Kishkindha Kanda, sarga 6

Kiṣkindhākāṇḍa · 23 Critical Edition verses

अयमाख्याति मे राम सचिवो मन्त्रिसत्तमः
हनुमान्यन्निमित्तं त्वं निर्जनं वनमागतः

ayam ākhyāti me rāma sacivo mantrisattamaḥ
hanumān yannimittaṃ tvaṃ nirjanaṃ vanam āgataḥ

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वसतश्च वने तव
रक्षसापहृता भार्या मैथिली जनकात्मजा

lakṣmaṇena saha bhrātrā vasataś ca vane tava
rakṣasāpahṛtā bhāryā maithilī janakātmajā

त्वया वियुक्ता रुदती लक्ष्मणेन च धीमता
अन्तरं प्रेप्सुना तेन हत्वा गृध्रं जटायुषम्

tvayā viyuktā rudatī lakṣmaṇena ca dhīmatā
antaraṃ prepsunā tena hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam

भार्यावियोगजं दुःखं नचिरात्त्वं विमोक्ष्यसे
अहं तामानयिष्यामि नष्टां वेदश्रुतिं यथा

bhāryāviyogajaṃ duḥkhaṃ nacirāt tvaṃ vimokṣyase
ahaṃ tām ānayiṣyāmi naṣṭāṃ vedaśrutiṃ yathā

रसातले वा वर्तन्तीं वर्तन्तीं वा नभस्तले
अहमानीय दास्यामि तव भार्यामरिंदम

rasātale vā vartantīṃ vartantīṃ vā nabhastale
aham ānīya dāsyāmi tava bhāryām ariṃdama

इदं तथ्यं मम वचस्त्वमवेहि च राघव
त्यज शोकं महाबाहो तां कान्तामानयामि ते

idaṃ tathyaṃ mama vacas tvam avehi ca rāghava
tyaja śokaṃ mahābāho tāṃ kāntām ānayāmi te

अनुमानात्तु जानामि मैथिली सा न संशयः
ह्रियमाणा मया दृष्टा रक्षसा क्रूरकर्मणा

anumānāt tu jānāmi maithilī sā na saṃśayaḥ
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rakṣasā krūrakarmaṇā

क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च विस्वरम्
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के पन्नगेन्द्रवधूर्यथा

krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca visvaram
sphurantī rāvaṇasyāṅke pannagendravadhūr yathā

आत्मना पञ्चमं मां हि दृष्ट्वा शैलतटे स्थितम्
उत्तरीयं तया त्यक्तं शुभान्याभरणानि च

ātmanā pañcamaṃ māṃ hi dṛṣṭvā śailataṭe sthitam
uttarīyaṃ tayā tyaktaṃ śubhāny ābharaṇāni ca

तान्यस्माभिर्गृहीतानि निहितानि च राघव
आनयिष्याम्यहं तानि प्रत्यभिज्ञातुमर्हसि

tāny asmābhir gṛhītāni nihitāni ca rāghava
ānayiṣyāmy ahaṃ tāni pratyabhijñātum arhasi

तमब्रवीत्ततो रामः सुग्रीवं प्रियवादिनम्
आनयस्व सखे शीघ्रं किमर्थं प्रविलम्बसे

tam abravīt tato rāmaḥ sugrīvaṃ priyavādinam
ānayasva sakhe śīghraṃ kimarthaṃ pravilambase

एवमुक्तस्तु सुग्रीवः शैलस्य गहनां गुहाम्
प्रविवेश ततः शीघ्रं राघवप्रियकाम्यया

evam uktas tu sugrīvaḥ śailasya gahanāṃ guhām
praviveśa tataḥ śīghraṃ rāghavapriyakāmyayā

उत्तरीयं गृहीत्वा तु शुभान्याभरणानि च
इदं पश्येति रामाय दर्शयामास वानरः

uttarīyaṃ gṛhītvā tu śubhāny ābharaṇāni ca
idaṃ paśyeti rāmāya darśayām āsa vānaraḥ

ततो गृहीत्वा तद्वासः शुभान्याभरणानि च
अभवद्बाष्पसंरुद्धो नीहारेणेव चन्द्रमाः

tato gṛhītvā tadvāsaḥ śubhāny ābharaṇāni ca
abhavad bāṣpasaṃruddho nīhāreṇeva candramāḥ

सीतास्नेहप्रवृत्तेन स तु बाष्पेण दूषितः
हा प्रियेति रुदन्धैर्यमुत्सृज्य न्यपतत्क्षितौ

sītāsnehapravṛttena sa tu bāṣpeṇa dūṣitaḥ
hā priyeti rudan dhairyam utsṛjya nyapatat kṣitau

हृदि कृत्वा स बहुशस्तमलंकारमुत्तमम्
निशश्वास भृशं सर्पो बिलस्थ इव रोषितः

hṛdi kṛtvā sa bahuśas tam alaṃkāram uttamam
niśaśvāsa bhṛśaṃ sarpo bilastha iva roṣitaḥ

अविच्छिन्नाश्रुवेगस्तु सौमित्रिं वीक्ष्य पार्श्वतः
परिदेवयितुं दीनं रामः समुपचक्रमे

avicchinnāśruvegas tu saumitriṃ vīkṣya pārśvataḥ
paridevayituṃ dīnaṃ rāmaḥ samupacakrame

पश्य लक्ष्मण वैदेह्या संत्यक्तं ह्रियमाणया
उत्तरीयमिदं भूमौ शरीराद्भूषणानि च

paśya lakṣmaṇa vaidehyā saṃtyaktaṃ hriyamāṇayā
uttarīyam idaṃ bhūmau śarīrād bhūṣaṇāni ca

शाद्वलिन्यां ध्रुवं भूम्यां सीतया ह्रियमाणया
उत्सृष्टं भूषणमिदं तथारूपं हि दृश्यते

śādvalinyāṃ dhruvaṃ bhūmyāṃ sītayā hriyamāṇayā
utsṛṣṭaṃ bhūṣaṇam idaṃ tathārūpaṃ hi dṛśyate

ब्रूहि सुग्रीव कं देशं ह्रियन्ती लक्षिता त्वया
रक्षसा रौद्ररूपेण मम प्राणसमा प्रिया

brūhi sugrīva kaṃ deśaṃ hriyantī lakṣitā tvayā
rakṣasā raudrarūpeṇa mama prāṇasamā priyā

क्व वा वसति तद्रक्षो महद्व्यसनदं मम
यन्निमित्तमहं सर्वान्नाशयिष्यामि राक्षसान्

kva vā vasati tad rakṣo mahad vyasanadaṃ mama
yannimittam ahaṃ sarvān nāśayiṣyāmi rākṣasān

हरता मैथिलीं येन मां च रोषयता भृशम्
आत्मनो जीवितान्ताय मृत्युद्वारमपावृतम्

haratā maithilīṃ yena māṃ ca roṣayatā bhṛśam
ātmano jīvitāntāya mṛtyudvāram apāvṛtam

मम दयिततमा हृता वना;द्रजनिचरेण विमथ्य येन सा
कथय मम रिपुं तमद्य वै; प्रवगपते यमसंनिधिं नयामि

mama dayitatamā hṛtā vanād; rajanicareṇa vimathya yena sā
kathaya mama ripuṃ tam adya vai; pravagapate yamasaṃnidhiṃ nayāmi