विचरन्कामरूपधृक्
विचचार कपिर्लङ्कां लाघवेन समन्वितः

sa nikāmaṃ vināmeṣu vicaran kāmarūpadhṛk
vicacāra kapir laṅkāṃ lāghavena samanvitaḥ

आससादाथ लक्ष्मीवान्राक्षसेन्द्रनिवेशनम्
प्राकारेणार्कवर्णेन भास्वरेणाभिसंवृतम्

āsasādātha lakṣmīvān rākṣasendraniveśanam
prākāreṇārkavarṇena bhāsvareṇābhisaṃvṛtam

रक्षितं राक्षसैर्भीमैः सिंहैरिव महद्वनम्
समीक्षमाणो भवनं चकाशे कपिकुञ्जरः

rakṣitaṃ rākṣasair bhīmaiḥ siṃhair iva mahad vanam
samīkṣamāṇo bhavanaṃ cakāśe kapikuñjaraḥ

रूप्यकोपहितैश्चित्रैस्तोरणैर्हेमभूषितैः
विचित्राभिश्च कक्ष्याभिर्द्वारैश्च रुचिरैर्वृतम्

rūpyakopahitaiś citrais toraṇair hemabhūṣitaiḥ
vicitrābhiś ca kakṣyābhir dvāraiś ca rucirair vṛtam

गजास्थितैर्महामात्रैः शूरैश्च विगतश्रमैः
उपस्थितमसंहार्यैर्हयैः स्यन्दनयायिभिः

gajāsthitair mahāmātraiḥ śūraiś ca vigataśramaiḥ
upasthitam asaṃhāryair hayaiḥ syandanayāyibhiḥ

सिंहव्याघ्रतनुत्राणैर्दान्तकाञ्चनराजतैः
घोषवद्भिर्विचित्रैश्च सदा विचरितं रथैः

siṃhavyāghratanutrāṇair dāntakāñcanarājataiḥ
ghoṣavadbhir vicitraiś ca sadā vicaritaṃ rathaiḥ

बहुरत्नसमाकीर्णं परार्ध्यासनभाजनम्
महारथसमावासं महारथमहासनम्

bahuratnasamākīrṇaṃ parārdhyāsanabhājanam
mahārathasamāvāsaṃ mahārathamahāsanam

दृश्यैश्च परमोदारैस्तैस्तैश्च मृगपक्षिभिः
विविधैर्बहुसाहस्रैः परिपूर्णं समन्ततः

dṛśyaiś ca paramodārais tais taiś ca mṛgapakṣibhiḥ
vividhair bahusāhasraiḥ paripūrṇaṃ samantataḥ

विनीतैरन्तपालैश्च रक्षोभिश्च सुरक्षितम्
मुख्याभिश्च वरस्त्रीभिः परिपूर्णं समन्ततः

vinītair antapālaiś ca rakṣobhiś ca surakṣitam
mukhyābhiś ca varastrībhiḥ paripūrṇaṃ samantataḥ

मुदितप्रमदा रत्नं राक्षसेन्द्रनिवेशनम्
वराभरणनिर्ह्रादैः समुद्रस्वननिःस्वनम्

muditapramadā ratnaṃ rākṣasendraniveśanam
varābharaṇanirhrādaiḥ samudrasvananiḥsvanam

तद्राजगुणसंपन्नं मुख्यैश्च वरचन्दनैः
भेरीमृदङ्गाभिरुतं शङ्खघोषविनादितम्

tad rājaguṇasaṃpannaṃ mukhyaiś ca varacandanaiḥ
bherīmṛdaṅgābhirutaṃ śaṅkhaghoṣavināditam

नित्यार्चितं पर्वहुतं पूजितं राक्षसैः सदा
समुद्रमिव गम्भीरं समुद्रमिव निःस्वनम्

nityārcitaṃ parvahutaṃ pūjitaṃ rākṣasaiḥ sadā
samudram iva gambhīraṃ samudram iva niḥsvanam

महात्मानो महद्वेश्म महारत्नपरिच्छदम्
महाजनसमाकीर्णं ददर्श स महाकपिः

mahātmāno mahad veśma mahāratnaparicchadam
mahājanasamākīrṇaṃ dadarśa sa mahākapiḥ

विराजमानं वपुषा गजाश्वरथसंकुलम्
लङ्काभरणमित्येव सोऽमन्यत महाकपिः

virājamānaṃ vapuṣā gajāśvarathasaṃkulam
laṅkābharaṇam ity eva so 'manyata mahākapiḥ

गृहाद्गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः
वीक्षमाणो ह्यसंत्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः

gṛhād gṛhaṃ rākṣasānām udyānāni ca vānaraḥ
vīkṣamāṇo hy asaṃtrastaḥ prāsādāṃś ca cacāra saḥ

अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्
ततोऽन्यत्पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान्

avaplutya mahāvegaḥ prahastasya niveśanam
tato 'nyat pupluve veśma mahāpārśvasya vīryavān

अथ मेघप्रतीकाशं कुम्भकर्णनिवेशनम्
विभीषणस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः

atha meghapratīkāśaṃ kumbhakarṇaniveśanam
vibhīṣaṇasya ca tathā pupluve sa mahākapiḥ

महोदरस्य च तथा विरूपाक्षस्य चैव हि
विद्युज्जिह्वस्य भवनं विद्युन्मालेस्तथैव च
वज्रदंष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः

mahodarasya ca tathā virūpākṣasya caiva hi
vidyujjihvasya bhavanaṃ vidyunmāles tathaiva ca
vajradaṃṣṭrasya ca tathā pupluve sa mahākapiḥ

शुकस्य च महावेगः सारणस्य च धीमतः
तथा चेन्द्रजितो वेश्म जगाम हरियूथपः

śukasya ca mahāvegaḥ sāraṇasya ca dhīmataḥ
tathā cendrajito veśma jagāma hariyūthapaḥ

जम्बुमालेः सुमालेश्च जगाम हरियूथपः
रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च

jambumāleḥ sumāleś ca jagāma hariyūthapaḥ
raśmiketoś ca bhavanaṃ sūryaśatros tathaiva ca

धूम्राक्षस्य च संपातेर्भवनं मारुतात्मजः
विद्युद्रूपस्य भीमस्य घनस्य विघनस्य च

dhūmrākṣasya ca saṃpāter bhavanaṃ mārutātmajaḥ
vidyudrūpasya bhīmasya ghanasya vighanasya ca

शुकनाभस्य वक्रस्य शठस्य विकटस्य च
ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः

śukanābhasya vakrasya śaṭhasya vikaṭasya ca
hrasvakarṇasya daṃṣṭrasya romaśasya ca rakṣasaḥ

युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य नादिनः
विद्युज्जिह्वेन्द्रजिह्वानां तथा हस्तिमुखस्य च

yuddhonmattasya mattasya dhvajagrīvasya nādinaḥ
vidyujjihvendrajihvānāṃ tathā hastimukhasya ca

करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि
क्रममाणः क्रमेणैव हनूमान्मारुतात्मजः

karālasya piśācasya śoṇitākṣasya caiva hi
kramamāṇaḥ krameṇaiva hanūmān mārutātmajaḥ

तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः
तेषामृद्धिमतामृद्धिं ददर्श स महाकपिः

teṣu teṣu mahārheṣu bhavaneṣu mahāyaśāḥ
teṣām ṛddhimatām ṛddhiṃ dadarśa sa mahākapiḥ

सर्वेषां समतिक्रम्य भवनानि समन्ततः
आससादाथ लक्ष्मीवान्राक्षसेन्द्रनिवेशनम्

sarveṣāṃ samatikramya bhavanāni samantataḥ
āsasādātha lakṣmīvān rākṣasendraniveśanam

रावणस्योपशायिन्यो ददर्श हरिसत्तमः
विचरन्हरिशार्दूलो राक्षसीर्विकृतेक्षणाः
शूलमुद्गरहस्ताश्च शक्तो तोमरधारिणीः

rāvaṇasyopaśāyinyo dadarśa harisattamaḥ
vicaran hariśārdūlo rākṣasīr vikṛtekṣaṇāḥ
śūlamudgarahastāś ca śakto tomaradhāriṇīḥ

ददर्श विविधान्गुल्मांस्तस्य रक्षःपतेर्गृहे

dadarśa vividhān gulmāṃs tasya rakṣaḥpater gṛhe

रक्ताञ्श्वेतान्सितांश्चैव हरींश्चैव महाजवान्
कुलीनान्रूपसंपन्नान्गजान्परगजारुजान्

raktāñ śvetān sitāṃś caiva harīṃś caiva mahājavān
kulīnān rūpasaṃpannān gajān paragajārujān

निष्ठितान्गजशिखायामैरावतसमान्युधि
निहन्तॄन्परसैन्यानां गृहे तस्मिन्ददर्श सः

niṣṭhitān gajaśikhāyām airāvatasamān yudhi
nihantṝn parasainyānāṃ gṛhe tasmin dadarśa saḥ

क्षरतश्च यथा मेघान्स्रवतश्च यथा गिरीन्
मेघस्तनितनिर्घोषान्दुर्धर्षान्समरे परैः

kṣarataś ca yathā meghān sravataś ca yathā girīn
meghastanitanirghoṣān durdharṣān samare paraiḥ

सहस्रं वाहिनीस्तत्र जाम्बूनदपरिष्कृताः
हेमजालैरविच्छिन्नास्तरुणादित्यसंनिभाः

sahasraṃ vāhinīs tatra jāmbūnadapariṣkṛtāḥ
hemajālair avicchinnās taruṇādityasaṃnibhāḥ

ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने
शिबिका विविधाकाराः स कपिर्मारुतात्मजः

dadarśa rākṣasendrasya rāvaṇasya niveśane
śibikā vividhākārāḥ sa kapir mārutātmajaḥ

लतागृहाणि चित्राणि चित्रशालागृहाणि च
क्रीडागृहाणि चान्यानि दारुपर्वतकानपि

latāgṛhāṇi citrāṇi citraśālāgṛhāṇi ca
krīḍāgṛhāṇi cānyāni dāruparvatakān api

कामस्य गृहकं रम्यं दिवागृहकमेव च
ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने

kāmasya gṛhakaṃ ramyaṃ divāgṛhakam eva ca
dadarśa rākṣasendrasya rāvaṇasya niveśane

स मन्दरतलप्रख्यं मयूरस्थानसंकुलम्
ध्वजयष्टिभिराकीर्णं ददर्श भवनोत्तमम्

sa mandaratalaprakhyaṃ mayūrasthānasaṃkulam
dhvajayaṣṭibhir ākīrṇaṃ dadarśa bhavanottamam

अनन्तरत्ननिचयं निधिजालं समन्ततः
धीरनिष्ठितकर्मान्तं गृहं भूतपतेरिव

anantaratnanicayaṃ nidhijālaṃ samantataḥ
dhīraniṣṭhitakarmāntaṃ gṛhaṃ bhūtapater iva

अर्चिर्भिश्चापि रत्नानां तेजसा रावणस्य च
विरराजाथ तद्वेश्म रश्मिमानिव रश्मिभिः

arcirbhiś cāpi ratnānāṃ tejasā rāvaṇasya ca
virarājātha tad veśma raśmimān iva raśmibhiḥ

जाम्बूनदमयान्येव शयनान्यासनानि च
भाजनानि च शुभ्राणि ददर्श हरियूथपः

jāmbūnadamayāny eva śayanāny āsanāni ca
bhājanāni ca śubhrāṇi dadarśa hariyūthapaḥ

मध्वासवकृतक्लेदं मणिभाजनसंकुलम्
मनोरममसंबाधं कुबेरभवनं यथा

madhvāsavakṛtakledaṃ maṇibhājanasaṃkulam
manoramam asaṃbādhaṃ kuberabhavanaṃ yathā

नूपुराणां च घोषेण काञ्चीनां निनदेन च
मृदङ्गतलघोषैश्च घोषवद्भिर्विनादितम्

nūpurāṇāṃ ca ghoṣeṇa kāñcīnāṃ ninadena ca
mṛdaṅgatalaghoṣaiś ca ghoṣavadbhir vināditam

प्रासादसंघातयुतं स्त्रीरत्नशतसंकुलम्
सुव्यूढकक्ष्यं हनुमान्प्रविवेश महागृहम्

prāsādasaṃghātayutaṃ strīratnaśatasaṃkulam
suvyūḍhakakṣyaṃ hanumān praviveśa mahāgṛham