Ayodhya Kanda, sarga 80

Ayodhyākāṇḍa · 25 Critical Edition verses

आचचक्षेऽथ सद्भावं लक्ष्मणस्य महात्मनः
भरतायाप्रमेयाय गुहो गहनगोचरः

ācacakṣe 'tha sadbhāvaṃ lakṣmaṇasya mahātmanaḥ
bharatāyāprameyāya guho gahanagocaraḥ

तं जाग्रतं गुणैर्युक्तं वरचापेषुधारिणम्
भ्रातृ गुप्त्यर्थमत्यन्तमहं लक्ष्मणमब्रवम्

taṃ jāgrataṃ guṇair yuktaṃ varacāpeṣudhāriṇam
bhrātṛ guptyartham atyantam ahaṃ lakṣmaṇam abravam

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता
प्रत्याश्वसिहि शेष्वास्यां सुखं राघवनन्दन

iyaṃ tāta sukhā śayyā tvadartham upakalpitā
pratyāśvasihi śeṣvāsyāṃ sukhaṃ rāghavanandana

उचितोऽयं जनः सर्वे दुःखानां त्वं सुखोचितः
धर्मात्मंस्तस्य गुप्त्यर्थं जागरिष्यामहे वयम्

ucito 'yaṃ janaḥ sarve duḥkhānāṃ tvaṃ sukhocitaḥ
dharmātmaṃs tasya guptyarthaṃ jāgariṣyāmahe vayam

न हि रामात्प्रियतरो ममास्ति भुवि कश्चन
मोत्सुको भूर्ब्रवीम्येतदप्यसत्यं तवाग्रतः

na hi rāmāt priyataro mamāsti bhuvi kaś cana
motsuko bhūr bravīmy etad apy asatyaṃ tavāgrataḥ

अस्य प्रसादादाशंसे लोकेऽस्मिन्सुमहद्यशः
धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थावाप्तिं च केवलाम्

asya prasādād āśaṃse loke 'smin sumahad yaśaḥ
dharmāvāptiṃ ca vipulām arthāvāptiṃ ca kevalām

सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया
रक्षिष्यामि धनुष्पाणिः सर्वैः स्वैर्ज्ञातिभिः सह

so 'haṃ priyasakhaṃ rāmaṃ śayānaṃ saha sītayā
rakṣiṣyāmi dhanuṣpāṇiḥ sarvaiḥ svair jñātibhiḥ saha

न हि मेऽविदितं किंचिद्वनेऽस्मिंश्चरतः सदा
चतुरङ्गं ह्यपि बलं प्रसहेम वयं युधि

na hi me 'viditaṃ kiṃ cid vane 'smiṃś carataḥ sadā
caturaṅgaṃ hy api balaṃ prasahema vayaṃ yudhi

एवमस्माभिरुक्तेन लक्ष्मणेन महात्मना
अनुनीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता

evam asmābhir uktena lakṣmaṇena mahātmanā
anunītā vayaṃ sarve dharmam evānupaśyatā

कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया
शक्या निद्रामया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा

kathaṃ dāśarathau bhūmau śayāne saha sītayā
śakyā nidrāmayā labdhuṃ jīvitaṃ vā sukhāni vā

यो न देवासुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुं युधि
तं पश्य गुह संविष्टं तृणेषु सह सीतया

yo na devāsuraiḥ sarvaiḥ śakyaḥ prasahituṃ yudhi
taṃ paśya guha saṃviṣṭaṃ tṛṇeṣu saha sītayā

महता तपसा लब्धो विविधैश्च परिश्रमैः
एको दशरथस्यैष पुत्रः सदृशलक्षणः

mahatā tapasā labdho vividhaiś ca pariśramaiḥ
eko daśarathasyaiṣa putraḥ sadṛśalakṣaṇaḥ

अस्मिन्प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति
विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति

asmin pravrājite rājā na ciraṃ vartayiṣyati
vidhavā medinī nūnaṃ kṣipram eva bhaviṣyati

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः
निर्घोषोपरतं नूनमद्य राजनिवेशनम्

vinadya sumahānādaṃ śrameṇoparatāḥ striyaḥ
nirghoṣoparataṃ nūnam adya rājaniveśanam

कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम
नाशंसे यदि ते सर्वे जीवेयुः शर्वरीमिमाम्

kausalyā caiva rājā ca tathaiva jananī mama
nāśaṃse yadi te sarve jīveyuḥ śarvarīm imām

जीवेदपि हि मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया
दुःखिता या तु कौसल्या वीरसूर्विनशिष्यति

jīved api hi me mātā śatrughnasyānvavekṣayā
duḥkhitā yā tu kausalyā vīrasūr vinaśiṣyati

अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम्
राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति

atikrāntam atikrāntam anavāpya manoratham
rājye rāmam anikṣipya pitā me vinaśiṣyati

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्काले ह्युपस्थिते
प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम्

siddhārthāḥ pitaraṃ vṛttaṃ tasmin kāle hy upasthite
pretakāryeṣu sarveṣu saṃskariṣyanti bhūmipam

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्
हर्म्यप्रासादसंपन्नां सर्वरत्नविभूषिताम्

ramyacatvarasaṃsthānāṃ suvibhaktamahāpathām
harmyaprāsādasaṃpannāṃ sarvaratnavibhūṣitām

गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम्
सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्

gajāśvarathasaṃbādhāṃ tūryanādavināditām
sarvakalyāṇasaṃpūrṇāṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulām

आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम्
सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम

ārāmodyānasaṃpūrṇāṃ samājotsavaśālinīm
sukhitā vicariṣyanti rājadhānīṃ pitur mama

अपि सत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयम्
निवृत्ते समये ह्यस्मिन्सुखिताः प्रविशेमहि

api satyapratijñena sārdhaṃ kuśalinā vayam
nivṛtte samaye hy asmin sukhitāḥ praviśemahi

परिदेवयमानस्य तस्यैवं सुमहात्मनः
तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी सात्यवर्तत

paridevayamānasya tasyaivaṃ sumahātmanaḥ
tiṣṭhato rājaputrasya śarvarī sātyavartata

प्रभाते विमले सूर्ये कारयित्वा जटा उभौ
अस्मिन्भागीरथीतीरे सुखं संतारितौ मया

prabhāte vimale sūrye kārayitvā jaṭā ubhau
asmin bhāgīrathītīre sukhaṃ saṃtāritau mayā

जटाधरौ तौ द्रुमचीरवाससौ; महाबलौ कुञ्जरयूथपोपमौ
वरेषुचापासिधरौ परंतपौ; व्यवेक्षमाणौ सह सीतया गतौ

jaṭādharau tau drumacīravāsasau; mahābalau kuñjarayūthapopamau
vareṣucāpāsidharau paraṃtapau; vyavekṣamāṇau saha sītayā gatau