Ayodhya Kanda, sarga 76

तामार्यगणसंपूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम्
ददर्श बुद्धिसंपन्नः पूर्णचन्द्रां निशामिव

tām āryagaṇasaṃpūrṇāṃ bharataḥ pragrahāṃ sabhām
dadarśa buddhisaṃpannaḥ pūrṇacandrāṃ niśām iva

आसनानि यथान्यायमार्याणां विशतां तदा
अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी

āsanāni yathānyāyam āryāṇāṃ viśatāṃ tadā
adṛśyata ghanāpāye pūrṇacandreva śarvarī

राज्ञस्तु प्रकृतीः सर्वाः समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित्
इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत्

rājñas tu prakṛtīḥ sarvāḥ samagrāḥ prekṣya dharmavit
idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt

तात राजा दशरथः स्वर्गतो धर्ममाचरन्
धन धान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव

tāta rājā daśarathaḥ svargato dharmam ācaran
dhana dhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava

रामस्तथा सत्यधृतिः सतां धर्ममनुस्मरन्
नाजहात्पितुरादेशं शशी ज्योत्स्नामिवोदितः

rāmas tathā satyadhṛtiḥ satāṃ dharmam anusmaran
nājahāt pitur ādeśaṃ śaśī jyotsnām ivoditaḥ

पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम्
तद्भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रमेवाभिषेचय

pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam
tad bhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipram evābhiṣecaya

उदीच्याश्च प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च केवलाः
कोट्यापरान्ताः सामुद्रा रत्नान्यभिहरन्तु ते

udīcyāś ca pratīcyāś ca dākṣiṇātyāś ca kevalāḥ
koṭyāparāntāḥ sāmudrā ratnāny abhiharantu te

तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं शोकेनाभिपरिप्लुतः
जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो धर्मकाङ्क्षया

tac chrutvā bharato vākyaṃ śokenābhipariplutaḥ
jagāma manasā rāmaṃ dharmajño dharmakāṅkṣayā

स बाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा
विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम्

sa bāṣpakalayā vācā kalahaṃsasvaro yuvā
vilalāpa sabhāmadhye jagarhe ca purohitam

चरितब्रह्मचर्यस्य विद्या स्नातस्य धीमतः
धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत्

caritabrahmacaryasya vidyā snātasya dhīmataḥ
dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret

कथं दशरथाज्जातो भवेद्राज्यापहारकः
राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुमिहार्हसि

kathaṃ daśarathāj jāto bhaved rājyāpahārakaḥ
rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktum ihārhasi

ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः
लब्धुमर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा

jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaś ca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ
labdhum arhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā

अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यं कुर्यां पापमहं यदि
इक्ष्वाकूणामहं लोके भवेयं कुलपांसनः

anāryajuṣṭam asvargyaṃ kuryāṃ pāpam ahaṃ yadi
ikṣvākūṇām ahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ

यद्धि मात्रा कृतं पापं नाहं तदभिरोचये
इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः

yad dhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tad abhirocaye
ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ

राममेवानुगच्छामि स राजा द्विपदां वरः
त्रयाणामपि लोकानां राघवो राज्यमर्हति

rāmam evānugacchāmi sa rājā dvipadāṃ varaḥ
trayāṇām api lokānāṃ rāghavo rājyam arhati

तद्वाक्यं धर्मसंयुक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः
हर्षान्मुमुचुरश्रूणि रामे निहितचेतसः

tad vākyaṃ dharmasaṃyuktaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ
harṣān mumucur aśrūṇi rāme nihitacetasaḥ

यदि त्वार्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात्
वने तत्रैव वत्स्यामि यथार्यो लक्ष्मणस्तथा

yadi tv āryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt
vane tatraiva vatsyāmi yathāryo lakṣmaṇas tathā

सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात्
समक्षमार्य मिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम्

sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt
samakṣam ārya miśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām

एवमुक्त्वा तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः
समीपस्थमुवाचेदं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम्

evam uktvā tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ
samīpastham uvācedaṃ sumantraṃ mantrakovidam

तूर्णमुत्थाय गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात्
यात्रामाज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय

tūrṇam utthāya gaccha tvaṃ sumantra mama śāsanāt
yātrām ājñāpaya kṣipraṃ balaṃ caiva samānaya

एवमुक्तः सुमन्त्रस्तु भरतेन महात्मना
प्रहृष्टः सोऽदिशत्सर्वं यथा संदिष्टमिष्टवत्

evam uktaḥ sumantras tu bharatena mahātmanā
prahṛṣṭaḥ so 'diśat sarvaṃ yathā saṃdiṣṭam iṣṭavat

ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलाध्यक्षा बलस्य च
श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने

tāḥ prahṛṣṭāḥ prakṛtayo balādhyakṣā balasya ca
śrutvā yātrāṃ samājñaptāṃ rāghavasya nivartane

ततो योधाङ्गनाः सर्वा भर्तॄन्सर्वान्गृहेगृहे
यात्रा गमनमाज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः

tato yodhāṅganāḥ sarvā bhartṝn sarvān gṛhegṛhe
yātrā gamanam ājñāya tvarayanti sma harṣitāḥ

ते हयैर्गोरथैः शीघ्रैः स्यन्दनैश्च मनोजवैः
सह योधैर्बलाध्यक्षा बलं सर्वमचोदयन्

te hayair gorathaiḥ śīghraiḥ syandanaiś ca manojavaiḥ
saha yodhair balādhyakṣā balaṃ sarvam acodayan

सज्जं तु तद्बलं दृष्ट्वा भरतो गुरुसंनिधौ
रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतोऽब्रवीत्

sajjaṃ tu tad balaṃ dṛṣṭvā bharato gurusaṃnidhau
rathaṃ me tvarayasveti sumantraṃ pārśvato 'bravīt

भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य प्रहर्षितः
रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं परमवाजिभिः

bharatasya tu tasyājñāṃ pratigṛhya praharṣitaḥ
rathaṃ gṛhītvā prayayau yuktaṃ paramavājibhiḥ

स राघवः सत्यधृतिः प्रतापवा;न्ब्रुवन्सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः
गुरुं महारण्यगतं यशस्विनं; प्रसादयिष्यन्भरतोऽब्रवीत्तदा

sa rāghavaḥ satyadhṛtiḥ pratāpavān; bruvan suyuktaṃ dṛḍhasatyavikramaḥ
guruṃ mahāraṇyagataṃ yaśasvinaṃ; prasādayiṣyan bharato 'bravīt tadā

तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ; बलस्य योगाय बलप्रधानान्
आनेतुमिच्छामि हि तं वनस्थं; प्रसाद्य रामं जगतो हिताय

tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha; balasya yogāya balapradhānān
ānetum icchāmi hi taṃ vanasthaṃ; prasādya rāmaṃ jagato hitāya

स सूतपुत्रो भरतेन सम्य;गाज्ञापितः संपरिपूर्णकामः
शशास सर्वान्प्रकृतिप्रधाना;न्बलस्य मुख्यांश्च सुहृज्जनं च

sa sūtaputro bharatena samyag; ājñāpitaḥ saṃparipūrṇakāmaḥ
śaśāsa sarvān prakṛtipradhānān; balasya mukhyāṃś ca suhṛjjanaṃ ca

ततः समुत्थाय कुले कुले ते; राजन्यवैश्या वृषलाश्च विप्राः
अयूयुजन्नुष्ट्ररथान्खरांश्च; नागान्हयांश्चैव कुलप्रसूतान्

tataḥ samutthāya kule kule te; rājanyavaiśyā vṛṣalāś ca viprāḥ
ayūyujann uṣṭrarathān kharāṃś ca; nāgān hayāṃś caiva kulaprasūtān