Bala Kanda, sarga 11

Bālakāṇḍa · 21 Critical Edition verses

ततः काले बहुतिथे कस्मिंश्चित्सुमनोहरे
वसन्ते समनुप्राप्ते राज्ञो यष्टुं मनोऽभवत्

tataḥ kāle bahutithe kasmiṃś cit sumanohare
vasante samanuprāpte rājño yaṣṭuṃ mano 'bhavat

ततः प्रसाद्य शिरसा तं विप्रं देववर्णिनम्
यज्ञाय वरयामास संतानार्थं कुलस्य वै

tataḥ prasādya śirasā taṃ vipraṃ devavarṇinam
yajñāya varayām āsa saṃtānārthaṃ kulasya vai

तथेति च स राजानमुवाच च सुसत्कृतः
संभाराः संभ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम्

tatheti ca sa rājānam uvāca ca susatkṛtaḥ
saṃbhārāḥ saṃbhriyantāṃ te turagaś ca vimucyatām

ततो राजाब्रवीद्वाक्यं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम्
सुमन्त्रावाहय क्षिप्रमृत्विजो ब्रह्मवादिनः

tato rājābravīd vākyaṃ sumantraṃ mantrisattamam
sumantrāvāhaya kṣipram ṛtvijo brahmavādinaḥ

ततः सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः
समानयत्स तान्विप्रान्समस्तान्वेदपारगान्

tataḥ sumantras tvaritaṃ gatvā tvaritavikramaḥ
samānayat sa tān viprān samastān vedapāragān

सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम्
पुरोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये द्विजसत्तमाः

suyajñaṃ vāmadevaṃ ca jābālim atha kāśyapam
purohitaṃ vasiṣṭhaṃ ca ye cānye dvijasattamāḥ

तान्पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा
इदं धर्मार्थसहितं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत्

tān pūjayitvā dharmātmā rājā daśarathas tadā
idaṃ dharmārthasahitaṃ ślakṣṇaṃ vacanam abravīt

मम लालप्यमानस्य पुत्रार्थं नास्ति वै सुखम्
तदर्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर्मम

mama lālapyamānasya putrārthaṃ nāsti vai sukham
tadarthaṃ hayamedhena yakṣyāmīti matir mama

तदहं यष्टुमिच्छामि शास्त्रदृष्टेन कर्मणा
ऋषिपुत्रप्रभावेन कामान्प्राप्स्यामि चाप्यहम्

tad ahaṃ yaṣṭum icchāmi śāstradṛṣṭena karmaṇā
ṛṣiputraprabhāvena kāmān prāpsyāmi cāpy aham

ततः साध्विति तद्वाक्यं ब्राह्मणाः प्रत्यपूजयन्
वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे पार्थिवस्य मुखाच्च्युतम्

tataḥ sādhv iti tad vākyaṃ brāhmaṇāḥ pratyapūjayan
vasiṣṭhapramukhāḥ sarve pārthivasya mukhāc cyutam

ऋश्यशृङ्गपुरोगाश्च प्रत्यूचुर्नृपतिं तदा
संभाराः संभ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम्

ṛśyaśṛṅgapurogāś ca pratyūcur nṛpatiṃ tadā
saṃbhārāḥ saṃbhriyantāṃ te turagaś ca vimucyatām

सर्वथा प्राप्यसे पुत्रांश्चतुरोऽमितविक्रमान्
यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता

sarvathā prāpyase putrāṃś caturo 'mitavikramān
yasya te dhārmikī buddhir iyaṃ putrārtham āgatā

ततः प्रीतोऽभवद्राजा श्रुत्वा तद्द्विजभाषितम्
अमात्यांश्चाब्रवीद्राजा हर्षेणेदं शुभाक्षरम्

tataḥ prīto 'bhavad rājā śrutvā tad dvijabhāṣitam
amātyāṃś cābravīd rājā harṣeṇedaṃ śubhākṣaram

गुरूणां वचनाच्छीघ्रं संभाराः संभ्रियन्तु मे
समर्थाधिष्ठितश्चाश्वः सोपाध्यायो विमुच्यताम्

gurūṇāṃ vacanāc chīghraṃ saṃbhārāḥ saṃbhriyantu me
samarthādhiṣṭhitaś cāśvaḥ sopādhyāyo vimucyatām

सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम्
शान्तयश्चाभिवर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि

sarayvāś cottare tīre yajñabhūmir vidhīyatām
śāntayaś cābhivardhantāṃ yathākalpaṃ yathāvidhi

शक्यः कर्तुमयं यज्ञः सर्वेणापि महीक्षिता
नापराधो भवेत्कष्टो यद्यस्मिन्क्रतुसत्तमे

śakyaḥ kartum ayaṃ yajñaḥ sarveṇāpi mahīkṣitā
nāparādho bhavet kaṣṭo yady asmin kratusattame

छिद्रं हि मृगयन्तेऽत्र विद्वांसो ब्रह्मराक्षसाः
विधिहीनस्य यज्ञस्य सद्यः कर्ता विनश्यति

chidraṃ hi mṛgayante 'tra vidvāṃso brahmarākṣasāḥ
vidhihīnasya yajñasya sadyaḥ kartā vinaśyati

तद्यथा विधिपूर्वं मे क्रतुरेष समाप्यते
तथाविधानं क्रियतां समर्थाः करणेष्विह

tad yathā vidhipūrvaṃ me kratur eṣa samāpyate
tathāvidhānaṃ kriyatāṃ samarthāḥ karaṇeṣv iha

तथेति च ततः सर्वे मन्त्रिणः प्रत्यपूजयन्
पार्थिवेन्द्रस्य तद्वाक्यं यथाज्ञप्तमकुर्वत

tatheti ca tataḥ sarve mantriṇaḥ pratyapūjayan
pārthivendrasya tad vākyaṃ yathājñaptam akurvata

ततो द्विजास्ते धर्मज्ञमस्तुवन्पार्थिवर्षभम्
अनुज्ञातास्ततः सर्वे पुनर्जग्मुर्यथागतम्

tato dvijās te dharmajñam astuvan pārthivarṣabham
anujñātās tataḥ sarve punar jagmur yathāgatam

गतानां तु द्विजातीनां मन्त्रिणस्तान्नराधिपः
विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महाद्युतिः

gatānāṃ tu dvijātīnāṃ mantriṇas tān narādhipaḥ
visarjayitvā svaṃ veśma praviveśa mahādyutiḥ