Aranya Kanda, sarga 62

तं तथा शोकसंतप्तं विलपन्तमनाथवत्
मोहेन महताविष्टं परिद्यूनमचेतनम्

taṃ tathā śokasaṃtaptaṃ vilapantam anāthavat
mohena mahatāviṣṭaṃ paridyūnam acetanam

ततः सौमित्रिराश्वास्य मुहूर्तादिव लक्ष्मणः
रामं संबोधयामास चरणौ चाभिपीडयन्

tataḥ saumitrir āśvāsya muhūrtād iva lakṣmaṇaḥ
rāmaṃ saṃbodhayām āsa caraṇau cābhipīḍayan

महता तपसा राम महता चापि कर्मणा
राज्ञा दशरथेनासील्लब्धोऽमृतमिवामरैः

mahatā tapasā rāma mahatā cāpi karmaṇā
rājñā daśarathenāsīl labdho 'mṛtam ivāmaraiḥ

तव चैव गुणैर्बद्धस्त्वद्वियोगान्महीपतिः
राजा देवत्वमापन्नो भरतस्य यथा श्रुतम्

tava caiva guṇair baddhas tvadviyogān mahīpatiḥ
rājā devatvam āpanno bharatasya yathā śrutam

यदि दुःखमिदं प्राप्तं काकुत्स्थ न सहिष्यसे
प्राकृतश्चाल्पसत्त्वश्च इतरः कः सहिष्यति

yadi duḥkham idaṃ prāptaṃ kākutstha na sahiṣyase
prākṛtaś cālpasattvaś ca itaraḥ kaḥ sahiṣyati

दुःखितो हि भवाँल्लोकांस्तेजसा यदि धक्ष्यते
आर्ताः प्रजा नरव्याघ्र क्व नु यास्यन्ति निर्वृतिम्

duḥkhito hi bhavām̐l lokāṃs tejasā yadi dhakṣyate
ārtāḥ prajā naravyāghra kva nu yāsyanti nirvṛtim

लोकस्वभाव एवैष ययातिर्नहुषात्मजः
गतः शक्रेण सालोक्यमनयस्तं समस्पृशत्

lokasvabhāva evaiṣa yayātir nahuṣātmajaḥ
gataḥ śakreṇa sālokyam anayas taṃ samaspṛśat

महर्षयो वसिष्ठस्तु यः पितुर्नः पुरोहितः
अह्ना पुत्रशतं जज्ञे तथैवास्य पुनर्हतम्

maharṣayo vasiṣṭhas tu yaḥ pitur naḥ purohitaḥ
ahnā putraśataṃ jajñe tathaivāsya punar hatam

या चेयं जगतो माता देवी लोकनमस्कृता
अस्याश्च चलनं भूमेर्दृश्यते सत्यसंश्रव

yā ceyaṃ jagato mātā devī lokanamaskṛtā
asyāś ca calanaṃ bhūmer dṛśyate satyasaṃśrava

यौ चेमौ जगतां नेत्रे यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्
आदित्यचन्द्रौ ग्रहणमभ्युपेतौ महाबलौ

yau cemau jagatāṃ netre yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam
ādityacandrau grahaṇam abhyupetau mahābalau

सुमहान्त्यपि भूतानि देवाश्च पुरुषर्षभ
न दैवस्य प्रमुञ्चन्ति सर्वभूतानि देहिनः

sumahānty api bhūtāni devāś ca puruṣarṣabha
na daivasya pramuñcanti sarvabhūtāni dehinaḥ

शक्रादिष्वपि देवेषु वर्तमानौ नयानयौ
श्रूयेते नरशार्दूल न त्वं व्यथितुमर्हसि

śakrādiṣv api deveṣu vartamānau nayānayau
śrūyete naraśārdūla na tvaṃ vyathitum arhasi

नष्टायामपि वैदेह्यां हृतायामपि चानघ
शोचितुं नार्हसे वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा

naṣṭāyām api vaidehyāṃ hṛtāyām api cānagha
śocituṃ nārhase vīra yathānyaḥ prākṛtas tathā

त्वद्विधा हि न शोचन्ति सततं सत्यदर्शिनः
सुमहत्स्वपि कृच्छ्रेषु रामानिर्विण्णदर्शणाः

tvadvidhā hi na śocanti satataṃ satyadarśinaḥ
sumahatsv api kṛcchreṣu rāmānirviṇṇadarśaṇāḥ

तत्त्वतो हि नरश्रेष्ठ बुद्ध्या समनुचिन्तय
बुद्ध्या युक्ता महाप्राज्ञा विजानन्ति शुभाशुभे

tattvato hi naraśreṣṭha buddhyā samanucintaya
buddhyā yuktā mahāprājñā vijānanti śubhāśubhe

अदृष्टगुणदोषाणामधृतानां च कर्मणाम्
नान्तरेण क्रियां तेषां फलमिष्टं प्रवर्तते

adṛṣṭaguṇadoṣāṇām adhṛtānāṃ ca karmaṇām
nāntareṇa kriyāṃ teṣāṃ phalam iṣṭaṃ pravartate

मामेव हि पुरा वीर त्वमेव बहुषोऽन्वशाः
अनुशिष्याद्धि को नु त्वामपि साक्षाद्बृहस्पतिः

mām eva hi purā vīra tvam eva bahuṣo 'nvaśāḥ
anuśiṣyād dhi ko nu tvām api sākṣād bṛhaspatiḥ

बुद्धिश्च ते महाप्राज्ञ देवैरपि दुरन्वया
शोकेनाभिप्रसुप्तं ते ज्ञानं संबोधयाम्यहम्

buddhiś ca te mahāprājña devair api duranvayā
śokenābhiprasuptaṃ te jñānaṃ saṃbodhayāmy aham

दिव्यं च मानुषं चैवमात्मनश्च पराक्रमम्
इक्ष्वाकुवृषभावेक्ष्य यतस्व द्विषतां बधे

divyaṃ ca mānuṣaṃ caivam ātmanaś ca parākramam
ikṣvākuvṛṣabhāvekṣya yatasva dviṣatāṃ badhe

किं ते सर्वविनाशेन कृतेन पुरुषर्षभ
तमेव तु रिपुं पापं विज्ञायोद्धर्तुमर्हसि

kiṃ te sarvavināśena kṛtena puruṣarṣabha
tam eva tu ripuṃ pāpaṃ vijñāyoddhartum arhasi