Ayodhya Kanda, sarga 90

Ayodhyākāṇḍa · 25 Critical Edition verses · 1 Southern-only

तथा तत्रासतस्तस्य भरतस्योपयायिनः
सैन्य रेणुश्च शब्दश्च प्रादुरास्तां नभः स्पृशौ

tathā tatrāsatas tasya bharatasyopayāyinaḥ
sainya reṇuś ca śabdaś ca prādurāstāṃ nabhaḥ spṛśau

एतस्मिन्नन्तरे त्रस्ताः शब्देन महता ततः
अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथा दुद्रुवुर्दिशः

etasminn antare trastāḥ śabdena mahatā tataḥ
arditā yūthapā mattāḥ sayūthā dudruvur diśaḥ

स तं सैन्यसमुद्भूतं शब्दं शुश्रव राघवः
तांश्च विप्रद्रुतान्सर्वान्यूथपानन्ववैक्षत

sa taṃ sainyasamudbhūtaṃ śabdaṃ śuśrava rāghavaḥ
tāṃś ca vipradrutān sarvān yūthapān anvavaikṣata

तांश्च विद्रवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा स निःस्वनम्
उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम्

tāṃś ca vidravato dṛṣṭvā taṃ ca śrutvā sa niḥsvanam
uvāca rāmaḥ saumitriṃ lakṣmaṇaṃ dīptatejasam

हन्त लक्ष्मण पश्येह सुमित्रा सुप्रजास्त्वया
भीमस्तनितगम्भीरस्तुमुलः श्रूयते स्वनः

hanta lakṣmaṇa paśyeha sumitrā suprajās tvayā
bhīmastanitagambhīras tumulaḥ śrūyate svanaḥ

VR-S.2.90.5+12.90.5+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

गजयूथानि वारण्ये महिषा वा महावने |
वित्रासिता मृगाह् सिंहैः सहसा प्रद्रुता दिशः

gajayūthāni vāraṇye mahiṣā vā mahāvane |
vitrāsitā mṛgāh siṃhaiḥ sahasā pradrutā diśaḥ

राजा वा राजमात्रो वा मृगयामटते वने
अन्यद्वा श्वापदं किंचित्सौमित्रे ज्ञातुमर्हसि
सर्वमेतद्यथातत्त्वमचिराज्ज्ञातुमर्हसि

rājā vā rājamātro vā mṛgayām aṭate vane
anyad vā śvāpadaṃ kiṃ cit saumitre jñātum arhasi
sarvam etad yathātattvam acirāj jñātum arhasi

स लक्ष्मणः संत्वरितः सालमारुह्य पुष्पितम्
प्रेक्षमाणो दिशः सर्वाः पूर्वां दिशमवैक्षत

sa lakṣmaṇaḥ saṃtvaritaḥ sālam āruhya puṣpitam
prekṣamāṇo diśaḥ sarvāḥ pūrvāṃ diśam avaikṣata

उदङ्मुखः प्रेक्षमाणो ददर्श महतीं चमूम्
रथाश्वगजसंबाधां यत्तैर्युक्तां पदातिभिः

udaṅmukhaḥ prekṣamāṇo dadarśa mahatīṃ camūm
rathāśvagajasaṃbādhāṃ yattair yuktāṃ padātibhiḥ

तामश्वगजसंपूर्णां रथध्वजविभूषिताम्
शशंस सेनां रामाय वचनं चेदमब्रवीत्

tām aśvagajasaṃpūrṇāṃ rathadhvajavibhūṣitām
śaśaṃsa senāṃ rāmāya vacanaṃ cedam abravīt

अग्निं संशमयत्वार्यः सीता च भजतां गुहाम्
सज्यं कुरुष्व चापं च शरांश्च कवचं तथा

agniṃ saṃśamayatv āryaḥ sītā ca bhajatāṃ guhām
sajyaṃ kuruṣva cāpaṃ ca śarāṃś ca kavacaṃ tathā

तं रामः पुरुषव्याघ्रो लक्ष्मणं प्रत्युवाच ह
अङ्गावेक्षस्व सौमित्रे कस्यैतां मन्यसे चमूम्

taṃ rāmaḥ puruṣavyāghro lakṣmaṇaṃ pratyuvāca ha
aṅgāvekṣasva saumitre kasyaitāṃ manyase camūm

एवमुक्क्तस्तु रामेण लक्ष्माणो वाक्यमब्रवीत्
दिधक्षन्निव तां सेनां रुषितः पावको यथा

evam ukktas tu rāmeṇa lakṣmāṇo vākyam abravīt
didhakṣann iva tāṃ senāṃ ruṣitaḥ pāvako yathā

संपन्नं राज्यमिच्छंस्तु व्यक्तं प्राप्याभिषेचनम्
आवां हन्तुं समभ्येति कैकेय्या भरतः सुतः

saṃpannaṃ rājyam icchaṃs tu vyaktaṃ prāpyābhiṣecanam
āvāṃ hantuṃ samabhyeti kaikeyyā bharataḥ sutaḥ

एष वै सुमहाञ्श्रीमान्विटपी संप्रकाशते
विराजत्युद्गतस्कन्धः कोविदार ध्वजो रथे

eṣa vai sumahāñ śrīmān viṭapī saṃprakāśate
virājaty udgataskandhaḥ kovidāra dhvajo rathe

भजन्त्येते यथाकाममश्वानारुह्य शीघ्रगान्
एते भ्राजन्ति संहृष्टा गजानारुह्य सादिनः

bhajanty ete yathākāmam aśvān āruhya śīghragān
ete bhrājanti saṃhṛṣṭā gajān āruhya sādinaḥ

गृहीतधनुषौ चावां गिरिं वीर श्रयावहे
अथ वेहैव तिष्ठावः संनद्धावुद्यतायुधौ
अपि नौ वशमागच्छेत्कोविदारध्वजो रणे

gṛhītadhanuṣau cāvāṃ giriṃ vīra śrayāvahe
atha vehaiva tiṣṭhāvaḥ saṃnaddhāv udyatāyudhau
api nau vaśam āgacchet kovidāradhvajo raṇe

अपि द्रक्ष्यामि भरतं यत्कृते व्यसनं महत्
त्वया राघव संप्राप्तं सीतया च मया तथा

api drakṣyāmi bharataṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat
tvayā rāghava saṃprāptaṃ sītayā ca mayā tathā

यन्निमित्तं भवान्राज्याच्च्युतो राघव शाश्वतीम्
संप्राप्तोऽयमरिर्वीर भरतो वध्य एव मे

yannimittaṃ bhavān rājyāc cyuto rāghava śāśvatīm
saṃprāpto 'yam arir vīra bharato vadhya eva me

भरतस्य वधे दोषं नाहं पश्यामि राघव
पूर्वापकारिणां त्यागे न ह्यधर्मो विधीयते
एतस्मिन्निहते कृत्स्नामनुशाधि वसुंधराम्

bharatasya vadhe doṣaṃ nāhaṃ paśyāmi rāghava
pūrvāpakāriṇāṃ tyāge na hy adharmo vidhīyate
etasmin nihate kṛtsnām anuśādhi vasuṃdharām

अद्य पुत्रं हतं संख्ये कैकेयी राज्यकामुका
मया पश्येत्सुदुःखार्ता हस्तिभग्नमिव द्रुमम्

adya putraṃ hataṃ saṃkhye kaikeyī rājyakāmukā
mayā paśyet suduḥkhārtā hastibhagnam iva drumam

कैकेयीं च वधिष्यामि सानुबन्धां सबान्धवाम्
कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम्

kaikeyīṃ ca vadhiṣyāmi sānubandhāṃ sabāndhavām
kaluṣeṇādya mahatā medinī parimucyatām

अद्येमं संयतं क्रोधमसत्कारं च मानद
मोक्ष्यामि शत्रुसैन्येषु कक्षेष्विव हुताशनम्

adyemaṃ saṃyataṃ krodham asatkāraṃ ca mānada
mokṣyāmi śatrusainyeṣu kakṣeṣv iva hutāśanam

अद्यैतच्चित्रकूटस्य काननं निशितैः शरैः
भिन्दञ्शत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम्

adyaitac citrakūṭasya kānanaṃ niśitaiḥ śaraiḥ
bhindañ śatruśarīrāṇi kariṣye śoṇitokṣitam

शरैर्निर्भिन्नहृदयान्कुञ्जरांस्तुरगांस्तथा
श्वापदाः परिकर्षन्तु नराश्च निहतान्मया

śarair nirbhinnahṛdayān kuñjarāṃs turagāṃs tathā
śvāpadāḥ parikarṣantu narāś ca nihatān mayā

शराणां धनुषश्चाहमनृणोऽस्मि महावने
ससैन्यं भरतं हत्वा भविष्यामि न संशयः

śarāṇāṃ dhanuṣaś cāham anṛṇo 'smi mahāvane
sasainyaṃ bharataṃ hatvā bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ