Bala Kanda, sarga 69
ततः प्रभाते जनकः कृतकर्मा महर्षिभिः
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः शतानन्दं पुरोहितम्
tataḥ prabhāte janakaḥ kṛtakarmā maharṣibhiḥ
uvāca vākyaṃ vākyajñaḥ śatānandaṃ purohitam
भ्राता मम महातेजा यवीयानतिधार्मिकः
कुशध्वज इति ख्यातः पुरीमध्यवसच्छुभाम्
bhrātā mama mahātejā yavīyān atidhārmikaḥ
kuśadhvaja iti khyātaḥ purīm adhyavasac chubhām
वार्याफलकपर्यन्तां पिबन्निक्षुमतीं नदीम्
सांकाश्यां पुण्यसंकाशां विमानमिव पुष्पकम्
vāryāphalakaparyantāṃ pibann ikṣumatīṃ nadīm
sāṃkāśyāṃ puṇyasaṃkāśāṃ vimānam iva puṣpakam
तमहं द्रष्टुमिच्छामि यज्ञगोप्ता स मे मतः
प्रीतिं सोऽपि महातेजा इमां भोक्ता मया सह
tam ahaṃ draṣṭum icchāmi yajñagoptā sa me mataḥ
prītiṃ so 'pi mahātejā imāṃ bhoktā mayā saha
एवमुक्ते तु वचने शतानन्दस्य सन्निधौ।
आगता: केचिदव्यग्रा जनकस्तान् समादिशत्
evamukte tu vacane śatānandasya sannidhau|
āgatāḥ kecidavyagrā janakastān samādiśat
शासनात्तु नरेन्द्रस्य प्रययुः शीघ्रवाजिभिः
समानेतुं नरव्याघ्रं विष्णुमिन्द्राज्ञया यथा
śāsanāt tu narendrasya prayayuḥ śīghravājibhiḥ
samānetuṃ naravyāghraṃ viṣṇum indrājñayā yathā
सांकाश्यां ते समागम्य ददृशुश्च कुशध्वजम् |
न्यवेदयन् यथावृत्तं जनकस्य च चिन्तितम्
sāṃkāśyāṃ te samāgamya dadṛśuśca kuśadhvajam |
nyavedayan yathāvṛttaṃ janakasya ca cintitam
आज्ञया तु नरेन्द्रस्य आजगाम कुशध्वजः
ājñayā tu narendrasya ājagāma kuśadhvajaḥ
स ददर्श महात्मानं जनकं धर्मवत्सलम्
सोऽभिवाद्य शतानन्दं राजानं चापि धार्मिकम्
sa dadarśa mahātmānaṃ janakaṃ dharmavatsalam
so 'bhivādya śatānandaṃ rājānaṃ cāpi dhārmikam
राजार्हं परमं दिव्यमासनं चाध्यरोहत
उपविष्टावुभौ तौ तु भ्रातरावमितौजसौ
rājārhaṃ paramaṃ divyam āsanaṃ cādhyarohata
upaviṣṭāv ubhau tau tu bhrātarāv amitaujasau
प्रेषयामासतुर्वीरौ मन्त्रिश्रेष्ठं सुदामनम्
गच्छ मन्त्रिपते शीघ्रमैक्ष्वाकममितप्रभम्
आत्मजैः सह दुर्धर्षमानयस्व समन्त्रिणम्
preṣayām āsatur vīrau mantriśreṣṭhaṃ sudāmanam
gaccha mantripate śīghram aikṣvākam amitaprabham
ātmajaiḥ saha durdharṣam ānayasva samantriṇam
औपकार्यां स गत्वा तु रघूणां कुलवर्धनम्
ददर्श शिरसा चैनमभिवाद्येदमब्रवीत्
aupakāryāṃ sa gatvā tu raghūṇāṃ kulavardhanam
dadarśa śirasā cainam abhivādyedam abravīt
अयोध्याधिपते वीर वैदेहो मिथिलाधिपः
स त्वां द्रष्टुं व्यवसितः सोपाध्यायपुरोहितम्
ayodhyādhipate vīra vaideho mithilādhipaḥ
sa tvāṃ draṣṭuṃ vyavasitaḥ sopādhyāyapurohitam
मन्त्रिश्रेष्ठवचः श्रुत्वा राजा सर्षिगणस्तदा
सबन्धुरगमत्तत्र जनको यत्र वर्तते
mantriśreṣṭhavacaḥ śrutvā rājā sarṣigaṇas tadā
sabandhur agamat tatra janako yatra vartate
स राजा मन्त्रिसहितः सोपाध्यायः सबान्धवः
वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठो वैदेहमिदमब्रवीत्
sa rājā mantrisahitaḥ sopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ
vākyaṃ vākyavidāṃ śreṣṭho vaideham idam abravīt
विदितं ते महाराज इक्ष्वाकुकुलदैवतम्
वक्ता सर्वेषु कृत्येषु वसिष्ठो भगवानृषिः
viditaṃ te mahārāja ikṣvākukuladaivatam
vaktā sarveṣu kṛtyeṣu vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ
विश्वामित्राभ्यनुज्ञातः सह सर्वैर्महर्षिभिः
एष वक्ष्यति धर्मात्मा वसिष्ठो मे यथाक्रमम्
viśvāmitrābhyanujñātaḥ saha sarvair maharṣibhiḥ
eṣa vakṣyati dharmātmā vasiṣṭho me yathākramam
एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठे राज्ञां मध्ये महात्मनाम्।।।।
तूष्णींभूते दशरथे वसिष्ठो भगवानृषि:।
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो वैदेहं सपुरोधसम्
evamuktvā naraśreṣṭhe rājñāṃ madhye mahātmanām||||
tūṣṇīṃbhūte daśarathe vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ|
uvāca vākyaṃ vākyajño vaidehaṃ sapurodhasam
तूष्णींभूते दशरथे वसिष्ठो भगवानृषिः
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो वैदेहं सपुरोहितम्
tūṣṇīṃbhūte daśarathe vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ
uvāca vākyaṃ vākyajño vaidehaṃ sapurohitam
अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः
तस्मान्मरीचिः संजज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः
avyaktaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ
tasmān marīciḥ saṃjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ
विवस्वान्कश्यपाज्जज्ञे मनुर्वैवैस्वतः स्मृतः
मनुः प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनोः सुतः
vivasvān kaśyapāj jajñe manur vaivaisvataḥ smṛtaḥ
manuḥ prajāpatiḥ pūrvam ikṣvākus tu manoḥ sutaḥ
तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्
इक्ष्वाकोस्तु सुतः श्रीमान्विकुक्षिरुदपद्यत
tam ikṣvākum ayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam
ikṣvākos tu sutaḥ śrīmān vikukṣir udapadyata
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्रः प्रतापवान्
बाणस्य तु महातेजा अनरण्यः प्रतापवान्
vikukṣes tu mahātejā bāṇaḥ putraḥ pratāpavān
bāṇasya tu mahātejā anaraṇyaḥ pratāpavān
अनरण्यात्पृथुर्जज्ञे त्रिशङ्कुस्तु पृथोः सुतः
त्रिशङ्कोरभवत्पुत्रो धुन्धुमारो महायशाः
anaraṇyāt pṛthur jajñe triśaṅkus tu pṛthoḥ sutaḥ
triśaṅkor abhavat putro dhundhumāro mahāyaśāḥ
धुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो महारथः
युवनाश्वसुतः श्रीमान्मान्धाता पृथिवीपतिः
dhundhumārān mahātejā yuvanāśvo mahārathaḥ
yuvanāśvasutaḥ śrīmān māndhātā pṛthivīpatiḥ
मान्धातुस्तु सुतः श्रीमान्सुसंधिरुदपद्यत
सुसंधेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसंधिः प्रसेनजित्
māndhātus tu sutaḥ śrīmān susaṃdhir udapadyata
susaṃdher api putrau dvau dhruvasaṃdhiḥ prasenajit
यशस्वी ध्रुवसंधेस्तु भरतो नाम नामतः
भरतात्तु महातेजा असितो नाम जायत
yaśasvī dhruvasaṃdhes tu bharato nāma nāmataḥ
bharatāt tu mahātejā asito nāma jāyata
तांस्तु स प्रतियुद्ध्यन् वै युद्धे राजा प्रवासितः |
हिमवन्तमुपागम्य भार्याभ्यां सहितस्तदा
tāṃstu sa pratiyuddhyan vai yuddhe rājā pravāsitaḥ |
himavantamupāgamya bhāryābhyāṃ sahitastadā
असितोऽल्पबलो राजा कालधर्ममुपेयिवान् |
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतम्
asito'lpabalo rājā kāladharmamupeyivān |
dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutam
एका गर्भविनाशार्थं सपत्न्यै सगरं ददौ
ततः शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः
ekā garbhavināśārthaṃ sapatnyai sagaraṃ dadau
tataḥ śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवंतमुपाश्रितः
तत्र चैका महाभागा भार्गवं देववर्चसम्
bhārgavaścyavano nāma himavaṃtamupāśritaḥ
tatra caikā mahābhāgā bhārgavaṃ devavarcasam
स तामभ्यवदद्विप्रः पुत्रेप्सुं पुत्रजन्मनि
तव कुक्षौ महाभागे सुपुत्रः सुमहाबलः
sa tāmabhyavadadvipraḥ putrepsuṃ putrajanmani
tava kukṣau mahābhāge suputraḥ sumahābalaḥ
महावीर्यो महातेजा अचिरात् संजनिष्यति |
गरेण सहितः श्रीमान् मा शुचः कमलेक्षणे
mahāvīryo mahātejā acirāt saṃjaniṣyati |
gareṇa sahitaḥ śrīmān mā śucaḥ kamalekṣaṇe
च्यवनं च नमस्कृत्य राजपुत्री पतिव्रता |
पत्या विरहिता तस्मात् पुत्रं देवी व्यजायत
cyavanaṃ ca namaskṛtya rājaputrī pativratā |
patyā virahitā tasmāt putraṃ devī vyajāyata
सह तेन गरेणैव जातः स सगरोऽभवत्
सगरस्यासमञ्जस्तु असमञ्जादथांशुमान्
saha tena gareṇaiva jātaḥ sa sagaro 'bhavat
sagarasyāsamañjas tu asamañjād athāṃśumān
दिलीपोंऽशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः
भगीरथात्ककुत्स्थश्च ककुत्स्थस्य रघुस्तथा
dilīpo 'ṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ
bhagīrathāt kakutsthaś ca kakutsthasya raghus tathā
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः
कल्माषपादो ह्यभवत्तस्माज्जातस्तु शङ्खणः
raghos tu putras tejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ
kalmāṣapādo hy abhavat tasmāj jātas tu śaṅkhaṇaḥ
सुदर्शनः शङ्खणस्य अग्निवर्णः सुदर्शनात्
शीघ्रगस्त्वग्निवर्णस्य शीघ्रगस्य मरुः सुतः
sudarśanaḥ śaṅkhaṇasya agnivarṇaḥ sudarśanāt
śīghragas tv agnivarṇasya śīghragasya maruḥ sutaḥ
मरोः प्रशुश्रुकस्त्वासीदम्बरीषः प्रशुश्रुकात्
अम्बरीषस्य पुत्रोऽभून्नहुषः पृथिवीपतिः
maroḥ praśuśrukas tv āsīd ambarīṣaḥ praśuśrukāt
ambarīṣasya putro 'bhūn nahuṣaḥ pṛthivīpatiḥ
नहुषस्य ययातिस्तु नाभागस्तु ययातिजः
नाभागस्य बभूवाज अजाद्दशरथोऽभवत्
तस्माद्दशरथाज्जातौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ
nahuṣasya yayātis tu nābhāgas tu yayātijaḥ
nābhāgasya babhūvāja ajād daśaratho 'bhavat
tasmād daśarathāj jātau bhrātarau rāmalakṣmaṇau
आदिवंशविशुद्धानां राज्ञां परमधर्मिणाम्
इक्ष्वाकुकुलजातानां वीराणां सत्यवादिनाम्
ādivaṃśaviśuddhānāṃ rājñāṃ paramadharmiṇām
ikṣvākukulajātānāṃ vīrāṇāṃ satyavādinām
रामलक्ष्मणयोरर्थे त्वत्सुते वरये नृप
सदृशाभ्यां नरश्रेष्ठ सदृशे दातुमर्हसि
rāmalakṣmaṇayor arthe tvatsute varaye nṛpa
sadṛśābhyāṃ naraśreṣṭha sadṛśe dātum arhasi