Yuddha Kanda, sarga 19

सारणस्य वचः श्रुत्वा रावणं राक्षसाधिपम्
बलमालोकयन्सर्वं शुको वाक्यमथाब्रवीत्

sāraṇasya vacaḥ śrutvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam
balam ālokayan sarvaṃ śuko vākyam athābravīt

स्थितान्पश्यसि यानेतान्मत्तानिव महाद्विपान्
न्यग्रोधानिव गाङ्गेयान्सालान्हैमवतीनिव

sthitān paśyasi yān etān mattān iva mahādvipān
nyagrodhān iva gāṅgeyān sālān haimavatīn iva

एते दुष्प्रसहा राजन्बलिनः कामरूपिणः
दैत्यदानवसंकाशा युद्धे देवपराक्रमाः

ete duṣprasahā rājan balinaḥ kāmarūpiṇaḥ
daityadānavasaṃkāśā yuddhe devaparākramāḥ

एषां कोटिसहस्राणि नव पञ्चच सप्त च
तथा शङ्खसहस्राणि तथा वृन्दशतानि च

eṣāṃ koṭisahasrāṇi nava pañcaca sapta ca
tathā śaṅkhasahasrāṇi tathā vṛndaśatāni ca

एते सुग्रीवसचिवाः किष्किन्धानिलयाः सदा
हरयो देवगन्धर्वैरुत्पन्नाः कामरूपिणः

ete sugrīvasacivāḥ kiṣkindhānilayāḥ sadā
harayo devagandharvair utpannāḥ kāmarūpiṇaḥ

यौ तौ पश्यसि तिष्ठन्तौ कुमारौ देवरूपिणौ
मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ ताभ्यां नास्ति समो युधि

yau tau paśyasi tiṣṭhantau kumārau devarūpiṇau
maindaś ca dvividaś cobhau tābhyāṃ nāsti samo yudhi

ब्रह्मणा समनुज्ञातावमृतप्राशिनावुभौ
आशंसेते युधा लङ्कामेतौ मर्दितुमोजसा

brahmaṇā samanujñātāv amṛtaprāśināv ubhau
āśaṃsete yudhā laṅkām etau marditum ojasā

यावेतावेतयोः पार्श्वे स्थितौ पर्वतसंनिभौ
सुमुखो विमुखश्चैव मृत्युपुत्रौ पितुः समौ

yāv etāv etayoḥ pārśve sthitau parvatasaṃnibhau
sumukho vimukhaś caiva mṛtyuputrau pituḥ samau

यं तु पश्यसि तिष्ठन्तं प्रभिन्नमिव कुञ्जरम्
यो बलात्क्षोभयेत्क्रुद्धः समुद्रमपि वानरः

yaṃ tu paśyasi tiṣṭhantaṃ prabhinnam iva kuñjaram
yo balāt kṣobhayet kruddhaḥ samudram api vānaraḥ

एषोऽभिगन्ता लङ्काया वैदेह्यास्तव च प्रभो
एनं पश्य पुरा दृष्टं वानरं पुनरागतम्

eṣo 'bhigantā laṅkāyā vaidehyās tava ca prabho
enaṃ paśya purā dṛṣṭaṃ vānaraṃ punar āgatam

ज्येष्ठः केसरिणः पुत्रो वातात्मज इति श्रुतः
हनूमानिति विख्यातो लङ्घितो येन सागरः

jyeṣṭhaḥ kesariṇaḥ putro vātātmaja iti śrutaḥ
hanūmān iti vikhyāto laṅghito yena sāgaraḥ

कामरूपी हरिश्रेष्ठो बलरूपसमन्वितः
अनिवार्यगतिश्चैव यथा सततगः प्रभुः

kāmarūpī hariśreṣṭho balarūpasamanvitaḥ
anivāryagatiś caiva yathā satatagaḥ prabhuḥ

उद्यन्तं भास्करं दृष्ट्वा बालः किल पिपासितः
त्रियोजनसहस्रं तु अध्वानमवतीर्य हि

udyantaṃ bhāskaraṃ dṛṣṭvā bālaḥ kila pipāsitaḥ
triyojanasahasraṃ tu adhvānam avatīrya hi

आदित्यमाहरिष्यामि न मे क्षुत्प्रतियास्यति
इति संचिन्त्य मनसा पुरैष बलदर्पितः

ādityam āhariṣyāmi na me kṣut pratiyāsyati
iti saṃcintya manasā puraiṣa baladarpitaḥ

अनाधृष्यतमं देवमपि देवर्षिदानवैः
अनासाद्यैव पतितो भास्करोदयने गिरौ

anādhṛṣyatamaṃ devam api devarṣidānavaiḥ
anāsādyaiva patito bhāskarodayane girau

पतितस्य कपेरस्य हनुरेका शिलातले
किंचिद्भिन्ना दृढहनोर्हनूमानेष तेन वै

patitasya kaper asya hanur ekā śilātale
kiṃ cid bhinnā dṛḍhahanor hanūmān eṣa tena vai

सत्यमागमयोगेन ममैष विदितो हरिः
नास्य शक्यं बलं रूपं प्रभावो वानुभाषितुम्

satyam āgamayogena mamaiṣa vidito hariḥ
nāsya śakyaṃ balaṃ rūpaṃ prabhāvo vānubhāṣitum

एष आशंसते लङ्कामेको मर्दितुमोजसा
यश्चैषोऽनन्तरः शूरः श्यामः पद्मनिभेक्षणः

eṣa āśaṃsate laṅkām eko marditum ojasā
yaś caiṣo 'nantaraḥ śūraḥ śyāmaḥ padmanibhekṣaṇaḥ

इक्ष्वाकूणामतिरथो लोके विख्यात पौरुषः
यस्मिन्न चलते धर्मो यो धर्मं नातिवर्तते

ikṣvākūṇām atiratho loke vikhyāta pauruṣaḥ
yasmin na calate dharmo yo dharmaṃ nātivartate

यो ब्राह्ममस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदां वरः
यो भिन्द्याद्गगनं बाणैः पर्वतांश्चापि दारयेत्

yo brāhmam astraṃ vedāṃś ca veda vedavidāṃ varaḥ
yo bhindyād gaganaṃ bāṇaiḥ parvatāṃś cāpi dārayet

यस्य मृत्योरिव क्रोधः शक्रस्येव पराक्रमः
स एष रामस्त्वां योद्धुं राजन्समभिवर्तते

yasya mṛtyor iva krodhaḥ śakrasyeva parākramaḥ
sa eṣa rāmas tvāṃ yoddhuṃ rājan samabhivartate

यश्चैष दक्षिणे पार्श्वे शुद्धजाम्बूनदप्रभः
विशालवक्षास्ताम्राक्षो नीलकुञ्चितमूर्धजः

yaś caiṣa dakṣiṇe pārśve śuddhajāmbūnadaprabhaḥ
viśālavakṣās tāmrākṣo nīlakuñcitamūrdhajaḥ

एषोऽस्य लक्ष्मणो नाम भ्राता प्राणसमः प्रियः
नये युद्धे च कुशलः सर्वशास्त्रविशारदः

eṣo 'sya lakṣmaṇo nāma bhrātā prāṇasamaḥ priyaḥ
naye yuddhe ca kuśalaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ

अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तो बुद्धिमान्बली
रामस्य दक्षिणो बाहुर्नित्यं प्राणो बहिश्चरः

amarṣī durjayo jetā vikrānto buddhimān balī
rāmasya dakṣiṇo bāhur nityaṃ prāṇo bahiścaraḥ

न ह्येष राघवस्यार्थे जीवितं परिरक्षति
एषैवाशंसते युद्धे निहन्तुं सर्वराक्षसान्

na hy eṣa rāghavasyārthe jīvitaṃ parirakṣati
eṣaivāśaṃsate yuddhe nihantuṃ sarvarākṣasān

यस्तु सव्यमसौ पक्षं रामस्याश्रित्य तिष्ठति
रक्षोगणपरिक्षिप्तो राजा ह्येष विभीषणः

yas tu savyam asau pakṣaṃ rāmasyāśritya tiṣṭhati
rakṣogaṇaparikṣipto rājā hy eṣa vibhīṣaṇaḥ

श्रीमता राजराजेन लङ्कायामभिषेचितः
त्वामेव प्रतिसंरब्धो युद्धायैषोऽभिवर्तते

śrīmatā rājarājena laṅkāyām abhiṣecitaḥ
tvām eva pratisaṃrabdho yuddhāyaiṣo 'bhivartate

यं तु पश्यसि तिष्ठन्तं मध्ये गिरिमिवाचलम्
सर्वशाखामृगेन्द्राणां भर्तारमपराजितम्

yaṃ tu paśyasi tiṣṭhantaṃ madhye girim ivācalam
sarvaśākhāmṛgendrāṇāṃ bhartāram aparājitam

तेजसा यशसा बुद्ध्या ज्ञानेनाभिजनेन च
यः कपीनति बभ्राज हिमवानिव पर्वतान्

tejasā yaśasā buddhyā jñānenābhijanena ca
yaḥ kapīn ati babhrāja himavān iva parvatān

किष्किन्धां यः समध्यास्ते गुहां सगहनद्रुमाम्
दुर्गां पर्वतदुर्गस्थां प्रधानैः सह यूथपैः

kiṣkindhāṃ yaḥ samadhyāste guhāṃ sagahanadrumām
durgāṃ parvatadurgasthāṃ pradhānaiḥ saha yūthapaiḥ

यस्यैषा काञ्चनी माला शोभते शतपुष्करा
कान्ता देवमनुष्याणां यस्यां लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता

yasyaiṣā kāñcanī mālā śobhate śatapuṣkarā
kāntā devamanuṣyāṇāṃ yasyāṃ lakṣmīḥ pratiṣṭhitā

एतां च मालां तारां च कपिराज्यं च शाश्वतम्
सुग्रीवो वालिनं हत्वा रामेण प्रतिपादितः

etāṃ ca mālāṃ tārāṃ ca kapirājyaṃ ca śāśvatam
sugrīvo vālinaṃ hatvā rāmeṇa pratipāditaḥ

एवं कोटिसहस्रेण शङ्कूनां च शतेन च
सुग्रीवो वानरेन्द्रस्त्वां युद्धार्थमभिवर्तते

evaṃ koṭisahasreṇa śaṅkūnāṃ ca śatena ca
sugrīvo vānarendras tvāṃ yuddhārtham abhivartate

इमां महाराजसमीक्ष्य वाहिनी;मुपस्थितां प्रज्वलितग्रहोपमाम्
ततः प्रयत्नः परमो विधीयतां; यथा जयः स्यान्न परैः पराजयः

imāṃ mahārājasamīkṣya vāhinīm; upasthitāṃ prajvalitagrahopamām
tataḥ prayatnaḥ paramo vidhīyatāṃ; yathā jayaḥ syān na paraiḥ parājayaḥ