Kishkindha Kanda, sarga 9

वाली नाम मम भ्राता ज्येष्ठः शत्रुनिषूदनः
पितुर्बहुमतो नित्यं मम चापि तथा पुरा

vālī nāma mama bhrātā jyeṣṭhaḥ śatruniṣūdanaḥ
pitur bahumato nityaṃ mama cāpi tathā purā

पितर्युपरतेऽस्माकं ज्येष्ठोऽयमिति मन्त्रिभिः
कपीनामीश्वरो राज्ये कृतः परमसंमतः

pitary uparate 'smākaṃ jyeṣṭho 'yam iti mantribhiḥ
kapīnām īśvaro rājye kṛtaḥ paramasaṃmataḥ

राज्यं प्रशासतस्तस्य पितृपैतामहं महत्
अहं सर्वेषु कालेषु प्रणतः प्रेष्यवत्स्थितः

rājyaṃ praśāsatas tasya pitṛpaitāmahaṃ mahat
ahaṃ sarveṣu kāleṣu praṇataḥ preṣyavat sthitaḥ

मायावी नाम तेजस्वी पूर्वजो दुन्दुभेः सुतः
तेन तस्य महद्वैरं स्त्रीकृतं विश्रुतं पुरा

māyāvī nāma tejasvī pūrvajo dundubheḥ sutaḥ
tena tasya mahad vairaṃ strīkṛtaṃ viśrutaṃ purā

स तु सुप्ते जने रात्रौ किष्किन्धाद्वारमागतः
नर्दति स्म सुसंरब्धो वालिनं चाह्वयद्रणे

sa tu supte jane rātrau kiṣkindhād vāram āgataḥ
nardati sma susaṃrabdho vālinaṃ cāhvayad raṇe

प्रसुप्तस्तु मम भ्राता नर्दितं भैरवस्वनम्
श्रुत्वा न ममृषे वाली निष्पपात जवात्तदा

prasuptas tu mama bhrātā narditaṃ bhairavasvanam
śrutvā na mamṛṣe vālī niṣpapāta javāt tadā

स तु वै निःसृतः क्रोधात्तं हन्तुमसुरोत्तमम्
वार्यमाणस्ततः स्त्रीभिर्मया च प्रणतात्मना

sa tu vai niḥsṛtaḥ krodhāt taṃ hantum asurottamam
vāryamāṇas tataḥ strībhir mayā ca praṇatātmanā

स तु निर्धूय सर्वान्नो निर्जगाम महाबलः
ततोऽहमपि सौहार्दान्निःसृतो वालिना सह

sa tu nirdhūya sarvānno nirjagāma mahābalaḥ
tato 'ham api sauhārdān niḥsṛto vālinā saha

स तु मे भ्रातरं दृष्ट्वा मां च दूरादवस्थितम्
असुरो जातसंत्रासः प्रदुद्राव तदा भृशम्

sa tu me bhrātaraṃ dṛṣṭvā māṃ ca dūrād avasthitam
asuro jātasaṃtrāsaḥ pradudrāva tadā bhṛśam

तस्मिन्द्रवति संत्रस्ते ह्यावां द्रुततरं गतौ
प्रकाशोऽपि कृतो मार्गश्चन्द्रेणोद्गच्छता तदा

tasmin dravati saṃtraste hy āvāṃ drutataraṃ gatau
prakāśo 'pi kṛto mārgaś candreṇodgacchatā tadā

स तृणैरावृतं दुर्गं धरण्या विवरं महत्
प्रविवेशासुरो वेगादावामासाद्य विष्ठितौ

sa tṛṇair āvṛtaṃ durgaṃ dharaṇyā vivaraṃ mahat
praviveśāsuro vegād āvām āsādya viṣṭhitau

तं प्रविष्टं रिपुं दृष्ट्वा बिलं रोषवशं गतः
मामुवाच तदा वाली वचनं क्षुभितेन्द्रियः

taṃ praviṣṭaṃ ripuṃ dṛṣṭvā bilaṃ roṣavaśaṃ gataḥ
mām uvāca tadā vālī vacanaṃ kṣubhitendriyaḥ

इह त्वं तिष्ठ सुग्रीव बिलद्वारि समाहितः
यावदत्र प्रविश्याहं निहन्मि समरे रिपुम्

iha tvaṃ tiṣṭha sugrīva biladvāri samāhitaḥ
yāvad atra praviśyāhaṃ nihanmi samare ripum

मया त्वेतद्वचः श्रुत्वा याचितः स परंतप
शापयित्वा च मां पद्भ्यां प्रविवेश बिलं तदा

mayā tv etad vacaḥ śrutvā yācitaḥ sa paraṃtapa
śāpayitvā ca māṃ padbhyāṃ praviveśa bilaṃ tadā

तस्य प्रविष्टस्य बिलं साग्रः संवत्सरो गतः
स्थितस्य च मम द्वारि स कालो व्यत्यवर्तत

tasya praviṣṭasya bilaṃ sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ
sthitasya ca mama dvāri sa kālo vyatyavartata

अहं तु नष्टं तं ज्ञात्वा स्नेहादागतसंभ्रमः
भ्रातरं न हि पश्यामि पापशङ्कि च मे मनः

ahaṃ tu naṣṭaṃ taṃ jñātvā snehād āgatasaṃbhramaḥ
bhrātaraṃ na hi paśyāmi pāpaśaṅki ca me manaḥ

अथ दीर्घस्य कालस्य बिलात्तस्माद्विनिःसृतम्
सफेनं रुधिरं रक्तमहं दृष्ट्वा सुदुःखितः

atha dīrghasya kālasya bilāt tasmād viniḥsṛtam
saphenaṃ rudhiraṃ raktam ahaṃ dṛṣṭvā suduḥkhitaḥ

नर्दतामसुराणां च ध्वनिर्मे श्रोत्रमागतः
निरस्तस्य च संग्रामे क्रोशतो निःस्वनो गुरोः

nardatām asurāṇāṃ ca dhvanir me śrotram āgataḥ
nirastasya ca saṃgrāme krośato niḥsvano guroḥ

अहं त्ववगतो बुद्ध्या चिह्नैस्तैर्भ्रातरं हतम्
पिधाय च बिलद्वारं शिलया गिरिमात्रया
शोकार्तश्चोदकं कृत्वा किष्किन्धामागतः सखे

ahaṃ tv avagato buddhyā cihnais tair bhrātaraṃ hatam
pidhāya ca biladvāraṃ śilayā girimātrayā
śokārtaś codakaṃ kṛtvā kiṣkindhām āgataḥ sakhe

गूहमानस्य मे तत्त्वं यत्नतो मन्त्रिभिः श्रुतम्
ततोऽहं तैः समागम्य समेतैरभिषेचितः

gūhamānasya me tattvaṃ yatnato mantribhiḥ śrutam
tato 'haṃ taiḥ samāgamya sametair abhiṣecitaḥ

राज्यं प्रशासतस्तस्य न्यायतो मम राघव
आजगाम रिपुं हत्वा वाली तमसुरोत्तमम्

rājyaṃ praśāsatas tasya nyāyato mama rāghava
ājagāma ripuṃ hatvā vālī tam asurottamam

अभिषिक्तं तु मां दृष्ट्वा क्रोधात्संरक्तलोचनः
मदीयान्मन्त्रिणो बद्ध्वा परुषं वाक्यमब्रवीत्

abhiṣiktaṃ tu māṃ dṛṣṭvā krodhāt saṃraktalocanaḥ
madīyān mantriṇo baddhvā paruṣaṃ vākyam abravīt

निग्रहेऽपि समर्थस्य तं पापं प्रति राघव
न प्रावर्तत मे बुद्धिर्भ्रातृगौरवयन्त्रिता

nigrahe 'pi samarthasya taṃ pāpaṃ prati rāghava
na prāvartata me buddhir bhrātṛgauravayantritā

मानयंस्तं महात्मानं यथावच्चाभ्यवादयम्
उक्ताश्च नाशिषस्तेन संतुष्टेनान्तरात्मना

mānayaṃs taṃ mahātmānaṃ yathāvac cābhyavādayam
uktāś ca nāśiṣas tena saṃtuṣṭenāntarātmanā