Ayodhya Kanda, sarga 77

Ayodhyākāṇḍa · 23 Critical Edition verses · 2 Southern-only

ततः समुत्थितः काल्यमास्थाय स्यन्दनोत्तमम्
प्रययौ भरतः शीघ्रं रामदर्शनकाङ्क्षया

tataḥ samutthitaḥ kālyam āsthāya syandanottamam
prayayau bharataḥ śīghraṃ rāmadarśanakāṅkṣayā

अग्रतः प्रययुस्तस्य सर्वे मन्त्रिपुरोधसः
अधिरुह्य हयैर्युक्तान्रथान्सूर्यरथोपमान्

agrataḥ prayayus tasya sarve mantripurodhasaḥ
adhiruhya hayair yuktān rathān sūryarathopamān

नवनागसहस्राणि कल्पितानि यथाविधि
अन्वयुर्भरतं यान्तमिक्ष्वाकु कुलनन्दनम्

navanāgasahasrāṇi kalpitāni yathāvidhi
anvayur bharataṃ yāntam ikṣvāku kulanandanam

षष्ठी रथसहस्राणि धन्विनो विविधायुधाः
अन्वयुर्भरतं यान्तं राजपुत्रं यशस्विनम्

ṣaṣṭhī rathasahasrāṇi dhanvino vividhāyudhāḥ
anvayur bharataṃ yāntaṃ rājaputraṃ yaśasvinam

शतं सहस्राण्यश्वानां समारूढानि राघवम्
अन्वयुर्भरतं यान्तं राजपुत्रं यशस्विनम्

śataṃ sahasrāṇy aśvānāṃ samārūḍhāni rāghavam
anvayur bharataṃ yāntaṃ rājaputraṃ yaśasvinam

कैकेयी च सुमित्रा च कौसल्या च यशस्विनी
रामानयनसंहृष्टा ययुर्यानेन भास्वता

kaikeyī ca sumitrā ca kausalyā ca yaśasvinī
rāmānayanasaṃhṛṣṭā yayur yānena bhāsvatā

प्रयाताश्चार्यसंघाता रामं द्रष्टुं सलक्ष्मणम्
तस्यैव च कथाश्चित्राः कुर्वाणा हृष्टमानसाः

prayātāś cāryasaṃghātā rāmaṃ draṣṭuṃ salakṣmaṇam
tasyaiva ca kathāś citrāḥ kurvāṇā hṛṣṭamānasāḥ

मेघश्यामं महाबाहुं स्थिरसत्त्वं दृढव्रतम्
कदा द्रक्ष्यामहे रामं जगतः शोकनाशनम्

meghaśyāmaṃ mahābāhuṃ sthirasattvaṃ dṛḍhavratam
kadā drakṣyāmahe rāmaṃ jagataḥ śokanāśanam

दृष्ट एव हि नः शोकमपनेष्यति राघवः
तमः सर्वस्य लोकस्य समुद्यन्निव भास्करः

dṛṣṭa eva hi naḥ śokam apaneṣyati rāghavaḥ
tamaḥ sarvasya lokasya samudyann iva bhāskaraḥ

इत्येवं कथयन्तस्ते संप्रहृष्टाः कथाः शुभाः
परिष्वजानाश्चान्योन्यं ययुर्नागरिकास्तदा

ity evaṃ kathayantas te saṃprahṛṣṭāḥ kathāḥ śubhāḥ
pariṣvajānāś cānyonyaṃ yayur nāgarikās tadā

ये च तत्रापरे सर्वे संमता ये च नैगमाः
रामं प्रति ययुर्हृष्टाः सर्वाः प्रकृतयस्तदा

ye ca tatrāpare sarve saṃmatā ye ca naigamāḥ
rāmaṃ prati yayur hṛṣṭāḥ sarvāḥ prakṛtayas tadā

मणि काराश्च ये केचित्कुम्भकाराश्च शोभनाः
सूत्रकर्मकृतश्चैव ये च शस्त्रोपजीविनः

maṇi kārāś ca ye ke cit kumbhakārāś ca śobhanāḥ
sūtrakarmakṛtaś caiva ye ca śastropajīvinaḥ

मायूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकास्तथा
दन्तकाराः सुधाकारास्तथा गन्धोपजीविनः

māyūrakāḥ krākacikā rocakā vedhakās tathā
dantakārāḥ sudhākārās tathā gandhopajīvinaḥ

सुवर्णकाराः प्रख्यातास्तथा कम्बलधावकाः
स्नापकाच्छादका वैद्या धूपकाः शौण्डिकास्तथा

suvarṇakārāḥ prakhyātās tathā kambaladhāvakāḥ
snāpakācchādakā vaidyā dhūpakāḥ śauṇḍikās tathā

रजकास्तुन्नवायाश्च ग्रामघोषमहत्तराः
शैलूषाश्च सह स्त्रीभिर्यान्ति कैवर्तकास्तथा

rajakās tunnavāyāś ca grāmaghoṣamahattarāḥ
śailūṣāś ca saha strībhir yānti kaivartakās tathā

समाहिता वेदविदो ब्राह्मणा वृत्तसंमताः
गोरथैर्भरतं यान्तमनुजग्मुः सहस्रशः

samāhitā vedavido brāhmaṇā vṛttasaṃmatāḥ
gorathair bharataṃ yāntam anujagmuḥ sahasraśaḥ

सुवेषाः शुद्धवसनास्ताम्रमृष्टानुलेपनाः
सर्वे ते विविधैर्यानैः शनैर्भरतमन्वयुः

suveṣāḥ śuddhavasanās tāmramṛṣṭānulepanāḥ
sarve te vividhair yānaiḥ śanair bharatam anvayuḥ

प्रहृष्टमुदिता सेना सान्वयात्कैकयीसुतम्
व्यवतिष्ठत सा सेना भरतस्यानुयायिनी

prahṛṣṭamuditā senā sānvayāt kaikayīsutam
vyavatiṣṭhata sā senā bharatasyānuyāyinī

VR-S.2.77.18+12.77.18+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

ते गत्वा दूरमध्वानम् रथम् यानाश्वकुञ्जरैः |
समासेदुस्ततो गङ्गाम् शृङ्गिबेरपुरम् प्रति

te gatvā dūramadhvānam ratham yānāśvakuñjaraiḥ |
samāsedustato gaṅgām śṛṅgiberapuram prati

VR-S.2.77.18+22.77.18+2Southern-onlyvalmikiramayan.net

यत्र रामसखो वीरो गुहो ज्ञातिगणैर्वृतः |
निवसत्यप्रमादेन देशम् तम् परिपालयन्

yatra rāmasakho vīro guho jñātigaṇairvṛtaḥ |
nivasatyapramādena deśam tam paripālayan

निरीक्ष्यानुगतां सेनां तां च गङ्गां शिवोदकाम्
भरतः सचिवान्सर्वानब्रवीद्वाक्यकोविदः

nirīkṣyānugatāṃ senāṃ tāṃ ca gaṅgāṃ śivodakām
bharataḥ sacivān sarvān abravīd vākyakovidaḥ

निवेशयत मे सैन्यमभिप्रायेण सर्वशः
विश्रान्तः प्रतरिष्यामः श्व इदानीं महानदीम्

niveśayata me sainyam abhiprāyeṇa sarvaśaḥ
viśrāntaḥ pratariṣyāmaḥ śva idānīṃ mahānadīm

दातुं च तावदिच्छामि स्वर्गतस्य महीपतेः
और्ध्वदेह निमित्तार्थमवतीर्योदकं नदीम्

dātuṃ ca tāvad icchāmi svar gatasya mahīpateḥ
aurdhvadeha nimittārtham avatīryodakaṃ nadīm

तस्यैवं ब्रुवतोऽमात्यास्तथेत्युक्त्वा समाहिताः
न्यवेशयंस्तांश्छन्देन स्वेन स्वेन पृथक्पृथक्

tasyaivaṃ bruvato 'mātyās tathety uktvā samāhitāḥ
nyaveśayaṃs tāṃś chandena svena svena pṛthakpṛthak

निवेश्य गङ्गामनु तां महानदीं; चमूं विधानैः परिबर्ह शोभिनीम्
उवास रामस्य तदा महात्मनो; विचिन्तयानो भरतो निवर्तनम्

niveśya gaṅgām anu tāṃ mahānadīṃ; camūṃ vidhānaiḥ paribarha śobhinīm
uvāsa rāmasya tadā mahātmano; vicintayāno bharato nivartanam