Ayodhya Kanda, sarga 59
अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरेऽहनि
बन्दिनः पर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिवनिवेशनम्
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātar evāpare 'hani
bandinaḥ paryupātiṣṭhaṃs tat pārthivaniveśanam
राजानं स्तुवतां तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम्।
प्रासादाऽभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दोह्यवर्तत
rājānaṃ stuvatāṃ teṣāmudāttābhihitāśiṣām|
prāsādā'bhogavistīrṇaḥ stutiśabdohyavartata
ततस्तु स्तुवतां तेषां सूतानां पाणिवादकाः।
अपदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन्
tatastu stuvatāṃ teṣāṃ sūtānāṃ pāṇivādakāḥ|
apadānānyudāhṛtya pāṇivādā navādayan
तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः।
शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः
tena śabdena vihagāḥ pratibuddhā visasvanuḥ|
śākhāsthāḥ pañjarasthāśca ye rājakulagocarāḥ
व्याहृताः पुण्यशब्दाश्च वीणानां चापि निस्स्वनाः।
आशीर्गेयं च गाथानां पूरयामास वेश्म तत्
vyāhṛtāḥ puṇyaśabdāśca vīṇānāṃ cāpi nissvanāḥ|
āśīrgeyaṃ ca gāthānāṃ pūrayāmāsa veśma tat
सूताः परमसंस्काराः मङ्गळाश्चोओत्तमश्रुताः |
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक्
sūtāḥ paramasaṃskārāḥ maṅgaḻāścoottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak
ततः शुचिसमाचाराः पर्युपस्थान कोविदः
स्त्रीवर्षवरभूयिष्ठा उपतस्थुर्यथापुरम्
tataḥ śucisamācārāḥ paryupasthāna kovidaḥ
strīvarṣavarabhūyiṣṭhā upatasthur yathāpuram
हरिचन्दनसंपृक्तमुदकं काञ्चनैर्घटैः
आनिन्युः स्नानशिक्षाज्ञा यथाकालं यथाविधि
haricandanasaṃpṛktam udakaṃ kāñcanair ghaṭaiḥ
āninyuḥ snānaśikṣājñā yathākālaṃ yathāvidhi
मङ्गलालम्भनीयानि प्राशनीयानुपस्करान्
उपनिन्युस्तथाप्यन्याः कुमारी बहुलाः स्त्रियः
maṅgalālambhanīyāni prāśanīyān upaskarān
upaninyus tathāpy anyāḥ kumārī bahulāḥ striyaḥ
सर्वलक्षणसम्पन्नं सर्वं विधिवदर्चितम्।
सर्वं सुगुणलक्ष्मीवत्तद्बभूवाभिहारिकम्
sarvalakṣaṇasampannaṃ sarvaṃ vidhivadarcitam|
sarvaṃ suguṇalakṣmīvattadbabhūvābhihārikam
तत स्सूर्योदयं यावत्सर्वं परिसमुत्सुकम्।
तस्थावनुपसम्प्राप्तं किंस्विदित्युपशङ्कितम्
tata ssūryodayaṃ yāvatsarvaṃ parisamutsukam|
tasthāvanupasamprāptaṃ kiṃsvidityupaśaṅkitam
अथ याः कोसलेन्द्रस्य शयनं प्रत्यनन्तराः
ताः स्त्रियस्तु समागम्य भर्तारं प्रत्यबोधयन्
atha yāḥ kosalendrasya śayanaṃ pratyanantarāḥ
tāḥ striyas tu samāgamya bhartāraṃ pratyabodhayan
तथाप्युचितवृत्ता स्ता विनयेन नयेन च।
नह्यस्य शयनं स्पृष्ट्वा किञ्चिदप्युपलेभिरे
tathāpyucitavṛttā stā vinayena nayena ca|
nahyasya śayanaṃ spṛṣṭvā kiñcidapyupalebhire
ता वेपथुपरीताश्च राज्ञः प्राणेषु शङ्किताः
प्रतिस्रोतस्तृणाग्राणां सदृशं संचकम्पिरे
tā vepathuparītāś ca rājñaḥ prāṇeṣu śaṅkitāḥ
pratisrotas tṛṇāgrāṇāṃ sadṛśaṃ saṃcakampire
अथ संवेपमनानां स्त्रीणां दृष्ट्वा च पार्थिवम्
यत्तदाशङ्कितं पापं तस्य जज्ञे विनिश्चयः
atha saṃvepamanānāṃ strīṇāṃ dṛṣṭvā ca pārthivam
yat tad āśaṅkitaṃ pāpaṃ tasya jajñe viniścayaḥ
कौसल्या च सुमत्रच पुत्रशोकपराजिते।
प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते
kausalyā ca sumatraca putraśokaparājite|
prasupte na prabudhyete yathā kālasamanvite
निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता।
न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता
niṣprabhā ca vivarṇā ca sannā śokena sannatā|
na vyarājata kausalyā tāreva timirāvṛtā
कौसल्याऽनन्तरं राज्ञस्सुमित्रा तदन्तनरम्।
न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना
kausalyā'nantaraṃ rājñassumitrā tadantanaram|
na sma vibhrājate devī śokāśrululitānanā
ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तं नृपम्।
सुप्तमेवोद्गतप्राणमन्तःपुरमदृश्यत
te ca dṛṣṭvā tathā supte śubhe devyau ca taṃ nṛpam|
suptamevodgataprāṇamantaḥpuramadṛśyata
प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते
निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता
prasupte na prabudhyete yathā kālasamanvite
niṣprabhā ca vivarṇā ca sannā śokena sannatā
न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता
कौसल्यानन्तरम् राज्ञः सुमित्रा तदन्तनरम्
na vyarājata kausalyā tāreva timirāvṛtā
kausalyānantaram rājñaḥ sumitrā tadantanaram
न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना
ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तम् नृपम्
na sma vibhrājate devī śokāśrululitānanā
te ca dṛṣṭvā tathā supte śubhe devyau ca tam nṛpam
ततः प्रचुक्रुशुर्दीनाः सस्वरं ता वराङ्गनाः
करेणव इवारण्ये स्थानप्रच्युतयूथपाः
tataḥ pracukruśur dīnāḥ sasvaraṃ tā varāṅganāḥ
kareṇava ivāraṇye sthānapracyutayūthapāḥ
तासामाक्रन्द शब्देन सहसोद्गतचेतने
कौसल्या च सुमित्राच त्यक्तनिद्रे बभूवतुः
tāsām ākranda śabdena sahasodgatacetane
kausalyā ca sumitrāca tyaktanidre babhūvatuḥ
कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम्
हा नाथेति परिक्रुश्य पेततुर्धरणीतले
kausalyā ca sumitrā ca dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca pārthivam
hā nātheti parikruśya petatur dharaṇītale
सा कोसलेन्द्रदुहिता वेष्टमाना महीतले
न बभ्राज रजोध्वस्ता तारेव गगनच्युता
sā kosalendraduhitā veṣṭamānā mahītale
na babhrāja rajodhvastā tāreva gaganacyutā
तत्समुत्त्रस्तसंभ्रान्तं पर्युत्सुकजनाकुलम्
सर्वतस्तुमुलाक्रन्दं परितापार्तबान्धवम्
tat samuttrastasaṃbhrāntaṃ paryutsukajanākulam
sarvatas tumulākrandaṃ paritāpārtabāndhavam
सद्यो निपतितानन्दं दीनविक्लवदर्शनम्
बभूव नरदेवस्य सद्म दिष्टान्तमीयुषः
sadyo nipatitānandaṃ dīnaviklavadarśanam
babhūva naradevasya sadma diṣṭāntam īyuṣaḥ
अतीतमाज्ञाय तु पार्थिवर्षभं; यशस्विनं संपरिवार्य पत्नयः
भृशं रुदन्त्यः करुणं सुदुःखिताः; प्रगृह्य बाहू व्यलपन्ननाथवत्
atītam ājñāya tu pārthivarṣabhaṃ; yaśasvinaṃ saṃparivārya patnayaḥ
bhṛśaṃ rudantyaḥ karuṇaṃ suduḥkhitāḥ; pragṛhya bāhū vyalapann anāthavat