Kishkindha Kanda, sarga 7

Kiṣkindhākāṇḍa · 23 Critical Edition verses · 2 Southern-only

एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामेणार्तेन वानरः
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं सबाष्पं बाष्पगद्गदः

evam uktas tu sugrīvo rāmeṇārtena vānaraḥ
abravīt prāñjalir vākyaṃ sabāṣpaṃ bāṣpagadgadaḥ

न जाने निलयं तस्य सर्वथा पापरक्षसः
सामर्थ्यं विक्रमं वापि दौष्कुलेयस्य वा कुलम्

na jāne nilayaṃ tasya sarvathā pāparakṣasaḥ
sāmarthyaṃ vikramaṃ vāpi dauṣkuleyasya vā kulam

सत्यं तु प्रतिजानामि त्यज शोकमरिंदम
करिष्यामि तथा यत्नं यथा प्राप्स्यसि मैथिलीम्

satyaṃ tu pratijānāmi tyaja śokam ariṃdama
kariṣyāmi tathā yatnaṃ yathā prāpsyasi maithilīm

रावणं सगणं हत्वा परितोष्यात्मपौरुषम्
तथास्मि कर्ता नचिराद्यथा प्रीतो भविष्यसि

rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā paritoṣyātmapauruṣam
tathāsmi kartā nacirād yathā prīto bhaviṣyasi

अलं वैक्लव्यमालम्ब्य धैर्यमात्मगतं स्मर
त्वद्विधानां न सदृशमीदृशं बुद्धिलाघवम्

alaṃ vaiklavyam ālambya dhairyam ātmagataṃ smara
tvadvidhānāṃ na sadṛśam īdṛśaṃ buddhilāghavam

मयापि व्यसनं प्राप्तं भार्या हरणजं महत्
न चाहमेवं शोचामि न च धैर्यं परित्यजे

mayāpi vyasanaṃ prāptaṃ bhāryā haraṇajaṃ mahat
na cāham evaṃ śocāmi na ca dhairyaṃ parityaje

नाहं तामनुशोचामि प्राकृतो वानरोऽपि सन्
महात्मा च विनीतश्चा किं पुनर्धृतिमान्भवान्

nāhaṃ tām anuśocāmi prākṛto vānaro 'pi san
mahātmā ca vinītaś cā kiṃ punar dhṛtimān bhavān

बाष्पमापतितं धैर्यान्निग्रहीतुं त्वमर्हसि
मर्यादां सत्त्वयुक्तानां धृतिं नोत्स्रष्टुमर्हसि

bāṣpam āpatitaṃ dhairyān nigrahītuṃ tvam arhasi
maryādāṃ sattvayuktānāṃ dhṛtiṃ notsraṣṭum arhasi

व्यसने वार्थ कृच्छ्रे वा भये वा जीवितान्तगे
विमृशन्वै स्वया बुद्ध्या धृतिमान्नावसीदति

vyasane vārtha kṛcchre vā bhaye vā jīvitāntage
vimṛśan vai svayā buddhyā dhṛtimān nāvasīdati

बालिशस्तु नरो नित्यं वैक्लव्यं योऽनुवर्तते
स मज्जत्यवशः शोके भाराक्रान्तेव नौर्जले

bāliśas tu naro nityaṃ vaiklavyaṃ yo 'nuvartate
sa majjaty avaśaḥ śoke bhārākrānteva naur jale

एषोऽञ्जलिर्मया बद्धः प्रणयात्त्वां प्रसादये
पौरुषं श्रय शोकस्य नान्तरं दातुमर्हसि

eṣo 'ñjalir mayā baddhaḥ praṇayāt tvāṃ prasādaye
pauruṣaṃ śraya śokasya nāntaraṃ dātum arhasi

ये शोकमनुवर्तन्ते न तेषां विद्यते सुखम्
तेजश्च क्षीयते तेषां न त्वं शोचितुमर्हसि

ye śokam anuvartante na teṣāṃ vidyate sukham
tejaś ca kṣīyate teṣāṃ na tvaṃ śocitum arhasi

VR-S.4.7.12+14.7.12+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

शोकेन अभिप्रपन्नस्य जीविते च अपि संशयः |
स शोकम् त्यज राजेन्द्र धैर्यम् आश्रय केवलम्

śokena abhiprapannasya jīvite ca api saṃśayaḥ |
sa śokam tyaja rājendra dhairyam āśraya kevalam

हितं वयस्य भावेन ब्रूहि नोपदिशामि ते
वयस्यतां पूजयन्मे न त्वं शोचितुमर्हसि

hitaṃ vayasya bhāvena brūhi nopadiśāmi te
vayasyatāṃ pūjayan me na tvaṃ śocitum arhasi

मधुरं सान्त्वितस्तेन सुग्रीवेण स राघवः
मुखमश्रुपरिक्लिन्नं वस्त्रान्तेन प्रमार्जयत्

madhuraṃ sāntvitas tena sugrīveṇa sa rāghavaḥ
mukham aśrupariklinnaṃ vastrāntena pramārjayat

प्रकृतिष्ठस्तु काकुत्स्थः सुग्रीववचनात्प्रभुः
संपरिष्वज्य सुग्रीवमिदं वचनमब्रवीत्

prakṛtiṣṭhas tu kākutsthaḥ sugrīvavacanāt prabhuḥ
saṃpariṣvajya sugrīvam idaṃ vacanam abravīt

कर्तव्यं यद्वयस्येन स्निग्धेन च हितेन च
अनुरूपं च युक्तं च कृतं सुग्रीव तत्त्वया

kartavyaṃ yad vayasyena snigdhena ca hitena ca
anurūpaṃ ca yuktaṃ ca kṛtaṃ sugrīva tat tvayā

एष च प्रकृतिष्ठोऽहमनुनीतस्त्वया सखे
दुर्लभो हीदृशो बन्धुरस्मिन्काले विशेषतः

eṣa ca prakṛtiṣṭho 'ham anunītas tvayā sakhe
durlabho hīdṛśo bandhur asmin kāle viśeṣataḥ

किं तु यत्नस्त्वया कार्यो मैथिल्याः परिमार्गणे
राक्षसस्य च रौद्रस्य रावणस्य दुरात्मनः

kiṃ tu yatnas tvayā kāryo maithilyāḥ parimārgaṇe
rākṣasasya ca raudrasya rāvaṇasya durātmanaḥ

मया च यदनुष्ठेयं विस्रब्धेन तदुच्यताम्
वर्षास्विव च सुक्षेत्रे सर्वं संपद्यते तव

mayā ca yad anuṣṭheyaṃ visrabdhena tad ucyatām
varṣāsv iva ca sukṣetre sarvaṃ saṃpadyate tava

मया च यदिदं वाक्यमभिमानात्समीरितम्
तत्त्वया हरिशार्दूल तत्त्वमित्युपधार्यताम्

mayā ca yad idaṃ vākyam abhimānāt samīritam
tat tvayā hariśārdūla tattvam ity upadhāryatām

अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन
एतत्ते प्रतिजानामि सत्येनैव शपामि ते

anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadā cana
etat te pratijānāmi satyenaiva śapāmi te

ततः प्रहृष्टः सुग्रीवो वानरैः सचिवैः सह
राघवस्य वचः श्रुत्वा प्रतिज्ञातं विशेषतः

tataḥ prahṛṣṭaḥ sugrīvo vānaraiḥ sacivaiḥ saha
rāghavasya vacaḥ śrutvā pratijñātaṃ viśeṣataḥ

VR-S.4.7.22+14.7.22+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

एवम् एकान्त संपृक्तौ ततः तौ नर वानरौ |
उभौ अन्योन्य सदृशम् सुख दुःखम् अभाष्ताम्

evam ekānta saṃpṛktau tataḥ tau nara vānarau |
ubhau anyonya sadṛśam sukha duḥkham abhāṣtām

महानुभावस्य वचो निशम्य; हरिर्नराणामृषभस्य तस्य
कृतं स मेने हरिवीर मुख्य;स्तदा स्वकार्यं हृदयेन विद्वान्

mahānubhāvasya vaco niśamya; harir narāṇām ṛṣabhasya tasya
kṛtaṃ sa mene harivīra mukhyas; tadā svakāryaṃ hṛdayena vidvān