Ayodhya Kanda, sarga 53

मम त्वश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि
उष्णमश्रु विमुञ्चन्तो रामे संप्रस्थिते वनम्

mama tv aśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani
uṣṇam aśru vimuñcanto rāme saṃprasthite vanam

उभाभ्यां राजपुत्राभ्यामथ कृत्वाहमज्ञलिम्
प्रस्थितो रथमास्थाय तद्दुःखमपि धारयन्

ubhābhyāṃ rājaputrābhyām atha kṛtvāham ajñalim
prasthito ratham āsthāya tad duḥkham api dhārayan

गुहेव सार्धं तत्रैव स्थितोऽस्मि दिवसान्बहून्
आशया यदि मां रामः पुनः शब्दापयेदिति

guheva sārdhaṃ tatraiva sthito 'smi divasān bahūn
āśayā yadi māṃ rāmaḥ punaḥ śabdāpayed iti

विषये ते महाराज रामव्यसनकर्शिताः
अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्पाङ्कुरकोरकाः

viṣaye te mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ
api vṛkṣāḥ parimlānaḥ sapuṣpāṅkurakorakāḥ

न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला न प्रसरन्ति च
रामशोकाभिभूतं तन्निष्कूजमभवद्वनम्

na ca sarpanti sattvāni vyālā na prasaranti ca
rāmaśokābhibhūtaṃ tan niṣkūjam abhavad vanam

लीनपुष्करपत्राश्च नरेन्द्र कलुषोदकाः
संतप्तपद्माः पद्मिन्यो लीनमीनविहंगमाः

līnapuṣkarapatrāś ca narendra kaluṣodakāḥ
saṃtaptapadmāḥ padminyo līnamīnavihaṃgamāḥ

जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च
नाद्य भान्त्यल्पगन्धीनि फलानि च यथा पुरम्

jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca
nādya bhānty alpagandhīni phalāni ca yathā puram

प्रविशन्तमयोध्यां मां न कश्चिदभिनन्दति
नरा राममपश्यन्तो निःश्वसन्ति मुहुर्मुहुः

praviśantam ayodhyāṃ māṃ na kaś cid abhinandati
narā rāmam apaśyanto niḥśvasanti muhur muhuḥ

हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्य रथमागतम्
हाहाकारकृता नार्यो रामादर्शनकर्शिताः

harmyair vimānaiḥ prāsādair avekṣya ratham āgatam
hāhākārakṛtā nāryo rāmādarśanakarśitāḥ

आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः
अन्योन्यमभिवीक्षन्ते व्यक्तमार्ततराः स्त्रियः

āyatair vimalair netrair aśruvegapariplutaiḥ
anyonyam abhivīkṣante vyaktam ārtatarāḥ striyaḥ

नामित्राणां न मित्राणामुदासीनजनस्य च
अहमार्ततया कंचिद्विशेषं नोपलक्षये

nāmitrāṇāṃ na mitrāṇām udāsīnajanasya ca
aham ārtatayā kaṃ cid viśeṣaṃ nopalakṣaye

अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरंगमा
आर्तस्वरपरिम्लाना विनिःश्वसितनिःस्वना

aprahṛṣṭamanuṣyā ca dīnanāgaturaṃgamā
ārtasvaraparimlānā viniḥśvasitaniḥsvanā

निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा
कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा

nirānandā mahārāja rāmapravrājanāturā
kausalyā putrahīneva ayodhyā pratibhāti mā

सूतस्य वचनं श्रुत्वा वाचा परमदीनया
बाष्पोपहतया राजा तं सूतमिदमब्रवीत्

sūtasya vacanaṃ śrutvā vācā paramadīnayā
bāṣpopahatayā rājā taṃ sūtam idam abravīt

कैकेय्या विनियुक्तेन पापाभिजनभावया
मया न मन्त्रकुशलैर्वृद्धैः सह समर्थितम्

kaikeyyā viniyuktena pāpābhijanabhāvayā
mayā na mantrakuśalair vṛddhaiḥ saha samarthitam

न सुहृद्भिर्न चामात्यैर्मन्त्रयित्वा न नैगमैः
मयायमर्थः संमोहात्स्त्रीहेतोः सहसा कृतः

na suhṛdbhir na cāmātyair mantrayitvā na naigamaiḥ
mayāyam arthaḥ saṃmohāt strīhetoḥ sahasā kṛtaḥ

भवितव्यतया नूनमिदं वा व्यसनं महत्
कुलस्यास्य विनाशाय प्राप्तं सूत यदृच्छया

bhavitavyatayā nūnam idaṃ vā vyasanaṃ mahat
kulasyāsya vināśāya prāptaṃ sūta yadṛcchayā

सूत यद्यस्ति ते किंचिन्मयापि सुकृतं कृतम्
त्वं प्रापयाशु मां रामं प्राणाः संत्वरयन्ति माम्

sūta yady asti te kiṃ cin mayāpi sukṛtaṃ kṛtam
tvaṃ prāpayāśu māṃ rāmaṃ prāṇāḥ saṃtvarayanti mām

यद्यद्यापि ममैवाज्ञा निवर्तयतु राघवम्
न शक्ष्यामि विना राम मुहूर्तमपि जीवितुम्

yad yad yāpi mamaivājñā nivartayatu rāghavam
na śakṣyāmi vinā rāma muhūrtam api jīvitum

अथ वापि महाबाहुर्गतो दूरं भविष्यति
मामेव रथमारोप्य शीघ्रं रामाय दर्शय

atha vāpi mahābāhur gato dūraṃ bhaviṣyati
mām eva ratham āropya śīghraṃ rāmāya darśaya

वृत्तदंष्ट्रो महेष्वासः क्वासौ लक्ष्मणपूर्वजः
यदि जीवामि साध्वेनं पश्येयं सह सीतया

vṛttadaṃṣṭro maheṣvāsaḥ kvāsau lakṣmaṇapūrvajaḥ
yadi jīvāmi sādhv enaṃ paśyeyaṃ saha sītayā

लोहिताक्षं महाबाहुमामुक्तमणिकुण्डलम्
रामं यदि न पश्यामि गमिष्यामि यमक्षयम्

lohitākṣaṃ mahābāhum āmuktamaṇikuṇḍalam
rāmaṃ yadi na paśyāmi gamiṣyāmi yamakṣayam

अतो नु किं दुःखतरं योऽहमिक्ष्वाकुनन्दनम्
इमामवस्थामापन्नो नेह पश्यामि राघवम्

ato nu kiṃ duḥkhataraṃ yo 'ham ikṣvākunandanam
imām avasthām āpanno neha paśyāmi rāghavam

हा राम रामानुज हा हा वैदेहि तपस्विनी
न मां जानीत दुःखेन म्रियमाणमनाथवत्
दुस्तरो जीवता देवि मयायं शोकसागरः

hā rāma rāmānuja hā hā vaidehi tapasvinī
na māṃ jānīta duḥkhena mriyamāṇam anāthavat
dustaro jīvatā devi mayāyaṃ śokasāgaraḥ

अशोभनं योऽहमिहाद्य राघवं; दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्
इतीव राजा विलपन्महायशाः; पपात तूर्णं शयने स मूर्छितः

aśobhanaṃ yo 'ham ihādya rāghavaṃ; didṛkṣamāṇo na labhe salakṣmaṇam
itīva rājā vilapan mahāyaśāḥ; papāta tūrṇaṃ śayane sa mūrchitaḥ

इति विलपति पार्थिवे प्रनष्टे; करुणतरं द्विगुणं च रामहेतोः
वचनमनुनिशम्य तस्य देवी; भयमगमत्पुनरेव राममाता

iti vilapati pārthive pranaṣṭe; karuṇataraṃ dviguṇaṃ ca rāmahetoḥ
vacanam anuniśamya tasya devī; bhayam agamat punar eva rāmamātā