Ayodhya Kanda, sarga 81

गुहस्य वचनं श्रुत्वा भरतो भृशमप्रियम्
ध्यानं जगाम तत्रैव यत्र तच्छ्रुतमप्रियम्

guhasya vacanaṃ śrutvā bharato bhṛśam apriyam
dhyānaṃ jagāma tatraiva yatra tac chrutam apriyam

सुकुमारो महासत्त्वः सिंहस्कन्धो महाभुजः
पुण्डरीक विशालाक्षस्तरुणः प्रियदर्शनः

sukumāro mahāsattvaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ
puṇḍarīka viśālākṣas taruṇaḥ priyadarśanaḥ

प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः
पपात सहसा तोत्रैर्हृदि विद्ध इव द्विपः

pratyāśvasya muhūrtaṃ tu kālaṃ paramadurmanāḥ
papāta sahasā totrair hṛdi viddha iva dvipaḥ

तदवस्थं तु भरतं शत्रुघ्नोऽनन्तर स्थितः
परिष्वज्य रुरोदोच्चैर्विसंज्ञः शोककर्शितः

tadavasthaṃ tu bharataṃ śatrughno 'nantara sthitaḥ
pariṣvajya rurodoccair visaṃjñaḥ śokakarśitaḥ

ततः सर्वाः समापेतुर्मातरो भरतस्य ताः
उपवास कृशा दीना भर्तृव्यसनकर्शिताः

tataḥ sarvāḥ samāpetur mātaro bharatasya tāḥ
upavāsa kṛśā dīnā bhartṛvyasanakarśitāḥ

ताश्च तं पतितं भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन्
कौसल्या त्वनुसृत्यैनं दुर्मनाः परिषस्वजे

tāś ca taṃ patitaṃ bhūmau rudantyaḥ paryavārayan
kausalyā tv anusṛtyainaṃ durmanāḥ pariṣasvaje

वत्सला स्वं यथा वत्समुपगूह्य तपस्विनी
परिपप्रच्छ भरतं रुदन्ती शोकलालसा

vatsalā svaṃ yathā vatsam upagūhya tapasvinī
paripapraccha bharataṃ rudantī śokalālasā

पुत्रव्याधिर्न ते कच्चिच्छरीरं परिबाधते
अद्य राजकुलस्यास्य त्वदधीनं हि जीवितम्

putravyādhir na te kaccic charīraṃ paribādhate
adya rājakulasyāsya tvadadhīnaṃ hi jīvitam

त्वां दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते
वृत्ते दशरथे राज्ञि नाथ एकस्त्वमद्य नः

tvāṃ dṛṣṭvā putra jīvāmi rāme sabhrātṛke gate
vṛtte daśarathe rājñi nātha ekas tvam adya naḥ

कच्चिन्न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतं ते किंचिदप्रियम्
पुत्र वा ह्येकपुत्रायाः सहभार्ये वनं गते

kaccin na lakṣmaṇe putra śrutaṃ te kiṃ cid apriyam
putra vā hy ekaputrāyāḥ sahabhārye vanaṃ gate

स मुहूर्तं समाश्वस्य रुदन्नेव महायशाः
कौसल्यां परिसान्त्व्येदं गुहं वचनमब्रवीत्

sa muhūrtaṃ samāśvasya rudann eva mahāyaśāḥ
kausalyāṃ parisāntvyedaṃ guhaṃ vacanam abravīt

भ्राता मे क्वावसद्रात्रिं क्व सीता क्व च लक्ष्मणः
अस्वपच्छयने कस्मिन्किं भुक्त्वा गुह शंस मे

bhrātā me kvāvasad rātriṃ kva sītā kva ca lakṣmaṇaḥ
asvapac chayane kasmin kiṃ bhuktvā guha śaṃsa me

सोऽब्रवीद्भरतं पृष्टो निषादाधिपतिर्गुहः
यद्विधं प्रतिपेदे च रामे प्रियहितेऽतिथौ

so 'bravīd bharataṃ pṛṣṭo niṣādādhipatir guhaḥ
yad vidhaṃ pratipede ca rāme priyahite 'tithau

अन्नमुच्चावचं भक्ष्याः फलानि विविधानि च
रामायाभ्यवहारार्थं बहुचोपहृतं मया

annam uccāvacaṃ bhakṣyāḥ phalāni vividhāni ca
rāmāyābhyavahārārthaṃ bahucopahṛtaṃ mayā

तत्सर्वं प्रत्यनुज्ञासीद्रामः सत्यपराक्रमः
न हि तत्प्रत्यगृह्णात्स क्षत्रधर्ममनुस्मरन्

tat sarvaṃ pratyanujñāsīd rāmaḥ satyaparākramaḥ
na hi tat pratyagṛhṇāt sa kṣatradharmam anusmaran

न ह्यस्माभिः प्रतिग्राह्यं सखे देयं तु सर्वदा
इति तेन वयं राजन्ननुनीता महात्मना

na hy asmābhiḥ pratigrāhyaṃ sakhe deyaṃ tu sarvadā
iti tena vayaṃ rājann anunītā mahātmanā

लक्ष्मणेन समानीतं पीत्वा वारि महायशाः
औपवास्यं तदाकार्षीद्राघवः सह सीतया

lakṣmaṇena samānītaṃ pītvā vāri mahāyaśāḥ
aupavāsyaṃ tadākārṣīd rāghavaḥ saha sītayā

ततस्तु जलशेषेण लक्ष्मणोऽप्यकरोत्तदा
वाग्यतास्ते त्रयः संध्यामुपासत समाहिताः

tatas tu jalaśeṣeṇa lakṣmaṇo 'py akarot tadā
vāg yatās te trayaḥ saṃdhyām upāsata samāhitāḥ

सौमित्रिस्तु ततः पश्चादकरोत्स्वास्तरं शुभम्
स्वयमानीय बर्हींषि क्षिप्रं राघव कारणात्

saumitris tu tataḥ paścād akarot svāstaraṃ śubham
svayam ānīya barhīṃṣi kṣipraṃ rāghava kāraṇāt

तस्मिन्समाविशद्रामः स्वास्तरे सह सीतया
प्रक्षाल्य च तयोः पादावपचक्राम लक्ष्मणः

tasmin samāviśad rāmaḥ svāstare saha sītayā
prakṣālya ca tayoḥ pādāv apacakrāma lakṣmaṇaḥ

एतत्तदिङ्गुदीमूलमिदमेव च तत्तृणम्
यस्मिन्रामश्च सीता च रात्रिं तां शयितावुभौ

etat tad iṅgudīmūlam idam eva ca tat tṛṇam
yasmin rāmaś ca sītā ca rātriṃ tāṃ śayitāv ubhau

नियम्य पृष्ठे तु तलाङ्गुलित्रवा;ञ्शरैः सुपूर्णाविषुधी परंतपः
महद्धनुः सज्यमुपोह्य लक्ष्मणो; निशामतिष्ठत्परितोऽस्य केवलम्

niyamya pṛṣṭhe tu talāṅgulitravāñ; śaraiḥ supūrṇāv iṣudhī paraṃtapaḥ
mahad dhanuḥ sajyam upohya lakṣmaṇo; niśām atiṣṭhat parito 'sya kevalam

ततस्त्वहं चोत्तमबाणचापधृ;क्स्थितोऽभवं तत्र स यत्र लक्ष्मणः
अतन्द्रिभिर्ज्ञातिभिरात्तकार्मुकै;र्महेन्द्रकल्पं परिपालयंस्तदा

tatas tv ahaṃ cottamabāṇacāpadhṛk; sthito 'bhavaṃ tatra sa yatra lakṣmaṇaḥ
atandribhir jñātibhir āttakārmukair; mahendrakalpaṃ paripālayaṃs tadā