Sundara Kanda, sarga 22

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो विकृताननाः
परुषं परुषा नार्य ऊचुस्ता वाक्यमप्रियम्

tataḥ sītām upāgamya rākṣasyo vikṛtānanāḥ
paruṣaṃ paruṣā nārya ūcus tā vākyam apriyam

किं त्वमन्तःपुरे सीते सर्वभूतमनोहरे
महार्हशयनोपेते न वासमनुमन्यसे

kiṃ tvam antaḥpure sīte sarvabhūtamanohare
mahārhaśayanopete na vāsam anumanyase

मानुषी मानुषस्यैव भार्यात्वं बहु मन्यसे
प्रत्याहर मनो रामान्न त्वं जातु भविष्यसि

mānuṣī mānuṣasyaiva bhāryātvaṃ bahu manyase
pratyāhara mano rāmān na tvaṃ jātu bhaviṣyasi

मानुषी मानुषं तं तु राममिच्छसि शोभने
राज्याद्भ्रष्टमसिद्धार्थं विक्लवं तमनिन्दिते

mānuṣī mānuṣaṃ taṃ tu rāmam icchasi śobhane
rājyād bhraṣṭam asiddhārthaṃ viklavaṃ tam anindite

राक्षसीनां वचः श्रुत्वा सीता पद्मनिभेक्षणा
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत्

rākṣasīnāṃ vacaḥ śrutvā sītā padmanibhekṣaṇā
netrābhyām aśrupūrṇābhyām idaṃ vacanam abravīt

यदिदं लोकविद्विष्टमुदाहरथ संगताः
नैतन्मनसि वाक्यं मे किल्बिषं प्रतितिष्ठति

yad idaṃ lokavidviṣṭam udāharatha saṃgatāḥ
naitan manasi vākyaṃ me kilbiṣaṃ pratitiṣṭhati

न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः
दीनो वा राज्यहीनो वा यो मे भर्ता स मे गुरुः

na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitum arhati
kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ
dīno vā rājyahīno vā yo me bhartā sa me guruḥ

सीताया वचनं श्रुत्वा राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः
भर्त्सयन्ति स्म परुषैर्वाक्यै रावणचोदिताः

sītāyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ
bhartsayanti sma paruṣair vākyai rāvaṇacoditāḥ

अवलीनः स निर्वाक्यो हनुमाञ्शिंशपाद्रुमे
सीतां संतर्जयन्तीस्ता राक्षसीरशृणोत्कपिः

avalīnaḥ sa nirvākyo hanumāñ śiṃśapādrume
sītāṃ saṃtarjayantīs tā rākṣasīr aśṛṇot kapiḥ

तामभिक्रम्य संरब्धा वेपमानां समन्ततः
भृशं संलिलिहुर्दीप्तान्प्रलम्बदशनच्छदान्

tām abhikramya saṃrabdhā vepamānāṃ samantataḥ
bhṛśaṃ saṃlilihur dīptān pralambadaśanacchadān

ऊचुश्च परमक्रुद्धाः प्रगृह्याशु परश्वधान्
नेयमर्हति भर्तारं रावणं राक्षसाधिपम्

ūcuś ca paramakruddhāḥ pragṛhyāśu paraśvadhān
neyam arhati bhartāraṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam

सा भर्त्स्यमाना भीमाभी राक्षसीभिर्वरानना
सा बाष्पमपमार्जन्ती शिंशपां तामुपागमत्

sā bhartsyamānā bhīmābhī rākṣasībhir varānanā
sā bāṣpam apamārjantī śiṃśapāṃ tām upāgamat

ततस्तां शिंशपां सीता राक्षसीभिः समावृता
अभिगम्य विशालाक्षी तस्थौ शोकपरिप्लुता

tatas tāṃ śiṃśapāṃ sītā rākṣasībhiḥ samāvṛtā
abhigamya viśālākṣī tasthau śokapariplutā

तां कृशां दीनवदनां मलिनाम्बरधारिणीम्
भर्त्सयां चक्रिरे भीमा राक्षस्यस्ताः समन्ततः

tāṃ kṛśāṃ dīnavadanāṃ malināmbaradhāriṇīm
bhartsayāṃ cakrire bhīmā rākṣasyas tāḥ samantataḥ

ततस्तां विनता नाम राक्षसी भीमदर्शना
अब्रवीत्कुपिताकारा कराला निर्णतोदरी

tatas tāṃ vinatā nāma rākṣasī bhīmadarśanā
abravīt kupitākārā karālā nirṇatodarī

सीते पर्याप्तमेतावद्भर्तृस्नेहो निदर्शितः
सर्वत्रातिकृतं भद्रे व्यसनायोपकल्पते

sīte paryāptam etāvad bhartṛsneho nidarśitaḥ
sarvatrātikṛtaṃ bhadre vyasanāyopakalpate

परितुष्टास्मि भद्रं ते मानुषस्ते कृतो विधिः
ममापि तु वचः पथ्यं ब्रुवन्त्याः कुरु मैथिलि

parituṣṭāsmi bhadraṃ te mānuṣas te kṛto vidhiḥ
mamāpi tu vacaḥ pathyaṃ bruvantyāḥ kuru maithili

रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम्
विक्रान्तं रूपवन्तं च सुरेशमिव वासवम्

rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām
vikrāntaṃ rūpavantaṃ ca sureśam iva vāsavam

दक्षिणं त्यागशीलं च सर्वस्य प्रियवादिनम्
मानुषं कृपणं रामं त्यक्त्वा रावणमाश्रय

dakṣiṇaṃ tyāgaśīlaṃ ca sarvasya priyavādinam
mānuṣaṃ kṛpaṇaṃ rāmaṃ tyaktvā rāvaṇam āśraya

दिव्याङ्गरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता
अद्य प्रभृति सर्वेषां लोकानामीश्वरी भव
अग्नेः स्वाहा यथा देवी शचीवेन्द्रस्य शोभने

divyāṅgarāgā vaidehi divyābharaṇabhūṣitā
adya prabhṛti sarveṣāṃ lokānām īśvarī bhava
agneḥ svāhā yathā devī śacīvendrasya śobhane

किं ते रामेण वैदेहि कृपणेन गतायुषा

kiṃ te rāmeṇa vaidehi kṛpaṇena gatāyuṣā

एतदुक्तं च मे वाक्यं यदि त्वं न करिष्यसि
अस्मिन्मुहूर्ते सर्वास्त्वां भक्षयिष्यामहे वयम्

etad uktaṃ ca me vākyaṃ yadi tvaṃ na kariṣyasi
asmin muhūrte sarvās tvāṃ bhakṣayiṣyāmahe vayam

अन्या तु विकटा नाम लम्बमानपयोधरा
अब्रवीत्कुपिता सीतां मुष्टिमुद्यम्य गर्जती

anyā tu vikaṭā nāma lambamānapayodharā
abravīt kupitā sītāṃ muṣṭim udyamya garjatī

बहून्यप्रतिरूपाणि वचनानि सुदुर्मते
अनुक्रोशान्मृदुत्वाच्च सोढानि तव मैथिलि
न च नः कुरुषे वाक्यं हितं कालपुरस्कृतम्

bahūny apratirūpāṇi vacanāni sudurmate
anukrośān mṛdutvāc ca soḍhāni tava maithili
na ca naḥ kuruṣe vākyaṃ hitaṃ kālapuraskṛtam

आनीतासि समुद्रस्य पारमन्यैर्दुरासदम्
रावणान्तःपुरं घोरं प्रविष्टा चासि मैथिलि

ānītāsi samudrasya pāram anyair durāsadam
rāvaṇāntaḥpuraṃ ghoraṃ praviṣṭā cāsi maithili

रावणस्य गृहे रुधा अस्माभिस्तु सुरक्षिता
न त्वां शक्तः परित्रातुमपि साक्षात्पुरंदरः

rāvaṇasya gṛhe rudhā asmābhis tu surakṣitā
na tvāṃ śaktaḥ paritrātum api sākṣāt puraṃdaraḥ

कुरुष्व हितवादिन्या वचनं मम मैथिलि
अलमश्रुप्रपातेन त्यज शोकमनर्थकम्

kuruṣva hitavādinyā vacanaṃ mama maithili
alam aśruprapātena tyaja śokam anarthakam

भज प्रीतिं प्रहर्षं च त्यजैतां नित्यदैन्यताम्
सीते राक्षसराजेन सह क्रीड यथासुखम्

bhaja prītiṃ praharṣaṃ ca tyajaitāṃ nityadainyatām
sīte rākṣasarājena saha krīḍa yathāsukham

जानासि हि यथा भीरु स्त्रीणां यौवनमध्रुवम्
यावन्न ते व्यतिक्रामेत्तावत्सुखमवाप्नुहि

jānāsi hi yathā bhīru strīṇāṃ yauvanam adhruvam
yāvan na te vyatikrāmet tāvat sukham avāpnuhi

उद्यानानि च रम्याणि पर्वतोपवनानि च
सह राक्षसराजेन चर त्वं मदिरेक्षणे

udyānāni ca ramyāṇi parvatopavanāni ca
saha rākṣasarājena cara tvaṃ madirekṣaṇe

स्त्रीसहस्राणि ते सप्त वशे स्थास्यन्ति सुन्दरि
रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम्

strīsahasrāṇi te sapta vaśe sthāsyanti sundari
rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām

उत्पाट्य वा ते हृदयं भक्षयिष्यामि मैथिलि
यदि मे व्याहृतं वाक्यं न यथावत्करिष्यसि

utpāṭya vā te hṛdayaṃ bhakṣayiṣyāmi maithili
yadi me vyāhṛtaṃ vākyaṃ na yathāvat kariṣyasi

ततश्चण्डोदरी नाम राक्षसी क्रूरदर्शना
भ्रामयन्ती महच्छूलमिदं वचनमब्रवीत्

tataś caṇḍodarī nāma rākṣasī krūradarśanā
bhrāmayantī mahac chūlam idaṃ vacanam abravīt

इमां हरिणलोकाक्षीं त्रासोत्कम्पपयोधराम्
रावणेन हृतां दृष्ट्वा दौर्हृदो मे महानभूत्

imāṃ hariṇalokākṣīṃ trāsotkampapayodharām
rāvaṇena hṛtāṃ dṛṣṭvā daurhṛdo me mahān abhūt

यकृत्प्लीहमथोत्पीडं हृदयं च सबन्धनम्
अन्त्राण्यपि तथा शीर्षं खादेयमिति मे मतिः

yakṛtplīham athotpīḍaṃ hṛdayaṃ ca sabandhanam
antrāṇy api tathā śīrṣaṃ khādeyam iti me matiḥ

ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्
कण्ठमस्या नृशंसायाः पीडयामः किमास्यते

tatas tu praghasā nāma rākṣasī vākyam abravīt
kaṇṭham asyā nṛśaṃsāyāḥ pīḍayāmaḥ kim āsyate

निवेद्यतां ततो राज्ञे मानुषी सा मृतेति ह
नात्र कश्चन संदेहः खादतेति स वक्ष्यति

nivedyatāṃ tato rājñe mānuṣī sā mṛteti ha
nātra kaś cana saṃdehaḥ khādateti sa vakṣyati

ततस्त्वजामुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्
विशस्येमां ततः सर्वान्समान्कुरुत पीलुकान्

tatas tv ajāmukhī nāma rākṣasī vākyam abravīt
viśasyemāṃ tataḥ sarvān samān kuruta pīlukān

विभजाम ततः सर्वा विवादो मे न रोचते
पेयमानीयतां क्षिप्रं माल्यं च विविधं बहु

vibhajāma tataḥ sarvā vivādo me na rocate
peyam ānīyatāṃ kṣipraṃ mālyaṃ ca vividhaṃ bahu

ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्
अजामुखा यदुक्तं हि तदेव मम रोचते

tataḥ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī vākyam abravīt
ajāmukhā yad uktaṃ hi tad eva mama rocate

सुरा चानीयतां क्षिप्रं सर्वशोकविनाशिनी
मानुषं मांसमासाद्य नृत्यामोऽथ निकुम्भिलाम्

surā cānīyatāṃ kṣipraṃ sarvaśokavināśinī
mānuṣaṃ māṃsam āsādya nṛtyāmo 'tha nikumbhilām

एवं संभर्त्स्यमाना सा सीता सुरसुतोपमा
राक्षसीभिः सुघोराभिर्धैर्यमुत्सृज्य रोदिति

evaṃ saṃbhartsyamānā sā sītā surasutopamā
rākṣasībhiḥ sughorābhir dhairyam utsṛjya roditi