Bala Kanda, sarga 29

Bālakāṇḍa · 23 Critical Edition verses · 3 Southern-only

अथ तौ देशकालज्ञौ राजपुत्रावरिंदमौ
देशे काले च वाक्यज्ञावब्रूतां कौशिकं वचः

atha tau deśakālajñau rājaputrāv ariṃdamau
deśe kāle ca vākyajñāv abrūtāṃ kauśikaṃ vacaḥ

भगवञ्श्रोतुमिच्छावो यस्मिन्काले निशाचरौ
संरक्षणीयौ तौ ब्रह्मन्नातिवर्तेत तत्क्षणम्

bhagavañ śrotum icchāvo yasmin kāle niśācarau
saṃrakṣaṇīyau tau brahman nātivarteta tatkṣaṇam

एवं ब्रुवाणौ काकुत्स्थौ त्वरमाणौ युयुत्सया
सर्वे ते मुनयः प्रीताः प्रशशंसुर्नृपात्मजौ

evaṃ bruvāṇau kākutsthau tvaramāṇau yuyutsayā
sarve te munayaḥ prītāḥ praśaśaṃsur nṛpātmajau

अद्य प्रभृति षड्रात्रं रक्षतं राघवौ युवाम्
दीक्षां गतो ह्येष मुनिर्मौनित्वं च गमिष्यति

adya prabhṛti ṣaḍrātraṃ rakṣataṃ rāghavau yuvām
dīkṣāṃ gato hy eṣa munir maunitvaṃ ca gamiṣyati

तौ तु तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रौ यशस्विनौ
अनिद्रौ षडहोरात्रं तपोवनमरक्षताम्

tau tu tad vacanaṃ śrutvā rājaputrau yaśasvinau
anidrau ṣaḍahorātraṃ tapovanam arakṣatām

उपासां चक्रतुर्वीरौ यत्तौ परमधन्विनौ
ररक्षतुर्मुनिवरं विश्वामित्रमरिंदमौ

upāsāṃ cakratur vīrau yattau paramadhanvinau
rarakṣatur munivaraṃ viśvāmitram ariṃdamau

अथ काले गते तस्मिन्षष्ठेऽहनि समागते
सौमित्रमब्रवीद्रामो यत्तो भव समाहितः

atha kāle gate tasmin ṣaṣṭhe 'hani samāgate
saumitram abravīd rāmo yatto bhava samāhitaḥ

रामस्यैवं ब्रुवाणस्य त्वरितस्य युयुत्सया
प्रजज्वाल ततो वेदिः सोपाध्यायपुरोहिता

rāmasyaivaṃ bruvāṇasya tvaritasya yuyutsayā
prajajvāla tato vediḥ sopādhyāyapurohitā

सदर्भचमसस्रुक्का ससमित्कुसुमोच्चया।

विश्वामित्रेण सहिता वेदिर्जज्वाल सर्त्विजा

sadarbhacamasasrukkā sasamitkusumoccayā|

viśvāmitreṇa sahitā vedirjajvāla sartvijā

मन्त्रवच्च यथान्यायं यज्ञोऽसौ संप्रवर्तते
आकाशे च महाञ्शब्दः प्रादुरासीद्भयानकः

mantravac ca yathānyāyaṃ yajño 'sau saṃpravartate
ākāśe ca mahāñ śabdaḥ prādur āsīd bhayānakaḥ

आवार्य गगनं मेघो यथा प्रावृषि निर्गतः
तथा मायां विकुर्वाणौ राक्षसावभ्यधावताम्

āvārya gaganaṃ megho yathā prāvṛṣi nirgataḥ
tathā māyāṃ vikurvāṇau rākṣasāv abhyadhāvatām

मारीचश्च सुबाहुश्च तयोरनुचरास्तथा
आगम्य भीमसंकाशा रुधिरौघानवासृजन्

mārīcaś ca subāhuś ca tayor anucarās tathā
āgamya bhīmasaṃkāśā rudhiraughān avāsṛjan

VR-S.1.29.11+11.29.11+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

तां तेन रुधिरौघेण वेदीं वीक्ष्य समुक्षिताम् |
सहसाभिद्रुतो रामस्तानपश्यत्ततो दिवि

tāṃ tena rudhiraugheṇa vedīṃ vīkṣya samukṣitām |
sahasābhidruto rāmastānapaśyattato divi

तावापतन्तौ सहसा दृष्ट्वा राजीवलोचनः
लक्ष्मणं त्वभिसंप्रेक्ष्य रामो वचनमब्रवीत्

tāv āpatantau sahasā dṛṣṭvā rājīvalocanaḥ
lakṣmaṇaṃ tv abhisaṃprekṣya rāmo vacanam abravīt

पश्य लक्ष्मण दुर्वृत्तान्राक्षसान्पिशिताशनान्
मानवास्त्रसमाधूताननिलेन यथाघनान्

paśya lakṣmaṇa durvṛttān rākṣasān piśitāśanān
mānavāstrasamādhūtān anilena yathāghanān

VR-S.1.29.13+11.29.13+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

करिष्यामि न संदेहो नोत्सहे हन्तुमीदृशान्
इत्युक्त्वा वचनं रामश्चापे संधाय वेगवान्

kariṣyāmi na saṃdeho notsahe hantumīdṛśān
ityuktvā vacanaṃ rāmaścāpe saṃdhāya vegavān

मानवं परमोदारमस्त्रं परमभास्वरम्
चिक्षेप परमक्रुद्धो मारीचोरसि राघवः

mānavaṃ paramodāram astraṃ paramabhāsvaram
cikṣepa paramakruddho mārīcor asi rāghavaḥ

स तेन परमास्त्रेण मानवेन समाहितः
संपूर्णं योजनशतं क्षिप्तः सागरसंप्लवे

sa tena paramāstreṇa mānavena samāhitaḥ
saṃpūrṇaṃ yojanaśataṃ kṣiptaḥ sāgarasaṃplave

विचेतनं विघूर्णन्तं शीतेषुबलपीडितम्
निरस्तं दृश्य मारीचं रामो लक्ष्मणमब्रवीत्

vicetanaṃ vighūrṇantaṃ śīteṣubalapīḍitam
nirastaṃ dṛśya mārīcaṃ rāmo lakṣmaṇam abravīt

पश्य लक्ष्मण शीतेषुं मानवं धर्मसंहितम्
मोहयित्वा नयत्येनं न च प्राणैर्वियुज्यते

paśya lakṣmaṇa śīteṣuṃ mānavaṃ dharmasaṃhitam
mohayitvā nayaty enaṃ na ca prāṇair viyujyate

इमानपि वधिष्यामि निर्घृणान्दुष्टचारिणः
राक्षसान्पापकर्मस्थान्यज्ञघ्नान्रुधिराशनान्

imān api vadhiṣyāmi nirghṛṇān duṣṭacāriṇaḥ
rākṣasān pāpakarmasthān yajñaghnān rudhirāśanān

विगृह्य सुमहच्चास्त्रमाग्नेयं रघुनन्दनः
सुबाहुरसि चिक्षेप स विद्धः प्रापतद्भुवि

vigṛhya sumahac cāstram āgneyaṃ raghunandanaḥ
subāhur asi cikṣepa sa viddhaḥ prāpatad bhuvi

शेषान्वायव्यमादाय निजघान महायशाः
राघवः परमोदारो मुनीनां मुदमावहन्

śeṣān vāyavyam ādāya nijaghāna mahāyaśāḥ
rāghavaḥ paramodāro munīnāṃ mudam āvahan

स हत्वा राक्षसान्सर्वान्यज्ञघ्नान्रघुनन्दनः
ऋषिभिः पूजितस्तत्र यथेन्द्रो विजये पुरा

sa hatvā rākṣasān sarvān yajñaghnān raghunandanaḥ
ṛṣibhiḥ pūjitas tatra yathendro vijaye purā

अथ यज्ञे समाप्ते तु विश्वामित्रो महामुनिः
निरीतिका दिशो दृष्ट्वा काकुत्स्थमिदमब्रवीत्

atha yajñe samāpte tu viśvāmitro mahāmuniḥ
nirītikā diśo dṛṣṭvā kākutstham idam abravīt

कृतार्थोऽस्मि महाबाहो कृतं गुरुवचस्त्वया
सिद्धाश्रममिदं सत्यं कृतं राम महायशः

kṛtārtho 'smi mahābāho kṛtaṃ guruvacas tvayā
siddhāśramam idaṃ satyaṃ kṛtaṃ rāma mahāyaśaḥ