Ayodhya Kanda, sarga 63

Ayodhyākāṇḍa · 18 Critical Edition verses · 1 Southern-only

यामेव रात्रिं ते दूताः प्रविशन्ति स्म तां पुरीम्
भरतेनापि तां रात्रिं स्वप्नो दृष्टोऽयमप्रियः

yām eva rātriṃ te dūtāḥ praviśanti sma tāṃ purīm
bharatenāpi tāṃ rātriṃ svapno dṛṣṭo 'yam apriyaḥ

व्युष्टामेव तु तां रात्रिं दृष्ट्वा तं स्वप्नमप्रियम्
पुत्रो राजाधिराजस्य सुभृशं पर्यतप्यत

vyuṣṭām eva tu tāṃ rātriṃ dṛṣṭvā taṃ svapnam apriyam
putro rājādhirājasya subhṛśaṃ paryatapyata

तप्यमानं समाज्ञाय वयस्याः प्रियवादिनः
आयासं हि विनेष्यन्तः सभायां चक्रिरे कथाः

tapyamānaṃ samājñāya vayasyāḥ priyavādinaḥ
āyāsaṃ hi vineṣyantaḥ sabhāyāṃ cakrire kathāḥ

वादयन्ति तथा शान्तिं लासयन्त्यपि चापरे
नाटकान्यपरे प्राहुर्हास्यानि विविधानि च

vādayanti tathā śāntiṃ lāsayanty api cāpare
nāṭakāny apare prāhur hāsyāni vividhāni ca

स तैर्महात्मा भरतः सखिभिः प्रिय वादिभिः
गोष्ठीहास्यानि कुर्वद्भिर्न प्राहृष्यत राघवः

sa tair mahātmā bharataḥ sakhibhiḥ priya vādibhiḥ
goṣṭhīhāsyāni kurvadbhir na prāhṛṣyata rāghavaḥ

तमब्रवीत्प्रियसखो भरतं सखिभिर्वृतम्
सुहृद्भिः पर्युपासीनः किं सखे नानुमोदसे

tam abravīt priyasakho bharataṃ sakhibhir vṛtam
suhṛdbhiḥ paryupāsīnaḥ kiṃ sakhe nānumodase

एवं ब्रुवाणं सुहृदं भरतः प्रत्युवाच ह
शृणु त्वं यन्निमित्तंमे दैन्यमेतदुपागतम्

evaṃ bruvāṇaṃ suhṛdaṃ bharataḥ pratyuvāca ha
śṛṇu tvaṃ yan nimittaṃme dainyam etad upāgatam

स्वप्ने पितरमद्राक्षं मलिनं मुक्तमूर्धजम्
पतन्तमद्रिशिखरात्कलुषे गोमये ह्रदे

svapne pitaram adrākṣaṃ malinaṃ muktamūrdhajam
patantam adriśikharāt kaluṣe gomaye hrade

प्लवमानश्च मे दृष्टः स तस्मिन्गोमयह्रदे
पिबन्नञ्जलिना तैलं हसन्निव मुहुर्मुहुः

plavamānaś ca me dṛṣṭaḥ sa tasmin gomayahrade
pibann añjalinā tailaṃ hasann iva muhur muhuḥ

ततस्तिलोदनं भुक्त्वा पुनः पुनरधःशिराः
तैलेनाभ्यक्तसर्वाङ्गस्तैलमेवावगाहत

tatas tilodanaṃ bhuktvā punaḥ punar adhaḥśirāḥ
tailenābhyaktasarvāṅgas tailam evāvagāhata

स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भुवि
सहसा चापि संशन्तं ज्वलितं जातवेदसम्

svapne 'pi sāgaraṃ śuṣkaṃ candraṃ ca patitaṃ bhuvi
sahasā cāpi saṃśantaṃ jvalitaṃ jātavedasam

अवदीर्णां च पृथिवीं शुष्कांश्च विविधान्द्रुमान्
अहं पश्यामि विध्वस्तान्सधूमांश्चैव पार्वतान्

avadīrṇāṃ ca pṛthivīṃ śuṣkāṃś ca vividhān drumān
ahaṃ paśyāmi vidhvastān sadhūmāṃś caiva pārvatān

पीठे कार्ष्णायसे चैनं निषण्णं कृष्णवाससम्
प्रहसन्ति स्म राजानं प्रमदाः कृष्णपिङ्गलाः

pīṭhe kārṣṇāyase cainaṃ niṣaṇṇaṃ kṛṣṇavāsasam
prahasanti sma rājānaṃ pramadāḥ kṛṣṇapiṅgalāḥ

त्वरमाणश्च धर्मात्मा रक्तमाल्यानुलेपनः
रथेन खरयुक्तेन प्रयातो दक्षिणामुखः

tvaramāṇaś ca dharmātmā raktamālyānulepanaḥ
rathena kharayuktena prayāto dakṣiṇāmukhaḥ

VR-S.2.63.14+12.63.14+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

प्रहसन्तीव राजानं प्रमदा रक्तवासिनी।

प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतानना

prahasantīva rājānaṃ pramadā raktavāsinī|

prakarṣantī mayā dṛṣṭā rākṣasī vikṛtānanā

एवमेतन्मया दृष्टमिमां रात्रिं भयावहाम्
अहं रामोऽथ वा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति

evam etan mayā dṛṣṭam imāṃ rātriṃ bhayāvahām
ahaṃ rāmo 'tha vā rājā lakṣmaṇo vā mariṣyati

नरो यानेन यः स्वप्ने खरयुक्तेन याति हि
अचिरात्तस्य धूमाग्रं चितायां संप्रदृश्यते
एतन्निमित्तं दीनोऽहं तन्न वः प्रतिपूजये

naro yānena yaḥ svapne kharayuktena yāti hi
acirāt tasya dhūmāgraṃ citāyāṃ saṃpradṛśyate
etannimittaṃ dīno 'haṃ tan na vaḥ pratipūjaye

शुष्यतीव च मे कण्ठो न स्वस्थमिव मे मनः
जुगुप्सन्निव चात्मानं न च पश्यामि कारणम्

śuṣyatīva ca me kaṇṭho na svastham iva me manaḥ
jugupsann iva cātmānaṃ na ca paśyāmi kāraṇam

इमां हि दुःस्वप्नगतिं निशाम्य ता;मनेकरूपामवितर्कितां पुरा
भयं महत्तद्धृदयान्न याति मे; विचिन्त्य राजानमचिन्त्यदर्शनम्

imāṃ hi duḥsvapnagatiṃ niśāmya tām; anekarūpām avitarkitāṃ purā
bhayaṃ mahat tad dhṛdayān na yāti me; vicintya rājānam acintyadarśanam