Aranya Kanda, sarga 70

Araṇyakāṇḍa · 27 Critical Edition verses · 5 Southern-only

तौ कबन्धेन तं मार्गं पम्पाया दर्शितं वने
आतस्थतुर्दिशं गृह्य प्रतीचीं नृवरात्मजौ

tau kabandhena taṃ mārgaṃ pampāyā darśitaṃ vane
ātasthatur diśaṃ gṛhya pratīcīṃ nṛvarātmajau

तौ शैलेष्वाचितानेकान्क्षौद्रकल्पफलद्रुमान्
वीक्षन्तौ जग्मतुर्द्रष्टुं सुग्रीवं रामलक्ष्मणौ

tau śaileṣv ācitānekān kṣaudrakalpaphaladrumān
vīkṣantau jagmatur draṣṭuṃ sugrīvaṃ rāmalakṣmaṇau

कृत्वा च शैलपृष्ठे तु तौ वासं रघुनन्दनौ
पम्पायाः पश्चिमं तीरं राघवावुपतस्थतुः

kṛtvā ca śailapṛṣṭhe tu tau vāsaṃ raghunandanau
pampāyāḥ paścimaṃ tīraṃ rāghavāv upatasthatuḥ

तौ पुष्करिण्याः पम्पायास्तीरमासाद्य पश्चिमम्
अपश्यतां ततस्तत्र शबर्या रम्यमाश्रमम्

tau puṣkariṇyāḥ pampāyās tīram āsādya paścimam
apaśyatāṃ tatas tatra śabaryā ramyam āśramam

तौ तमाश्रममासाद्य द्रुमैर्बहुभिरावृतम्
सुरम्यमभिवीक्षन्तौ शबरीमभ्युपेयतुः

tau tam āśramam āsādya drumair bahubhir āvṛtam
suramyam abhivīkṣantau śabarīm abhyupeyatuḥ

तौ तु दृष्ट्वा तदा सिद्धा समुत्थाय कृताञ्जलिः
पादौ जग्राह रामस्य लक्ष्मणस्य च धीमतः

tau tu dṛṣṭvā tadā siddhā samutthāya kṛtāñjaliḥ
pādau jagrāha rāmasya lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ

तामुवाच ततो रामः श्रमणीं संशितव्रताम्
कच्चित्ते निर्जिता विघ्नाः कच्चित्ते वर्धते तपः

tām uvāca tato rāmaḥ śramaṇīṃ saṃśitavratām
kaccit te nirjitā vighnāḥ kaccit te vardhate tapaḥ

कच्चित्ते नियतः कोप आहारश्च तपोधने
कच्चित्ते नियमाः प्राप्ताः कच्चित्ते मनसः सुखम्
कच्चित्ते गुरुशुश्रूषा सफला चारुभाषिणि

kaccit te niyataḥ kopa āhāraś ca tapodhane
kaccit te niyamāḥ prāptāḥ kaccit te manasaḥ sukham
kaccit te guruśuśrūṣā saphalā cārubhāṣiṇi

रामेण तापसी पृष्ठा सा सिद्धा सिद्धसंमता
शशंस शबरी वृद्धा रामाय प्रत्युपस्थिता

rāmeṇa tāpasī pṛṣṭhā sā siddhā siddhasaṃmatā
śaśaṃsa śabarī vṛddhā rāmāya pratyupasthitā

अद्य प्राप्ता तपस्सिद्धिस्तव संदर्शनान्मया।

अद्य मे सफलं तप्तं गुरवश्च सुपूजिताः

adya prāptā tapassiddhistava saṃdarśanānmayā|

adya me saphalaṃ taptaṃ guravaśca supūjitāḥ

अद्य मे सफलं जन्म स्वर्गश्चैव भविष्यति।

त्वयि देववरे राम पूजिते पुरुषर्षभ

adya me saphalaṃ janma svargaścaiva bhaviṣyati|

tvayi devavare rāma pūjite puruṣarṣabha

चक्षुषा तव सौम्येन पूतास्मि रघुनन्दन।

गमिष्याम्यक्षयान्लोकांस्त्वत्प्रसादादरिन्दम

cakṣuṣā tava saumyena pūtāsmi raghunandana|

gamiṣyāmyakṣayānlokāṃstvatprasādādarindama

चित्रकूटं त्वयि प्राप्ते विमानैरतुलप्रभैः
इतस्ते दिवमारूढा यानहं पर्यचारिषम्

citrakūṭaṃ tvayi prāpte vimānair atulaprabhaiḥ
itas te divam ārūḍhā yān ahaṃ paryacāriṣam

तैश्चाहमुक्ता धर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः
आगमिष्यति ते रामः सुपुण्यमिममाश्रमम्

taiś cāham uktā dharmajñair mahābhāgair maharṣibhiḥ
āgamiṣyati te rāmaḥ supuṇyam imam āśramam

स ते प्रतिग्रहीतव्यः सौमित्रिसहितोऽतिथिः
तं च दृष्ट्वा वराँल्लोकानक्षयांस्त्वं गमिष्यसि

sa te pratigrahītavyaḥ saumitrisahito 'tithiḥ
taṃ ca dṛṣṭvā varām̐l lokān akṣayāṃs tvaṃ gamiṣyasi

मया तु विविधं वन्यं संचितं पुरुषर्षभ
तवार्थे पुरुषव्याघ्र पम्पायास्तीरसंभवम्

mayā tu vividhaṃ vanyaṃ saṃcitaṃ puruṣarṣabha
tavārthe puruṣavyāghra pampāyās tīrasaṃbhavam

एवमुक्तः स धर्मात्मा शबर्या शबरीमिदम्
राघवः प्राह विज्ञाने तां नित्यमबहिष्कृताम्

evam uktaḥ sa dharmātmā śabaryā śabarīm idam
rāghavaḥ prāha vijñāne tāṃ nityam abahiṣkṛtām

दनोः सकाशात्तत्त्वेन प्रभावं ते महात्मनः
श्रुतं प्रत्यक्षमिच्छामि संद्रष्टुं यदि मन्यसे

danoḥ sakāśāt tattvena prabhāvaṃ te mahātmanaḥ
śrutaṃ pratyakṣam icchāmi saṃdraṣṭuṃ yadi manyase

एतत्तु वचनं श्रुत्वा रामवक्त्राद्विनिःसृतम्
शबरी दर्शयामास तावुभौ तद्वनं महत्

etat tu vacanaṃ śrutvā rāmavaktrād viniḥsṛtam
śabarī darśayām āsa tāv ubhau tad vanaṃ mahat

पश्य मेघघनप्रख्यं मृगपक्षिसमाकुलम्
मतङ्गवनमित्येव विश्रुतं रघुनन्दन

paśya meghaghanaprakhyaṃ mṛgapakṣisamākulam
mataṅgavanam ity eva viśrutaṃ raghunandana

इह ते भावितात्मानो गुरवो मे महाद्युते
जुहवांश्चक्रिरे तीर्थं मन्त्रवन्मन्त्रपूजितम्

iha te bhāvitātmāno guravo me mahādyute
juhavāṃś cakrire tīrthaṃ mantravan mantrapūjitam

इयं प्रत्यक्स्थली वेदी यत्र ते मे सुसत्कृताः
पुष्पोपहारं कुर्वन्ति श्रमादुद्वेपिभिः करैः

iyaṃ pratyak sthalī vedī yatra te me susatkṛtāḥ
puṣpopahāraṃ kurvanti śramād udvepibhiḥ karaiḥ

तेषां तपः प्रभावेन पश्याद्यापि रघूत्तम
द्योतयन्ति दिशः सर्वाः श्रिया वेद्योऽतुलप्रभाः

teṣāṃ tapaḥ prabhāvena paśyādyāpi raghūttama
dyotayanti diśaḥ sarvāḥ śriyā vedyo 'tulaprabhāḥ

अशक्नुवद्भिस्तैर्गन्तुमुपवासश्रमालसैः
चिन्तितेऽभ्यागतान्पश्य समेतान्सप्त सागरान्

aśaknuvadbhis tair gantum upavāsaśramālasaiḥ
cintite 'bhyāgatān paśya sametān sapta sāgarān

कृताभिषेकैस्तैर्न्यस्ता वल्कलाः पादपेष्विह
अद्यापि न विशुष्यन्ति प्रदेशे रघुनन्दन

kṛtābhiṣekais tair nyastā valkalāḥ pādapeṣv iha
adyāpi na viśuṣyanti pradeśe raghunandana

VR-S.3.70.22+13.70.22+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

देवकार्याणि कुर्वद्भिर्यानीमानि कृतानि वै।

पुष्पैःकुवलयैस्सार्धं म्लानत्वं नोपयान्तिवै

devakāryāṇi kurvadbhiryānīmāni kṛtāni vai|

puṣpaiḥkuvalayaissārdhaṃ mlānatvaṃ nopayāntivai

कृत्स्नं वनमिदं दृष्टं श्रोतव्यं च श्रुतं त्वया
तदिच्छाम्यभ्यनुज्ञाता त्यक्तुमेतत्कलेवरम्

kṛtsnaṃ vanam idaṃ dṛṣṭaṃ śrotavyaṃ ca śrutaṃ tvayā
tad icchāmy abhyanujñātā tyaktum etat kalevaram

तेषामिच्छाम्यहं गन्तुं समीपं भावितात्मनाम्
मुनीनामाश्रंमो येषामहं च परिचारिणी

teṣām icchāmy ahaṃ gantuṃ samīpaṃ bhāvitātmanām
munīnām āśraṃmo yeṣām ahaṃ ca paricāriṇī

धर्मिष्ठं तु वचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः
अनुजानामि गच्छेति प्रहृष्टवदनोऽब्रवीत्

dharmiṣṭhaṃ tu vacaḥ śrutvā rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ
anujānāmi gaccheti prahṛṣṭavadano 'bravīt

अनुज्ञाता तु रामेण हुत्वात्मानं हुताशने
ज्वलत्पावकसंकाशा स्वर्गमेव जगाम सा

anujñātā tu rāmeṇa hutvātmānaṃ hutāśane
jvalatpāvakasaṃkāśā svargam eva jagāma sā

VR-S.3.70.26+13.70.26+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

दिव्याभरणसंयुक्ता दिव्यमाल्यानुलेपना।

दिव्याम्बरधरा तत्र बभूव प्रियदर्शना।।।।

विराजयन्ती तं देशं विद्युत्सौदामिनी यथा

divyābharaṇasaṃyuktā divyamālyānulepanā|

divyāmbaradharā tatra babhūva priyadarśanā||||

virājayantī taṃ deśaṃ vidyutsaudāminī yathā

यत्र ते सुकृतात्मानो विहरन्ति महर्षयः
तत्पुण्यं शबरीस्थानं जगामात्मसमाधिना

yatra te sukṛtātmāno viharanti maharṣayaḥ
tat puṇyaṃ śabarīsthānaṃ jagāmātmasamādhinā