Aranya Kanda, sarga 65

कृत्वैवमुदकं तस्मै प्रस्थितौ राघवौ तदा
अवेक्षन्तौ वने सीतां पश्चिमां जग्मतुर्दिशम्

kṛtvaivam udakaṃ tasmai prasthitau rāghavau tadā
avekṣantau vane sītāṃ paścimāṃ jagmatur diśam

तां दिशं दक्षिणां गत्वा शरचापासिधारिणौ
अविप्रहतमैक्ष्वाकौ पन्थानं प्रतिपेदतुः

tāṃ diśaṃ dakṣiṇāṃ gatvā śaracāpāsidhāriṇau
aviprahatam aikṣvākau panthānaṃ pratipedatuḥ

गुल्मैर्वृक्षैश्च बहुभिर्लताभिश्च प्रवेष्टितम्
आवृतं सर्वतो दुर्गं गहनं घोरदर्शनम्

gulmair vṛkṣaiś ca bahubhir latābhiś ca praveṣṭitam
āvṛtaṃ sarvato durgaṃ gahanaṃ ghoradarśanam

व्यतिक्रम्य तु वेगेन गृहीत्वा दक्षिणां दिशम्
सुभीमं तन्महारण्यं व्यतियातौ महाबलौ

vyatikramya tu vegena gṛhītvā dakṣiṇāṃ diśam
subhīmaṃ tan mahāraṇyaṃ vyatiyātau mahābalau

ततः परं जनस्थानात्त्रिक्रोशं गम्य राघवौ
क्रौञ्चारण्यं विविशतुर्गहनं तौ महौजसौ

tataḥ paraṃ janasthānāt trikrośaṃ gamya rāghavau
krauñcāraṇyaṃ viviśatur gahanaṃ tau mahaujasau

नानामेघघनप्रख्यं प्रहृष्टमिव सर्वतः
नानावर्णैः शुभैः पुष्पैर्मृगपक्षिगणैर्युतम्

nānāmeghaghanaprakhyaṃ prahṛṣṭam iva sarvataḥ
nānāvarṇaiḥ śubhaiḥ puṣpair mṛgapakṣigaṇair yutam

दिदृक्षमाणौ वैदेहीं तद्वनं तौ विचिक्यतुः
तत्र तत्रावतिष्ठन्तौ सीताहरणकर्शितौ

didṛkṣamāṇau vaidehīṃ tad vanaṃ tau vicikyatuḥ
tatra tatrāvatiṣṭhantau sītāharaṇakarśitau

लक्ष्मणस्तु महातेजाः सत्त्ववाञ्शीलवाञ्शुचिः
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं भ्रातरं दीप्ततेजसं

lakṣmaṇas tu mahātejāḥ sattvavāñ śīlavāñ śuciḥ
abravīt prāñjalir vākyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasaṃ

स्पन्दते मे दृढं बाहुरुद्विग्नमिव मे मनः
प्रायशश्चाप्यनिष्टानि निमित्तान्युपलक्षये

spandate me dṛḍhaṃ bāhur udvignam iva me manaḥ
prāyaśaś cāpy aniṣṭāni nimittāny upalakṣaye

तस्मात्सज्जीभवार्य त्वं कुरुष्व वचनं हितम्
ममैव हि निमित्तानि सद्यः शंसन्ति संभ्रमम्

tasmāt sajjībhavārya tvaṃ kuruṣva vacanaṃ hitam
mamaiva hi nimittāni sadyaḥ śaṃsanti saṃbhramam

एष वञ्चुलको नाम पक्षी परमदारुणः
आवयोर्विजयं युद्धे शंसन्निव विनर्दति

eṣa vañculako nāma pakṣī paramadāruṇaḥ
āvayor vijayaṃ yuddhe śaṃsann iva vinardati

तयोरन्वेषतोरेवं सर्वं तद्वनमोजसा
संजज्ञे विपुलः शब्दः प्रभञ्जन्निव तद्वनम्

tayor anveṣator evaṃ sarvaṃ tad vanam ojasā
saṃjajñe vipulaḥ śabdaḥ prabhañjann iva tad vanam

संवेष्टितमिवात्यर्थं गहनं मातरिश्वना
वनस्य तस्य शब्दोऽभूद्दिवमापूरयन्निव

saṃveṣṭitam ivātyarthaṃ gahanaṃ mātariśvanā
vanasya tasya śabdo 'bhūd divam āpūrayann iva

तं शब्दं काङ्क्षमाणस्तु रामः कक्षे सहानुजः
ददर्श सुमहाकायं राक्षसं विपुलोरसं

taṃ śabdaṃ kāṅkṣamāṇas tu rāmaḥ kakṣe sahānujaḥ
dadarśa sumahākāyaṃ rākṣasaṃ vipulorasaṃ

आसेदतुस्ततस्तत्र तावुभौ प्रमुखे स्थितम्
विवृद्धमशिरोग्रीवं कबन्धमुदरे मुखम्

āsedatus tatas tatra tāv ubhau pramukhe sthitam
vivṛddham aśirogrīvaṃ kabandham udare mukham

रोमभिर्निचितैस्तीक्ष्णैर्महागिरिमिवोच्छ्रितम्
नीलमेघनिभं रौद्रं मेघस्तनितनिःस्वनम्

romabhir nicitais tīkṣṇair mahāgirim ivocchritam
nīlameghanibhaṃ raudraṃ meghastanitaniḥsvanam

महापक्ष्मेण पिङ्गेन विपुलेनायतेन च
एकेनोरसि घोरेण नयनेनाशुदर्शिना

mahāpakṣmeṇa piṅgena vipulenāyatena ca
ekenorasi ghoreṇa nayanenāśudarśinā

महादंष्ट्रोपपन्नं तं लेलिहानं महामुखम्
भक्षयन्तं महाघोरानृक्षसिंहमृगद्विपान्

mahādaṃṣṭropapannaṃ taṃ lelihānaṃ mahāmukham
bhakṣayantaṃ mahāghorān ṛkṣasiṃhamṛgadvipān

घोरौ भुजौ विकुर्वाणमुभौ योजनमायतौ
कराभ्यां विविधान्गृह्य ऋष्कान्पक्षिगणान्मृगान्

ghorau bhujau vikurvāṇam ubhau yojanam āyatau
karābhyāṃ vividhān gṛhya ṛṣkān pakṣigaṇān mṛgān

आकर्षन्तं विकर्षन्तमनेकान्मृगयूथपान्
स्थितमावृत्य पन्थानं तयोर्भ्रात्रोः प्रपन्नयोः

ākarṣantaṃ vikarṣantam anekān mṛgayūthapān
sthitam āvṛtya panthānaṃ tayor bhrātroḥ prapannayoḥ

अथ तौ समतिक्रम्य क्रोशमात्रे ददर्शतुः
महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृतम्

atha tau samatikramya krośamātre dadarśatuḥ
mahāntaṃ dāruṇaṃ bhīmaṃ kabandhaṃ bhujasaṃvṛtam

स महाबाहुरत्यर्थं प्रसार्य विपुलौ भुजौ
जग्राह सहितावेव राघवौ पीडयन्बलात्

sa mahābāhur atyarthaṃ prasārya vipulau bhujau
jagrāha sahitāv eva rāghavau pīḍayan balāt

खड्गिनौ दृढधन्वानौ तिग्मतेजौ महाभुजौ
भ्रातरौ विवशं प्राप्तौ कृष्यमाणौ महाबलौ

khaḍginau dṛḍhadhanvānau tigmatejau mahābhujau
bhrātarau vivaśaṃ prāptau kṛṣyamāṇau mahābalau

तावुवाच महाबाहुः कबन्धो दानवोत्तमः
कौ युवां वृषभस्कन्धौ महाखड्गधनुर्धरौ

tāv uvāca mahābāhuḥ kabandho dānavottamaḥ
kau yuvāṃ vṛṣabhaskandhau mahākhaḍgadhanurdharau

घोरं देशमिमं प्राप्तौ मम भक्षावुपस्थितौ
वदतं कार्यमिह वां किमर्थं चागतौ युवाम्

ghoraṃ deśam imaṃ prāptau mama bhakṣāv upasthitau
vadataṃ kāryam iha vāṃ kimarthaṃ cāgatau yuvām

इमं देशमनुप्राप्तौ क्षुधार्तस्येह तिष्ठतः
सबाणचापखड्गौ च तीक्ष्णशृङ्गाविवर्षभौ
ममास्यमनुसंप्राप्तौ दुर्लभं जीवितं पुनः

imaṃ deśam anuprāptau kṣudhārtasyeha tiṣṭhataḥ
sabāṇacāpakhaḍgau ca tīkṣṇaśṛṅgāv ivarṣabhau
mamāsyam anusaṃprāptau durlabhaṃ jīvitaṃ punaḥ

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कबन्धस्य दुरात्मनः
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता

tasya tad vacanaṃ śrutvā kabandhasya durātmanaḥ
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā

कृच्छ्रात्कृच्छ्रतरं प्राप्य दारुणं सत्यविक्रम
व्यसनं जीवितान्ताय प्राप्तमप्राप्य तां प्रियाम्

kṛcchrāt kṛcchrataraṃ prāpya dāruṇaṃ satyavikrama
vyasanaṃ jīvitāntāya prāptam aprāpya tāṃ priyām

कालस्य सुमहद्वीर्यं सर्वभूतेषु लक्ष्मण
त्वां च मां च नरव्याघ्र व्यसनैः पश्य मोहितौ
नातिभारोऽस्ति दैवस्य सर्वभुतेषु लक्ष्मण

kālasya sumahad vīryaṃ sarvabhūteṣu lakṣmaṇa
tvāṃ ca māṃ ca naravyāghra vyasanaiḥ paśya mohitau
nātibhāro 'sti daivasya sarvabhuteṣu lakṣmaṇa

शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च रणाजिरे
कालाभिपन्नाः सीदन्ति यथा वालुकसेतवः

śūrāś ca balavantaś ca kṛtāstrāś ca raṇājire
kālābhipannāḥ sīdanti yathā vālukasetavaḥ

इति ब्रुवाणो दृढसत्यविक्रमो; महायशा दाशरथिः प्रतापवान्
अवेक्ष्य सौमित्रिमुदग्रविक्रमं; स्थिरां तदा स्वां मतिमात्मनाकरोत्

iti bruvāṇo dṛḍhasatyavikramo; mahāyaśā dāśarathiḥ pratāpavān
avekṣya saumitrim udagravikramaṃ; sthirāṃ tadā svāṃ matim ātmanākarot