Ayodhya Kanda, sarga 54
ततो भूतोपसृष्टेव वेपमाना पुनः पुनः
धरण्यां गतसत्त्वेव कौसल्या सूतमब्रवीत्
tato bhūtopasṛṣṭeva vepamānā punaḥ punaḥ
dharaṇyāṃ gatasattveva kausalyā sūtam abravīt
नय मां यत्र काकुत्स्थः सीता यत्र च लक्ष्मणः
तान्विना क्षणमप्यत्र जीवितुं नोत्सहे ह्यहम्
naya māṃ yatra kākutsthaḥ sītā yatra ca lakṣmaṇaḥ
tān vinā kṣaṇam apy atra jīvituṃ notsahe hy aham
निवर्तय रथं शीघ्रं दण्डकान्नय मामपि
अथ तान्नानुगच्छामि गमिष्यामि यमक्षयम्
nivartaya rathaṃ śīghraṃ daṇḍakān naya mām api
atha tān nānugacchāmi gamiṣyāmi yamakṣayam
बाष्पवेगौपहतया स वाचा सज्जमानया
इदमाश्वासयन्देवीं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत्
bāṣpavegaupahatayā sa vācā sajjamānayā
idam āśvāsayan devīṃ sūtaḥ prāñjalir abravīt
त्यज शोकं च मोहं च संभ्रमं दुःखजं तथा
व्यवधूय च संतापं वने वत्स्यति राघवः
tyaja śokaṃ ca mohaṃ ca saṃbhramaṃ duḥkhajaṃ tathā
vyavadhūya ca saṃtāpaṃ vane vatsyati rāghavaḥ
लक्ष्मणश्चापि रामस्य पादौ परिचरन्वने
आराधयति धर्मज्ञः परलोकं जितेन्द्रियः
lakṣmaṇaś cāpi rāmasya pādau paricaran vane
ārādhayati dharmajñaḥ paralokaṃ jitendriyaḥ
विजनेऽपि वने सीता वासं प्राप्य गृहेष्विव
विस्रम्भं लभतेऽभीता रामे संन्यस्तमानसा
vijane 'pi vane sītā vāsaṃ prāpya gṛheṣv iva
visrambhaṃ labhate 'bhītā rāme saṃnyastamānasā
नास्या दैन्यं कृतं किंचित्सुसूक्ष्ममपि लक्षये
उचितेव प्रवासानां वैदेही प्रतिभाति मा
nāsyā dainyaṃ kṛtaṃ kiṃ cit susūkṣmam api lakṣaye
uciteva pravāsānāṃ vaidehī pratibhāti mā
नगरोपवनं गत्वा यथा स्म रमते पुरा
तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्वपि
nagaropavanaṃ gatvā yathā sma ramate purā
tathaiva ramate sītā nirjaneṣu vaneṣv api
बालेव रमते सीता बालचन्द्रनिभानना
रामा रामे ह्यदीनात्मा विजनेऽपि वने सती
bāleva ramate sītā bālacandranibhānanā
rāmā rāme hy adīnātmā vijane 'pi vane satī
तद्गतं हृदयं ह्यस्यास्तदधीनं च जीवितम्
अयोध्यापि भवेत्तस्या रामहीना तथा वनम्
tadgataṃ hṛdayaṃ hy asyās tad adhīnaṃ ca jīvitam
ayodhyāpi bhavet tasyā rāmahīnā tathā vanam
पथि पृच्छति वैदेही ग्रामांश्च नगराणि च
गतिं दृष्ट्वा नदीनां च पादपान्विविधानपि
pathi pṛcchati vaidehī grāmāṃś ca nagarāṇi ca
gatiṃ dṛṣṭvā nadīnāṃ ca pādapān vividhān api
इदमेव स्मराम्यस्यास्सहसैवोपजल्पितम्।
कैकेयी संश्रितं वाक्यं नेदानीं प्रतिभाति मा
idameva smarāmyasyāssahasaivopajalpitam|
kaikeyī saṃśritaṃ vākyaṃ nedānīṃ pratibhāti mā
ध्वंसयित्वा तु तद्वाक्यं प्रमादात्पर्युपत्स्थितम्।
ह्लादनं वचनं सूतो देव्या मधुरमब्रवीत्
dhvaṃsayitvā tu tadvākyaṃ pramādātparyupatsthitam|
hlādanaṃ vacanaṃ sūto devyā madhuramabravīt
रामम् हि लक्ष्मनम् वापि पृष्ट्वा जानाति जानती |
अयोध्याक्रोशमात्रे तु विहारमिव संश्रिता
rāmam hi lakṣmanam vāpi pṛṣṭvā jānāti jānatī |
ayodhyākrośamātre tu vihāramiva saṃśritā
अध्वना वातवेगेन संभ्रमेणातपेन च
न हि गच्छति वैदेह्याश्चन्द्रांशुसदृशी प्रभा
adhvanā vātavegena saṃbhrameṇātapena ca
na hi gacchati vaidehyāś candrāṃśusadṛśī prabhā
सदृशं शतपत्रस्य पूर्णचन्द्रोपमप्रभम्
वदनं तद्वदान्याया वैदेह्या न विकम्पते
sadṛśaṃ śatapatrasya pūrṇacandropamaprabham
vadanaṃ tadvadānyāyā vaidehyā na vikampate
अलक्तरसरक्ताभावलक्तरसवर्जितौ
अद्यापि चरणौ तस्याः पद्मकोशसमप्रभौ
alaktarasaraktābhāv alaktarasavarjitau
adyāpi caraṇau tasyāḥ padmakośasamaprabhau
नूपुरोद्घुष्टहेलेव खेलं गच्छति भामिनी
इदानीमपि वैदेही तद्रागा न्यस्तभूषणा
nūpurodghuṣṭaheleva khelaṃ gacchati bhāminī
idānīm api vaidehī tadrāgā nyastabhūṣaṇā
गजं वा वीक्ष्य सिंहं वा व्याघ्रं वा वनमाश्रिता
नाहारयति संत्रासं बाहू रामस्य संश्रिता
gajaṃ vā vīkṣya siṃhaṃ vā vyāghraṃ vā vanam āśritā
nāhārayati saṃtrāsaṃ bāhū rāmasya saṃśritā
न शोच्यास्ते न चात्मा ते शोच्यो नापि जनाधिपः
इदं हि चरितं लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम्
na śocyās te na cātmā te śocyo nāpi janādhipaḥ
idaṃ hi caritaṃ loke pratiṣṭhāsyati śāśvatam
विधूय शोकं परिहृष्टमानसा; महर्षियाते पथि सुव्यवस्थिताः
वने रता वन्यफलाशनाः पितुः; शुभां प्रतिज्ञां परिपालयन्ति ते
vidhūya śokaṃ parihṛṣṭamānasā; maharṣiyāte pathi suvyavasthitāḥ
vane ratā vanyaphalāśanāḥ pituḥ; śubhāṃ pratijñāṃ paripālayanti te
तथापि सूतेन सुयुक्तवादिना; निवार्यमाणा सुतशोककर्शिता
न चैव देवी विरराम कूजिता;त्प्रियेति पुत्रेति च राघवेति च
tathāpi sūtena suyuktavādinā; nivāryamāṇā sutaśokakarśitā
na caiva devī virarāma kūjitāt; priyeti putreti ca rāghaveti ca