Aranya Kanda, sarga 46

Araṇyakāṇḍa · 23 Critical Edition verses · 1 Southern-only

एवं ब्रुवत्यां सीतायां संरब्धः परुषाक्षरम्
ललाटे भ्रुकुटीं कृत्वा रावणः प्रत्युवाच ह

evaṃ bruvatyāṃ sītāyāṃ saṃrabdhaḥ paruṣākṣaram
lalāṭe bhrukuṭīṃ kṛtvā rāvaṇaḥ pratyuvāca ha

भ्राता वैश्रवणस्याहं सापत्न्यो वरवर्णिनि
रावणो नाम भद्रं ते दशग्रीवः प्रतापवान्

bhrātā vaiśravaṇasyāhaṃ sāpatnyo varavarṇini
rāvaṇo nāma bhadraṃ te daśagrīvaḥ pratāpavān

यस्य देवाः सगन्धर्वाः पिशाचपतगोरगाः
विद्रवन्ति भयाद्भीता मृत्योरिव सदा प्रजाः

yasya devāḥ sagandharvāḥ piśācapatagoragāḥ
vidravanti bhayād bhītā mṛtyor iva sadā prajāḥ

येन वैश्रवणो भ्राता वैमात्रः कारणान्तरे
द्वन्द्वमासादितः क्रोधाद्रणे विक्रम्य निर्जितः

yena vaiśravaṇo bhrātā vaimātraḥ kāraṇāntare
dvandvam āsāditaḥ krodhād raṇe vikramya nirjitaḥ

मद्भयार्तः परित्यज्य स्वमधिष्ठानमृद्धिमत्
कैलासं पर्वतश्रेष्ठमध्यास्ते नरवाहनः

madbhayārtaḥ parityajya svam adhiṣṭhānam ṛddhimat
kailāsaṃ parvataśreṣṭham adhyāste naravāhanaḥ

यस्य तत्पुष्पकं नाम विमानं कामगं शुभम्
वीर्यादावर्जितं भद्रे येन यामि विहायसं

yasya tat puṣpakaṃ nāma vimānaṃ kāmagaṃ śubham
vīryād āvarjitaṃ bhadre yena yāmi vihāyasaṃ

मम संजातरोषस्य मुखं दृष्ट्वैव मैथिलि
विद्रवन्ति परित्रस्ताः सुराः शक्रपुरोगमाः

mama saṃjātaroṣasya mukhaṃ dṛṣṭvaiva maithili
vidravanti paritrastāḥ surāḥ śakrapurogamāḥ

यत्र तिष्ठाम्यहं तत्र मारुतो वाति शङ्कितः
तीव्रांशुः शिशिरांशुश्च भयात्संपद्यते रविः

yatra tiṣṭhāmy ahaṃ tatra māruto vāti śaṅkitaḥ
tīvrāṃśuḥ śiśirāṃśuś ca bhayāt saṃpadyate raviḥ

निष्कम्पपत्रास्तरवो नद्यश्च स्तिमितोदकाः
भवन्ति यत्र यत्राहं तिष्ठामि च चरामि च

niṣkampapatrās taravo nadyaś ca stimitodakāḥ
bhavanti yatra yatrāhaṃ tiṣṭhāmi ca carāmi ca

मम पारे समुद्रस्य लङ्का नाम पुरी शुभा
संपूर्णा राक्षसैर्घोरैर्यथेन्द्रस्यामरावती

mama pāre samudrasya laṅkā nāma purī śubhā
saṃpūrṇā rākṣasair ghorair yathendrasyāmarāvatī

प्राकारेण परिक्षिप्ता पाण्डुरेण विराजिता
हेमकक्ष्या पुरी रम्या वैदूर्यमय तोरणा

prākāreṇa parikṣiptā pāṇḍureṇa virājitā
hemakakṣyā purī ramyā vaidūryamaya toraṇā

हस्त्यश्वरथसंभाधा तूर्यनादविनादिता
सर्वकामफलैर्वृक्षैः संकुलोद्यानशोभिता

hastyaśvarathasaṃbhādhā tūryanādavināditā
sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ saṃkulodyānaśobhitā

तत्र त्वं वसती सीते राजपुत्रि मया सह
न स्रमिष्यसि नारीणां मानुषीणां मनस्विनि

tatra tvaṃ vasatī sīte rājaputri mayā saha
na sramiṣyasi nārīṇāṃ mānuṣīṇāṃ manasvini

भुञ्जाना मानुषान्भोगान्दिव्यांश्च वरवर्णिनि
न स्मरिष्यसि रामस्य मानुषस्य गतायुषः

bhuñjānā mānuṣān bhogān divyāṃś ca varavarṇini
na smariṣyasi rāmasya mānuṣasya gatāyuṣaḥ

स्थापयित्वा प्रियं पुत्रं राज्ञा दशरथेन यः
मन्दवीर्यः सुतो ज्येष्ठस्ततः प्रस्थापितो वनम्

sthāpayitvā priyaṃ putraṃ rājñā daśarathena yaḥ
mandavīryaḥ suto jyeṣṭhas tataḥ prasthāpito vanam

तेन किं भ्रष्टराज्येन रामेण गतचेतसा
करिष्यसि विशालाक्षि तापसेन तपस्विना

tena kiṃ bhraṣṭarājyena rāmeṇa gatacetasā
kariṣyasi viśālākṣi tāpasena tapasvinā

सर्वराक्षसभर्तारं कामात्स्वयमिहागतम्
न मन्मथशराविष्टं प्रत्याख्यातुं त्वमर्हसि

sarvarākṣasabhartāraṃ kāmāt svayam ihāgatam
na manmathaśarāviṣṭaṃ pratyākhyātuṃ tvam arhasi

प्रत्याख्याय हि मां भीरु परितापं गमिष्यसि
चरणेनाभिहत्येव पुरूरवसमुर्वशी

pratyākhyāya hi māṃ bhīru paritāpaṃ gamiṣyasi
caraṇenābhihatyeva purūravasam urvaśī

VR-S.3.46.18+13.46.18+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

अङ्गुल्या न समो रामो मम युद्धे स मानुषः।

तव भाग्येन सम्प्राप्तं भजस्व वरवर्णिनि

aṅgulyā na samo rāmo mama yuddhe sa mānuṣaḥ|

tava bhāgyena samprāptaṃ bhajasva varavarṇini

एवमुक्ता तु वैदेही क्रुद्धा संरक्तलोचना
अब्रवीत्परुषं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपम्

evam uktā tu vaidehī kruddhā saṃraktalocanā
abravīt paruṣaṃ vākyaṃ rahite rākṣasādhipam

कथं वैश्रवणं देवं सर्वभूतनमस्कृतम्
भ्रातरं व्यपदिश्य त्वमशुभं कर्तुमिच्छसि

kathaṃ vaiśravaṇaṃ devaṃ sarvabhūtanamaskṛtam
bhrātaraṃ vyapadiśya tvam aśubhaṃ kartum icchasi

अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः
येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः

avaśyaṃ vinaśiṣyanti sarve rāvaṇa rākṣasāḥ
yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā durbuddhir ajitendriyaḥ

अपहृत्य शचीं भार्यां शक्यमिन्द्रस्य जीवितुम्
न तु रामस्य भार्यां मामपनीयास्ति जीवितम्

apahṛtya śacīṃ bhāryāṃ śakyam indrasya jīvitum
na tu rāmasya bhāryāṃ mām apanīyāsti jīvitam

जीवेच्चिरं वज्रधरस्य हस्ता;च्छचीं प्रधृष्याप्रतिरूपरूपाम्
न मादृशीं राक्षसधर्षयित्वा; पीतामृतस्यापि तवास्ति मोक्षः

jīvec ciraṃ vajradharasya hastāc; chacīṃ pradhṛṣyāpratirūparūpām
na mādṛśīṃ rākṣasadharṣayitvā; pītāmṛtasyāpi tavāsti mokṣaḥ