Ayodhya Kanda, sarga 101

जाबालेस्तु वचः श्रुत्वा रामः सत्यात्मनां वरः
उवाच परया युक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया

jābāles tu vacaḥ śrutvā rāmaḥ satyātmanāṃ varaḥ
uvāca parayā yuktyā svabuddhyā cāvipannayā

भवान्मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान्
अकार्यं कार्यसंकाशमपथ्यं पथ्यसंमितम्

bhavān me priyakāmārthaṃ vacanaṃ yad ihoktavān
akāryaṃ kāryasaṃkāśam apathyaṃ pathyasaṃmitam

निर्मर्यादस्तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः
मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः

nirmaryādas tu puruṣaḥ pāpācārasamanvitaḥ
mānaṃ na labhate satsu bhinnacāritradarśanaḥ

कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम्
चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाशुचिम्

kulīnam akulīnaṃ vā vīraṃ puruṣamāninam
cāritram eva vyākhyāti śuciṃ vā yadi vāśucim

अनार्यस्त्वार्यसंकाशः शौचाद्धीनस्तथा शुचिः
लक्षण्यवदलक्षण्यो दुःशीलः शीलवानिव

anāryas tv āryasaṃkāśaḥ śaucād dhīnas tathā śuciḥ
lakṣaṇyavad alakṣaṇyo duḥśīlaḥ śīlavān iva

अधर्मं धर्मवेषेण यदीमं लोकसंकरम्
अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम्

adharmaṃ dharmaveṣeṇa yadīmaṃ lokasaṃkaram
abhipatsye śubhaṃ hitvā kriyāvidhivivarjitam

कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः
बहु मंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम्

kaś cetayānaḥ puruṣaḥ kāryākāryavicakṣaṇaḥ
bahu maṃsyati māṃ loke durvṛttaṃ lokadūṣaṇam

कस्य यास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम्
अनया वर्तमानोऽहं वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया

kasya yāsyāmy ahaṃ vṛttaṃ kena vā svargam āpnuyām
anayā vartamāno 'haṃ vṛttyā hīnapratijñayā

कामवृत्तस्त्वयं लोकः कृत्स्नः समुपवर्तते
यद्वृत्ताः सन्ति राजानस्तद्वृत्ताः सन्ति हि प्रजाः

kāmavṛttas tv ayaṃ lokaḥ kṛtsnaḥ samupavartate
yadvṛttāḥ santi rājānas tadvṛttāḥ santi hi prajāḥ

सत्यमेवानृशंस्यं च राजवृत्तं सनातनम्
तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः

satyam evānṛśaṃsyaṃ ca rājavṛttaṃ sanātanam
tasmāt satyātmakaṃ rājyaṃ satye lokaḥ pratiṣṭhitaḥ

ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे
सत्यवादी हि लोकेऽस्मिन्परमं गच्छति क्षयम्

ṛṣayaś caiva devāś ca satyam eva hi menire
satyavādī hi loke 'smin paramaṃ gacchati kṣayam

उद्विजन्ते यथा सर्पान्नरादनृतवादिनः
धर्मः सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते

udvijante yathā sarpān narād anṛtavādinaḥ
dharmaḥ satyaṃ paro loke mūlaṃ svargasya cocyate

सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं पद्मा समाश्रिता
सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम्

satyam eveśvaro loke satyaṃ padmā samāśritā
satyamūlāni sarvāṇi satyān nāsti paraṃ padam

दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च
वेदाः सत्यप्रतिष्ठानास्तस्मात्सत्यपरो भवेत्

dattam iṣṭaṃ hutaṃ caiva taptāni ca tapāṃsi ca
vedāḥ satyapratiṣṭhānās tasmāt satyaparo bhavet

एकः पालयते लोकमेकः पालयते कुलम्
मज्जत्येको हि निरय एकः स्वर्गे महीयते

ekaḥ pālayate lokam ekaḥ pālayate kulam
majjaty eko hi niraya ekaḥ svarge mahīyate

सोऽहं पितुर्निदेशं तु किमर्थं नानुपालये
सत्यप्रतिश्रवः सत्यं सत्येन समयीकृतः

so 'haṃ pitur nideśaṃ tu kimarthaṃ nānupālaye
satyapratiśravaḥ satyaṃ satyena samayīkṛtaḥ

नैव लोभान्न मोहाद्वा न चाज्ञानात्तमोन्वितः
सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरोः सत्यप्रतिश्रवः

naiva lobhān na mohād vā na cājñānāt tamonvitaḥ
setuṃ satyasya bhetsyāmi guroḥ satyapratiśravaḥ

असत्यसंधस्य सतश्चलस्यास्थिरचेतसः
नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम्

asatyasaṃdhasya sataś calasyāsthiracetasaḥ
naiva devā na pitaraḥ pratīcchantīti naḥ śrutam

प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम्
भारः सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिनन्द्यते

pratyagātmam imaṃ dharmaṃ satyaṃ paśyāmy ahaṃ svayam
bhāraḥ satpuruṣācīrṇas tad artham abhinandyate

क्षात्रं धर्ममहं त्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम्
क्षुद्रौर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभिः

kṣātraṃ dharmam ahaṃ tyakṣye hy adharmaṃ dharmasaṃhitam
kṣudraur nṛśaṃsair lubdhaiś ca sevitaṃ pāpakarmabhiḥ

कायेन कुरुते पापं मनसा संप्रधार्य च
अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्म पातकम्

kāyena kurute pāpaṃ manasā saṃpradhārya ca
anṛtaṃ jihvayā cāha trividhaṃ karma pātakam

भूमिः कीर्तिर्यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि
स्वर्गस्थं चानुबध्नन्ति सत्यमेव भजेत तत्

bhūmiḥ kīrtir yaśo lakṣmīḥ puruṣaṃ prārthayanti hi
svargasthaṃ cānubadhnanti satyam eva bhajeta tat

श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य माम्
आह युक्तिकरैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह

śreṣṭhaṃ hy anāryam eva syād yad bhavān avadhārya mām
āha yuktikarair vākyair idaṃ bhadraṃ kuruṣva ha

कथं ह्यहं प्रतिज्ञाय वनवासमिमं गुरोः
भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर्वचः

kathaṃ hy ahaṃ pratijñāya vanavāsam imaṃ guroḥ
bharatasya kariṣyāmi vaco hitvā guror vacaḥ

स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसंनिधौ
प्रहृष्टमानसा देवी कैकेयी चाभवत्तदा

sthirā mayā pratijñātā pratijñā gurusaṃnidhau
prahṛṣṭamānasā devī kaikeyī cābhavat tadā

वनवासं वसन्नेवं शुचिर्नियतभोजनः
मूलैः पुष्पैः फलैः पुण्यैः पितॄन्देवांश्च तर्पयन्

vanavāsaṃ vasann evaṃ śucir niyatabhojanaḥ
mūlaiḥ puṣpaiḥ phalaiḥ puṇyaiḥ pitṝn devāṃś ca tarpayan

संतुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये
अकुहः श्रद्दधानः सन्कार्याकार्यविचक्षणः

saṃtuṣṭapañcavargo 'haṃ lokayātrāṃ pravartaye
akuhaḥ śraddadhānaḥ san kāryākāryavicakṣaṇaḥ

कर्मभूमिमिमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच्छुभम्
अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां फलभागिनः

karmabhūmim imāṃ prāpya kartavyaṃ karma yac chubham
agnir vāyuś ca somaś ca karmaṇāṃ phalabhāginaḥ

शतं क्रतूनामाहृत्य देवराट्त्रिदिवं गतः
तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः

śataṃ kratūnām āhṛtya devarāṭ tridivaṃ gataḥ
tapāṃsy ugrāṇi cāsthāya divaṃ yātā maharṣayaḥ

सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च; भूतानुकम्पां प्रियवादितां च
द्विजातिदेवातिथिपूजनं च; पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्तः

satyaṃ ca dharmaṃ ca parākramaṃ ca; bhūtānukampāṃ priyavāditāṃ ca
dvijātidevātithipūjanaṃ ca; panthānam āhus tridivasya santaḥ

धर्मे रताः सत्पुरुषैः समेता;स्तेजस्विनो दानगुणप्रधानाः
अहिंसका वीतमलाश्च लोके; भवन्ति पूज्या मुनयः प्रधानाः

dharme ratāḥ satpuruṣaiḥ sametās; tejasvino dānaguṇapradhānāḥ
ahiṃsakā vītamalāś ca loke; bhavanti pūjyā munayaḥ pradhānāḥ