Bala Kanda, sarga 10

Bālakāṇḍa · 29 Critical Edition verses

भूय एव च राजेन्द्र शृणु मे वचनं हितम्
यथा स देवप्रवरः कथायामेवमब्रवीत्

bhūya eva ca rājendra śṛṇu me vacanaṃ hitam
yathā sa devapravaraḥ kathāyām evam abravīt

इक्ष्वाकूणां कुले जातो भविष्यति सुधार्मिकः
राजा दशरथो नाम्ना श्रीमान्सत्यप्रतिश्रवः

ikṣvākūṇāṃ kule jāto bhaviṣyati sudhārmikaḥ
rājā daśaratho nāmnā śrīmān satyapratiśravaḥ

अङ्गराजेन सख्यं च तस्य राज्ञो भविष्यति
कन्या चास्य महाभागा शान्ता नाम भविष्यति

aṅgarājena sakhyaṃ ca tasya rājño bhaviṣyati
kanyā cāsya mahābhāgā śāntā nāma bhaviṣyati

पुत्रस्त्वङ्गस्य राज्ञस्तु लोमपाद इति श्रुतः
तं स राजा दशरथो गमिष्यति महायशाः

putras tv aṅgasya rājñas tu lomapāda iti śrutaḥ
taṃ sa rājā daśaratho gamiṣyati mahāyaśāḥ

अनपत्योऽस्मि धर्मात्मञ्शान्ताभर्ता मम क्रतुम्
आहरेत त्वयाज्ञप्तः संतानार्थं कुलस्य च

anapatyo 'smi dharmātmañ śāntābhartā mama kratum
āhareta tvayājñaptaḥ saṃtānārthaṃ kulasya ca

श्रुत्वा राज्ञोऽथ तद्वाक्यं मनसा स विचिन्त्य च
प्रदास्यते पुत्रवन्तं शान्ता भर्तारमात्मवान्

śrutvā rājño 'tha tad vākyaṃ manasā sa vicintya ca
pradāsyate putravantaṃ śāntā bhartāram ātmavān

प्रतिगृह्य च तं विप्रं स राजा विगतज्वरः
आहरिष्यति तं यज्ञं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

pratigṛhya ca taṃ vipraṃ sa rājā vigatajvaraḥ
āhariṣyati taṃ yajñaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā

तं च राजा दशरथो यष्टुकामः कृताञ्जलिः
ऋश्यशृङ्गं द्विजश्रेष्ठं वरयिष्यति धर्मवित्

taṃ ca rājā daśaratho yaṣṭukāmaḥ kṛtāñjaliḥ
ṛśyaśṛṅgaṃ dvijaśreṣṭhaṃ varayiṣyati dharmavit

यज्ञार्थं प्रसवार्थं च स्वर्गार्थं च नरेश्वरः
लभते च स तं कामं द्विजमुख्याद्विशां पतिः

yajñārthaṃ prasavārthaṃ ca svargārthaṃ ca nareśvaraḥ
labhate ca sa taṃ kāmaṃ dvijamukhyād viśāṃ patiḥ

पुत्राश्चास्य भविष्यन्ति चत्वारोऽमितविक्रमाः
वंशप्रतिष्ठानकराः सर्वलोकेषु विश्रुताः

putrāś cāsya bhaviṣyanti catvāro 'mitavikramāḥ
vaṃśapratiṣṭhānakarāḥ sarvalokeṣu viśrutāḥ

एवं स देवप्रवरः पूर्वं कथितवान्कथाम्
सनत्कुमारो भगवान्पुरा देवयुगे प्रभुः

evaṃ sa devapravaraḥ pūrvaṃ kathitavān kathām
sanatkumāro bhagavān purā devayuge prabhuḥ

स त्वं पुरुषशार्दूल तमानय सुसत्कृतम्
स्वयमेव महाराज गत्वा सबलवाहनः

sa tvaṃ puruṣaśārdūla tam ānaya susatkṛtam
svayam eva mahārāja gatvā sabalavāhanaḥ

अनुमान्य वसिष्ठं च सूतवाक्यं निशम्य च
सान्तःपुरः सहामात्यः प्रययौ यत्र स द्विजः

anumānya vasiṣṭhaṃ ca sūtavākyaṃ niśamya ca
sāntaḥpuraḥ sahāmātyaḥ prayayau yatra sa dvijaḥ

वनानि सरितश्चैव व्यतिक्रम्य शनैः शनैः
अभिचक्राम तं देशं यत्र वै मुनिपुंगवः

vanāni saritaś caiva vyatikramya śanaiḥ śanaiḥ
abhicakrāma taṃ deśaṃ yatra vai munipuṃgavaḥ

आसाद्य तं द्विजश्रेष्ठं लोमपादसमीपगम्
ऋषिपुत्रं ददर्शादौ दीप्यमानमिवानलम्

āsādya taṃ dvijaśreṣṭhaṃ lomapādasamīpagam
ṛṣiputraṃ dadarśādau dīpyamānam ivānalam

ततो राजा यथान्यायं पूजां चक्रे विशेषतः
सखित्वात्तस्य वै राज्ञः प्रहृष्टेनान्तरात्मना

tato rājā yathānyāyaṃ pūjāṃ cakre viśeṣataḥ
sakhitvāt tasya vai rājñaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā

लोमपादेन चाख्यातमृषिपुत्राय धीमते
सख्यं संबन्धकं चैव तदा तं प्रत्यपूजयत्

lomapādena cākhyātam ṛṣiputrāya dhīmate
sakhyaṃ saṃbandhakaṃ caiva tadā taṃ pratyapūjayat

एवं सुसत्कृतस्तेन सहोषित्वा नरर्षभः
सप्ताष्टदिवसान्राजा राजानमिदमब्रवीत्

evaṃ susatkṛtas tena sahoṣitvā nararṣabhaḥ
saptāṣṭadivasān rājā rājānam idam abravīt

शान्ता तव सुता राजन्सह भर्त्रा विशाम्पते
मदीयं नगरं यातु कार्यं हि महदुद्यतम्

śāntā tava sutā rājan saha bhartrā viśāmpate
madīyaṃ nagaraṃ yātu kāryaṃ hi mahad udyatam

तथेति राजा संश्रुत्य गमनं तस्य धीमतः
उवाच वचनं विप्रं गच्छ त्वं सह भार्यया

tatheti rājā saṃśrutya gamanaṃ tasya dhīmataḥ
uvāca vacanaṃ vipraṃ gaccha tvaṃ saha bhāryayā

ऋषिपुत्रः प्रतिश्रुत्य तथेत्याह नृपं तदा
स नृपेणाभ्यनुज्ञातः प्रययौ सह भार्यया

ṛṣiputraḥ pratiśrutya tathety āha nṛpaṃ tadā
sa nṛpeṇābhyanujñātaḥ prayayau saha bhāryayā

तावन्योन्याञ्जलिं कृत्वा स्नेहात्संश्लिष्य चोरसा
ननन्दतुर्दशरथो लोमपादश्च वीर्यवान्

tāv anyonyāñjaliṃ kṛtvā snehāt saṃśliṣya corasā
nanandatur daśaratho lomapādaś ca vīryavān

ततः सुहृदमापृच्छ्य प्रस्थितो रघुनन्दनः
पौरेभ्यः प्रेषयामास दूतान्वै शीघ्रगामिनः
क्रियतां नगरं सर्वं क्षिप्रमेव स्वलंकृतम्

tataḥ suhṛdam āpṛcchya prasthito raghunandanaḥ
paurebhyaḥ preṣayām āsa dūtān vai śīghragāminaḥ
kriyatāṃ nagaraṃ sarvaṃ kṣipram eva svalaṃkṛtam

ततः प्रहृष्टाः पौरास्ते श्रुत्वा राजानमागतम्
तथा प्रचक्रुस्तत्सर्वं राज्ञा यत्प्रेषितं तदा

tataḥ prahṛṣṭāḥ paurās te śrutvā rājānam āgatam
tathā pracakrus tat sarvaṃ rājñā yat preṣitaṃ tadā

ततः स्वलंकृतं राजा नगरं प्रविवेश ह
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः पुरस्कृत्य द्विजर्षभम्

tataḥ svalaṃkṛtaṃ rājā nagaraṃ praviveśa ha
śaṅkhadundubhinirghoṣaiḥ puraskṛtya dvijarṣabham

ततः प्रमुदिताः सर्वे दृष्ट्वा तं नागरा द्विजम्
प्रवेश्यमानं सत्कृत्य नरेन्द्रेणेन्द्रकर्मणा

tataḥ pramuditāḥ sarve dṛṣṭvā taṃ nāgarā dvijam
praveśyamānaṃ satkṛtya narendreṇendrakarmaṇā

अन्तःपुरं प्रवेश्यैनं पूजां कृत्वा तु शास्त्रतः
कृतकृत्यं तदात्मानं मेने तस्योपवाहनात्

antaḥpuraṃ praveśyainaṃ pūjāṃ kṛtvā tu śāstrataḥ
kṛtakṛtyaṃ tadātmānaṃ mene tasyopavāhanāt

अन्तःपुराणि सर्वाणि शान्तां दृष्ट्वा तथागताम्
सह भर्त्रा विशालाक्षीं प्रीत्यानन्दमुपागमन्

antaḥpurāṇi sarvāṇi śāntāṃ dṛṣṭvā tathāgatām
saha bhartrā viśālākṣīṃ prītyānandam upāgaman

पूज्यमाना च ताभिः सा राज्ञा चैव विशेषतः
उवास तत्र सुखिता कंचित्कालं सह द्विजा

pūjyamānā ca tābhiḥ sā rājñā caiva viśeṣataḥ
uvāsa tatra sukhitā kaṃ cit kālaṃ saha dvijā