Bala Kanda, sarga 28

Bālakāṇḍa · 20 Critical Edition verses · 14 Southern-only

अथ तस्याप्रमेयस्य तद्वनं परिपृच्छतः
विश्वामित्रो महातेजा व्याख्यातुमुपचक्रमे

atha tasyāprameyasya tad vanaṃ paripṛcchataḥ
viśvāmitro mahātejā vyākhyātum upacakrame

इह राम महाबाहो विष्णुर्देववर: प्रभु:।

वर्षाणि सुबहूनीह तथा युगशतानि च।।।।

तपश्चरणयोगार्थमुवास सुमहातपा:

iha rāma mahābāho viṣṇurdevavaraḥ prabhuḥ|

varṣāṇi subahūnīha tathā yugaśatāni ca||||

tapaścaraṇayogārthamuvāsa sumahātapāḥ

VR-S.1.28.1+21.28.1+2Southern-onlyvalmikiramayan.net

इह राम महाबाहो विष्णुर्देवनमस्कृतः |
वर्षाणि सुबहूनीह तथा युगशतानि च

iha rāma mahābāho viṣṇurdevanamaskṛtaḥ |
varṣāṇi subahūnīha tathā yugaśatāni ca

एष पूर्वाश्रमो राम वामनस्य महात्मनः
सिद्धाश्रम इति ख्यातः सिद्धो ह्यत्र महातपाः

eṣa pūrvāśramo rāma vāmanasya mahātmanaḥ
siddhāśrama iti khyātaḥ siddho hy atra mahātapāḥ

एतस्मिन्नेव काले तु राजा वैरोचनिर्बलिः
निर्जित्य दैवतगणान्सेन्द्रांश्च समरुद्गणान्
कारयामास तद्राज्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

etasminn eva kāle tu rājā vairocanir baliḥ
nirjitya daivatagaṇān sendrāṃś ca samarudgaṇān
kārayām āsa tad rājyaṃ triṣu lokeṣu viśrutaḥ

बलेस्तु यजमानस्य देवाः साग्निपुरोगमाः
समागम्य स्वयं चैव विष्णुमूचुरिहाश्रमे

bales tu yajamānasya devāḥ sāgnipurogamāḥ
samāgamya svayaṃ caiva viṣṇum ūcur ihāśrame

बलिर्वैरोचनिर्विष्णो यजते यज्ञमुत्तमम्
असमाप्ते क्रतौ तस्मिन्स्वकार्यमभिपद्यताम्

balir vairocanir viṣṇo yajate yajñam uttamam
asamāpte kratau tasmin svakāryam abhipadyatām

ये चैनमभिवर्तन्ते याचितार इतस्ततः
यच्च यत्र यथावच्च सर्वं तेभ्यः प्रयच्छति

ye cainam abhivartante yācitāra itas tataḥ
yac ca yatra yathāvac ca sarvaṃ tebhyaḥ prayacchati

स त्वं सुरहितार्थाय मायायोगमुपाश्रितः
वामनत्वं गतो विष्णो कुरु कल्याणमुत्तमम्

sa tvaṃ surahitārthāya māyāyogam upāśritaḥ
vāmanatvaṃ gato viṣṇo kuru kalyāṇam uttamam

तपोमयं तपोराशिं तपोमूर्तिं तपात्मकम्।

तपसा त्वां सुतप्तेन पश्यामि पुरुषोत्तमम्

tapomayaṃ taporāśiṃ tapomūrtiṃ tapātmakam|

tapasā tvāṃ sutaptena paśyāmi puruṣottamam

शरीरे तव पश्यामि जगत्सर्वमिदं प्रभो।

त्वमनादिरनिर्देश्यस्त्वामहं शरणं गत:

śarīre tava paśyāmi jagatsarvamidaṃ prabho|

tvamanādiranirdeśyastvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ

तमुवाच हरि: प्रीत: कश्यपं धूतकल्मषम्।

वरं वरय भद्रं ते वरार्होऽसि मतो मम

tamuvāca hariḥ prītaḥ kaśyapaṃ dhūtakalmaṣam|

varaṃ varaya bhadraṃ te varārho'si mato mama

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मारीच: कश्यपोऽब्रवीत्।

अदित्या देवतानां च मम चैवानुयाचत:।।।।

वरं वरद सुप्रीतो दातुमर्हसि सुव्रत

tacchrutvā vacanaṃ tasya mārīcaḥ kaśyapo'bravīt|

adityā devatānāṃ ca mama caivānuyācataḥ||||

varaṃ varada suprīto dātumarhasi suvrata

पुत्रत्वं गच्छ भगवन्नदित्या मम चानघ।।।।

भ्राता भव यवीयांस्त्वं शक्रस्यासुरसूदन ।

शोकार्तानां तु देवानां साहाय्यं कर्तुमर्हसि

putratvaṃ gaccha bhagavannadityā mama cānagha||||

bhrātā bhava yavīyāṃstvaṃ śakrasyāsurasūdana |

śokārtānāṃ tu devānāṃ sāhāyyaṃ kartumarhasi

VR-S.1.28.7+61.28.7+6Southern-onlyvalmikiramayan.net

एतस्मिन्नन्तरे राम काश्यपोऽग्निसमप्रभः |
अदित्या सहितो राम दीप्यमान इवौजसा

etasminnantare rāma kāśyapo'gnisamaprabhaḥ |
adityā sahito rāma dīpyamāna ivaujasā

VR-S.1.28.7+71.28.7+7Southern-onlyvalmikiramayan.net

देवीसहायो भगवान् दिव्यं वर्षसहस्रकम् |
व्रतं समाप्य वरदं तुष्टाव मधुसूदनम्

devīsahāyo bhagavān divyaṃ varṣasahasrakam |
vrataṃ samāpya varadaṃ tuṣṭāva madhusūdanam

VR-S.1.28.7+81.28.7+8Southern-onlyvalmikiramayan.net

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मारीचः कश्यपोऽब्रवीत् |
अदित्या देवतानां च मम चैवानुयाचितम्

tacchrutvā vacanaṃ tasya mārīcaḥ kaśyapo'bravīt |
adityā devatānāṃ ca mama caivānuyācitam

VR-S.1.28.7+91.28.7+9Southern-onlyvalmikiramayan.net

वरं वरद सुप्रीतो दातुमर्हसि सुव्रत
पुत्रत्वं गच्छ भगवन्नदित्या मम चानघ

varaṃ varada suprīto dātumarhasi suvrata
putratvaṃ gaccha bhagavannadityā mama cānagha

VR-S.1.28.7+101.28.7+10Southern-onlyvalmikiramayan.net

भ्राता भव यवीयांस्त्वं शक्रस्यासुरसूदन |
शोकार्तानां तु देवानां साहाय्यं कर्तुमर्हसि

bhrātā bhava yavīyāṃstvaṃ śakrasyāsurasūdana |
śokārtānāṃ tu devānāṃ sāhāyyaṃ kartumarhasi

अयं सिद्धाश्रमो नाम प्रसादात्ते भविष्यति
सिद्धे कर्मणि देवेश उत्तिष्ठ भगवन्नितः

ayaṃ siddhāśramo nāma prasādāt te bhaviṣyati
siddhe karmaṇi deveśa uttiṣṭha bhagavann itaḥ

अथ विष्णुर्महातेजा अदित्यां समजायत
वामनं रूपमास्थाय वैरोचनिमुपागमत्

atha viṣṇur mahātejā adityāṃ samajāyata
vāmanaṃ rūpam āsthāya vairocanim upāgamat

त्रीन्क्रमानथ भिक्षित्वा प्रतिगृह्य च मानतः
आक्रम्य लोकाँल्लोकात्मा सर्वभूतहिते रतः

trīn kramān atha bhikṣitvā pratigṛhya ca mānataḥ
ākramya lokām̐l lokātmā sarvabhūtahite rataḥ

महेन्द्राय पुनः प्रादान्नियम्य बलिमोजसा
त्रैलोक्यं स महातेजाश्चक्रे शक्रवशं पुनः

mahendrāya punaḥ prādān niyamya balim ojasā
trailokyaṃ sa mahātejāś cakre śakravaśaṃ punaḥ

तेनैष पूर्वमाक्रान्त आश्रमः श्रमनाशनः
मयापि भक्त्या तस्यैष वामनस्योपभुज्यते

tenaiṣa pūrvam ākrānta āśramaḥ śramanāśanaḥ
mayāpi bhaktyā tasyaiṣa vāmanasyopabhujyate

एतमाश्रममायान्ति राक्षसा विघ्नकारिणः
अत्र ते पुरुषव्याघ्र हन्तव्या दुष्टचारिणः

etam āśramam āyānti rākṣasā vighnakāriṇaḥ
atra te puruṣavyāghra hantavyā duṣṭacāriṇaḥ

अद्य गच्छामहे राम सिद्धाश्रममनुत्तमम्
तदाश्रमपदं तात तवाप्येतद्यथा मम

adya gacchāmahe rāma siddhāśramam anuttamam
tad āśramapadaṃ tāta tavāpy etad yathā mama

VR-S.1.28.14+11.28.14+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

प्रविशन्नाश्रमपदं व्यरोचत महामुनि:।

शशीव गतनीहार: पुनर्वसुसमन्वित:

praviśannāśramapadaṃ vyarocata mahāmuniḥ|

śaśīva gatanīhāraḥ punarvasusamanvitaḥ

VR-S.1.28.14+21.28.14+2Southern-onlyvalmikiramayan.net

इत्युक्त्वा परमप्रीतो गृह्य रामं सलक्ष्मणम् |
प्रविशन्नाश्रमपदं व्यरोचत महामुनिः |
शशीव गतनीहारः पुनर्वसुसमन्वितः

ityuktvā paramaprīto gṛhya rāmaṃ salakṣmaṇam |
praviśannāśramapadaṃ vyarocata mahāmuniḥ |
śaśīva gatanīhāraḥ punarvasusamanvitaḥ

तं दृष्ट्वा मुनयः सर्वे सिद्धाश्रमनिवासिनः
उत्पत्योत्पत्य सहसा विश्वामित्रमपूजयन्

taṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarve siddhāśramanivāsinaḥ
utpatyotpatya sahasā viśvāmitram apūjayan

यथार्हं चक्रिरे पूजां विश्वामित्राय धीमते
तथैव राजपुत्राभ्यामकुर्वन्नतिथिक्रियाम्

yathārhaṃ cakrire pūjāṃ viśvāmitrāya dhīmate
tathaiva rājaputrābhyām akurvann atithikriyām

मुहूर्तमथ विश्रान्तौ राजपुत्रावरिंदमौ
प्राञ्जली मुनिशार्दूलमूचतू रघुनन्दनौ

muhūrtam atha viśrāntau rājaputrāv ariṃdamau
prāñjalī muniśārdūlam ūcatū raghunandanau

अद्यैव दीक्षां प्रविश भद्रं ते मुनिपुंगव
सिद्धाश्रमोऽयं सिद्धः स्यात्सत्यमस्तु वचस्तव

adyaiva dīkṣāṃ praviśa bhadraṃ te munipuṃgava
siddhāśramo 'yaṃ siddhaḥ syāt satyam astu vacas tava

एवमुक्तो महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः
प्रविवेश तदा दीक्षां नियतो नियतेन्द्रियः

evam ukto mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ
praviveśa tadā dīkṣāṃ niyato niyatendriyaḥ

कुमारावपि तां रात्रिमुषित्वा सुसमाहितौ
प्रभातकाले चोत्थाय विश्वामित्रमवन्दताम्

kumārāv api tāṃ rātrim uṣitvā susamāhitau
prabhātakāle cotthāya viśvāmitram avandatām