Ayodhya Kanda, sarga 89

Ayodhyākāṇḍa · 19 Critical Edition verses · 2 Southern-only

अथ शैलाद्विनिष्क्रम्य मैथिलीं कोसलेश्वरः
अदर्शयच्छुभजलां रम्यां मन्दाकिनीं नदीम्

atha śailād viniṣkramya maithilīṃ kosaleśvaraḥ
adarśayac chubhajalāṃ ramyāṃ mandākinīṃ nadīm

अब्रवीच्च वरारोहां चारुचन्द्रनिभाननाम्
विदेहराजस्य सुतां रामो राजीवलोचनः

abravīc ca varārohāṃ cārucandranibhānanām
videharājasya sutāṃ rāmo rājīvalocanaḥ

विचित्रपुलिनां रम्यां हंससारससेविताम्
कुसुमैरुपसंपन्नां पश्य मन्दाकिनीं नदीम्

vicitrapulināṃ ramyāṃ haṃsasārasasevitām
kusumair upasaṃpannāṃ paśya mandākinīṃ nadīm

नानाविधैस्तीररुहैर्वृतां पुष्पफलद्रुमैः
राजन्तीं राजराजस्य नलिनीमिव सर्वतः

nānāvidhais tīraruhair vṛtāṃ puṣpaphaladrumaiḥ
rājantīṃ rājarājasya nalinīm iva sarvataḥ

मृगयूथनिपीतानि कलुषाम्भांसि साम्प्रतम्
तीर्थानि रमणीयानि रतिं संजनयन्ति मे

mṛgayūthanipītāni kaluṣāmbhāṃsi sāmpratam
tīrthāni ramaṇīyāni ratiṃ saṃjanayanti me

जटाजिनधराः काले वल्कलोत्तरवाससः
ऋषयस्त्ववगाहन्ते नदीं मन्दाकिनीं प्रिये

jaṭājinadharāḥ kāle valkalottaravāsasaḥ
ṛṣayas tv avagāhante nadīṃ mandākinīṃ priye

आदित्यमुपतिष्ठन्ते नियमादूर्ध्वबाहवः
एतेऽपरे विशालाक्षि मुनयः संशितव्रताः

ādityam upatiṣṭhante niyamād ūrdhvabāhavaḥ
ete 'pare viśālākṣi munayaḥ saṃśitavratāḥ

मारुतोद्धूत शिखरैः प्रनृत्त इव पर्वतः
पादपैः पत्रपुष्पाणि सृजद्भिरभितो नदीम्

mārutoddhūta śikharaiḥ pranṛtta iva parvataḥ
pādapaiḥ patrapuṣpāṇi sṛjadbhir abhito nadīm

कच्चिन्मणिनिकाशोदां कच्चित्पुलिनशालिनीम्
कच्चित्सिद्धजनाकीर्णां पश्य मन्दाकिनीं नदीम्

kaccin maṇinikāśodāṃ kaccit pulinaśālinīm
kaccit siddhajanākīrṇāṃ paśya mandākinīṃ nadīm

निर्धूतान्वायुना पश्य विततान्पुष्पसंचयान्
पोप्लूयमानानपरान्पश्य त्वं जलमध्यगान्

nirdhūtān vāyunā paśya vitatān puṣpasaṃcayān
poplūyamānān aparān paśya tvaṃ jalamadhyagān

तांश्चातिवल्गु वचसो रथाङ्गाह्वयना द्विजाः
अधिरोहन्ति कल्याणि निष्कूजन्तः शुभा गिरः

tāṃś cātivalgu vacaso rathāṅgāhvayanā dvijāḥ
adhirohanti kalyāṇi niṣkūjantaḥ śubhā giraḥ

दर्शनं चित्रकूटस्य मन्दाकिन्याश्च शोभने
अधिकं पुरवासाच्च मन्ये च तव दर्शनात्

darśanaṃ citrakūṭasya mandākinyāś ca śobhane
adhikaṃ puravāsāc ca manye ca tava darśanāt

विधूतकलुषैः सिद्धैस्तपोदमशमान्वितैः
नित्यविक्षोभित जलां विहाहस्व मया सह

vidhūtakaluṣaiḥ siddhais tapodamaśamānvitaiḥ
nityavikṣobhita jalāṃ vihāhasva mayā saha

सखीवच्च विगाहस्व सीते मन्दकिनीमिमाम्
कमलान्यवमज्जन्ती पुष्कराणि च भामिनि

sakhīvac ca vigāhasva sīte mandakinīm imām
kamalāny avamajjantī puṣkarāṇi ca bhāmini

त्वं पौरजनवद्व्यालानयोध्यामिव पर्वतम्
मन्यस्व वनिते नित्यं सरयूवदिमां नदीम्

tvaṃ paurajanavad vyālān ayodhyām iva parvatam
manyasva vanite nityaṃ sarayūvad imāṃ nadīm

लक्ष्मणश्चैव धर्मात्मा मन्निदेशे व्यवस्थितः
त्वं चानुकूला वैदेहि प्रीतिं जनयथो मम

lakṣmaṇaś caiva dharmātmā mannideśe vyavasthitaḥ
tvaṃ cānukūlā vaidehi prītiṃ janayatho mama

उपस्पृशंस्त्रिषवणं मधुमूलफलाशनः
नायोध्यायै न राज्याय स्पृहयेऽद्य त्वया सह

upaspṛśaṃs triṣavaṇaṃ madhumūlaphalāśanaḥ
nāyodhyāyai na rājyāya spṛhaye 'dya tvayā saha

इमां हि रम्यां गजयूथलोलितां; निपीततोयां गजसिंहवानरैः
सुपुष्पितैः पुष्पधरैरलंकृतां; न सोऽस्ति यः स्यान्न गतक्रमः सुखी

imāṃ hi ramyāṃ gajayūthalolitāṃ; nipītatoyāṃ gajasiṃhavānaraiḥ
supuṣpitaiḥ puṣpadharair alaṃkṛtāṃ; na so 'sti yaḥ syān na gatakramaḥ sukhī

इतीव रामो बहुसंगतं वचः; प्रिया सहायः सरितं प्रति ब्रुवन्
चचार रम्यं नयनाञ्जनप्रभं; स चित्रकूटं रघुवंशवर्धनः

itīva rāmo bahusaṃgataṃ vacaḥ; priyā sahāyaḥ saritaṃ prati bruvan
cacāra ramyaṃ nayanāñjanaprabhaṃ; sa citrakūṭaṃ raghuvaṃśavardhanaḥ

VR-S.2.89.19+12.89.19+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

तां तथा दर्शयित्वा तु मैथिलीं गिरिनिम्नगाम्।

निषसाद गिरिप्रस्थे सीतां मांसेन छन्दयन्

tāṃ tathā darśayitvā tu maithilīṃ girinimnagām|

niṣasāda giriprasthe sītāṃ māṃsena chandayan

इदं मेध्यमिदं स्वादु निष्टप्तमिदमग्निना।

एवमास्ते स धर्मात्मा सीतया सह राघवः

idaṃ medhyamidaṃ svādu niṣṭaptamidamagninā|

evamāste sa dharmātmā sītayā saha rāghavaḥ