Sundara Kanda, sarga 28

हनुमानपि विक्रान्तः सर्वं शुश्राव तत्त्वतः
सीतायास्त्रिजटायाश्च राक्षसीनां च तर्जनम्

hanumān api vikrāntaḥ sarvaṃ śuśrāva tattvataḥ
sītāyās trijaṭāyāś ca rākṣasīnāṃ ca tarjanam

अवेक्षमाणस्तां देवीं देवतामिव नन्दने
ततो बहुविधां चिन्तां चिन्तयामास वानरः

avekṣamāṇas tāṃ devīṃ devatām iva nandane
tato bahuvidhāṃ cintāṃ cintayām āsa vānaraḥ

यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्ययुतानि च
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयमासादिता मया

yāṃ kapīnāṃ sahasrāṇi subahūny ayutāni ca
dikṣu sarvāsu mārgante seyam āsāditā mayā

चारेण तु सुयुक्तेन शत्रोः शक्तिमवेक्षिता
गूढेन चरता तावदवेक्षितमिदं मया

cāreṇa tu suyuktena śatroḥ śaktim avekṣitā
gūḍhena caratā tāvad avekṣitam idaṃ mayā

राक्षसानां विशेषश्च पुरी चेयमवेक्षिता
राक्षसाधिपतेरस्य प्रभावो रावणस्य च

rākṣasānāṃ viśeṣaś ca purī ceyam avekṣitā
rākṣasādhipater asya prabhāvo rāvaṇasya ca

युक्तं तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वदयावतः
समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकाङ्क्षिणीम्

yuktaṃ tasyāprameyasya sarvasattvadayāvataḥ
samāśvāsayituṃ bhāryāṃ patidarśanakāṅkṣiṇīm

अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
अदृष्टदुःखां दुःखस्य न ह्यन्तमधिगच्छतीम्

aham āśvāsayāmy enāṃ pūrṇacandranibhānanām
adṛṣṭaduḥkhāṃ duḥkhasya na hy antam adhigacchatīm

यदि ह्यहमिमां देवीं शोकोपहतचेतनाम्
अनाश्वास्य गमिष्यामि दोषवद्गमनं भवेत्

yadi hy aham imāṃ devīṃ śokopahatacetanām
anāśvāsya gamiṣyāmi doṣavad gamanaṃ bhavet

गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी
परित्राणमविन्दन्ती जानकी जीवितं त्यजेत्

gate hi mayi tatreyaṃ rājaputrī yaśasvinī
paritrāṇam avindantī jānakī jīvitaṃ tyajet

मया च स महाबाहुः पूर्णचन्द्रनिभाननः
समाश्वासयितुं न्याय्यः सीतादर्शनलालसः

mayā ca sa mahābāhuḥ pūrṇacandranibhānanaḥ
samāśvāsayituṃ nyāyyaḥ sītādarśanalālasaḥ

निशाचरीणां प्रत्यक्षमक्षमं चाभिभाषणम्
कथं नु खलु कर्तव्यमिदं कृच्छ्र गतो ह्यहम्

niśācarīṇāṃ pratyakṣam akṣamaṃ cābhibhāṣaṇam
kathaṃ nu khalu kartavyam idaṃ kṛcchra gato hy aham

अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया
सर्वथा नास्ति संदेहः परित्यक्ष्यति जीवितम्

anena rātriśeṣeṇa yadi nāśvāsyate mayā
sarvathā nāsti saṃdehaḥ parityakṣyati jīvitam

रामश्च यदि पृच्छेन्मां किं मां सीताब्रवीद्वचः
किमहं तं प्रतिब्रूयामसंभाष्य सुमध्यमाम्

rāmaś ca yadi pṛcchen māṃ kiṃ māṃ sītābravīd vacaḥ
kim ahaṃ taṃ pratibrūyām asaṃbhāṣya sumadhyamām

सीतासंदेशरहितं मामितस्त्वरया गतम्
निर्दहेदपि काकुत्स्थः क्रुद्धस्तीव्रेण चक्षुषा

sītāsaṃdeśarahitaṃ mām itas tvarayā gatam
nirdahed api kākutsthaḥ kruddhas tīvreṇa cakṣuṣā

यदि चेद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात्
व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति

yadi ced yojayiṣyāmi bhartāraṃ rāmakāraṇāt
vyartham āgamanaṃ tasya sasainyasya bhaviṣyati

अन्तरं त्वहमासाद्य राक्षसीनामिह स्थितः
शनैराश्वासयिष्यामि संतापबहुलामिमाम्

antaraṃ tv aham āsādya rākṣasīnām iha sthitaḥ
śanair āśvāsayiṣyāmi saṃtāpabahulām imām

अहं ह्यतितनुश्चैव वनरश्च विशेषतः
वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम्

ahaṃ hy atitanuś caiva vanaraś ca viśeṣataḥ
vācaṃ codāhariṣyāmi mānuṣīm iha saṃskṛtām

यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम्
रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति

yadi vācaṃ pradāsyāmi dvijātir iva saṃskṛtām
rāvaṇaṃ manyamānā māṃ sītā bhītā bhaviṣyati

अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत्
मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता

avaśyam eva vaktavyaṃ mānuṣaṃ vākyam arthavat
mayā sāntvayituṃ śakyā nānyatheyam aninditā

सेयमालोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा
रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासं गमिष्यति

seyam ālokya me rūpaṃ jānakī bhāṣitaṃ tathā
rakṣobhis trāsitā pūrvaṃ bhūyas trāsaṃ gamiṣyati

ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी
जानमाना विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम्

tato jātaparitrāsā śabdaṃ kuryān manasvinī
jānamānā viśālākṣī rāvaṇaṃ kāmarūpiṇam

सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणः
नानाप्रहरणो घोरः समेयादन्तकोपमः

sītayā ca kṛte śabde sahasā rākṣasīgaṇaḥ
nānāpraharaṇo ghoraḥ sameyād antakopamaḥ

ततो मां संपरिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः
वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं यथाबलम्

tato māṃ saṃparikṣipya sarvato vikṛtānanāḥ
vadhe ca grahaṇe caiva kuryur yatnaṃ yathābalam

तं मां शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्
दृष्ट्वा विपरिधावन्तं भवेयुर्भयशङ्किताः

taṃ māṃ śākhāḥ praśākhāś ca skandhāṃś cottamaśākhinām
dṛṣṭvā viparidhāvantaṃ bhaveyur bhayaśaṅkitāḥ

मम रूपं च संप्रेक्ष्य वनं विचरतो महत्
राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृताननाः

mama rūpaṃ ca saṃprekṣya vanaṃ vicarato mahat
rākṣasyo bhayavitrastā bhaveyur vikṛtānanāḥ

ततः कुर्युः समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि
राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने

tataḥ kuryuḥ samāhvānaṃ rākṣasyo rakṣasām api
rākṣasendraniyuktānāṃ rākṣasendraniveśane

ते शूलशरनिस्त्रिंश विविधायुधपाणयः
आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन्वेगेनोद्विग्नकारिणः

te śūlaśaranistriṃśa vividhāyudhapāṇayaḥ
āpateyur vimarde 'smin vegenodvignakāriṇaḥ

संक्रुद्धस्तैस्तु परितो विधमन्रक्षसां बलम्
शक्नुयं न तु संप्राप्तुं परं पारं महोदधेः

saṃkruddhas tais tu parito vidhaman rakṣasāṃ balam
śaknuyaṃ na tu saṃprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ

मां वा गृह्णीयुराप्लुत्य बहवः शीघ्रकारिणः
स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत्

māṃ vā gṛhṇīyur āplutya bahavaḥ śīghrakāriṇaḥ
syād iyaṃ cāgṛhītārthā mama ca grahaṇaṃ bhavet

हिंसाभिरुचयो हिंस्युरिमां वा जनकात्मजाम्
विपन्नं स्यात्ततः कार्यं रामसुग्रीवयोरिदम्

hiṃsābhirucayo hiṃsyur imāṃ vā janakātmajām
vipannaṃ syāt tataḥ kāryaṃ rāmasugrīvayor idam

उद्देशे नष्टमार्गेऽस्मिन्राक्षसैः परिवारिते
सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति जानकी

uddeśe naṣṭamārge 'smin rākṣasaiḥ parivārite
sāgareṇa parikṣipte gupte vasati jānakī

विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर्मयि संयुगे
नान्यं पश्यामि रामस्य सहायं कार्यसाधने

viśaste vā gṛhīte vā rakṣobhir mayi saṃyuge
nānyaṃ paśyāmi rāmasya sahāyaṃ kāryasādhane

विमृशंश्च न पश्यामि यो हते मयि वानरः
शतयोजनविस्तीर्णं लङ्घयेत महोदधिम्

vimṛśaṃś ca na paśyāmi yo hate mayi vānaraḥ
śatayojanavistīrṇaṃ laṅghayeta mahodadhim

कामं हन्तुं समर्थोऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम्
न तु शक्ष्यामि संप्राप्तुं परं पारं महोदधेः

kāmaṃ hantuṃ samartho 'smi sahasrāṇy api rakṣasām
na tu śakṣyāmi saṃprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ

असत्यानि च युद्धानि संशयो मे न रोचते
कश्च निःसंशयं कार्यं कुर्यात्प्राज्ञः ससंशयम्

asatyāni ca yuddhāni saṃśayo me na rocate
kaś ca niḥsaṃśayaṃ kāryaṃ kuryāt prājñaḥ sasaṃśayam

एष दोषो महान्हि स्यान्मम सीताभिभाषणे
प्राणत्यागश्च वैदेह्या भवेदनभिभाषणे

eṣa doṣo mahān hi syān mama sītābhibhāṣaṇe
prāṇatyāgaś ca vaidehyā bhaved anabhibhāṣaṇe

भूताश्चार्था विनश्यन्ति देशकालविरोधिताः
विक्लवं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा

bhūtāś cārthā vinaśyanti deśakālavirodhitāḥ
viklavaṃ dūtam āsādya tamaḥ sūryodaye yathā

अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते
घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः

arthānarthāntare buddhir niścitāpi na śobhate
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ

न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं भवेत्
लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत्

na vinaśyet kathaṃ kāryaṃ vaiklavyaṃ na kathaṃ bhavet
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet

कथं नु खलु वाक्यं मे शृणुयान्नोद्विजेत च
इति संचिन्त्य हनुमांश्चकार मतिमान्मतिम्

kathaṃ nu khalu vākyaṃ me śṛṇuyān nodvijeta ca
iti saṃcintya hanumāṃś cakāra matimān matim

राममक्लिष्टकर्माणं स्वबन्धुमनुकीर्तयन्
नैनामुद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतमानसाम्

rāmam akliṣṭakarmāṇaṃ svabandhum anukīrtayan
nainām udvejayiṣyāmi tad bandhugatamānasām

इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः
शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन्

ikṣvākūṇāṃ variṣṭhasya rāmasya viditātmanaḥ
śubhāni dharmayuktāni vacanāni samarpayan

श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन्गिरम्
श्रद्धास्यति यथा हीयं तथा सर्वं समादधे

śrāvayiṣyāmi sarvāṇi madhurāṃ prabruvan giram
śraddhāsyati yathā hīyaṃ tathā sarvaṃ samādadhe

इति स बहुविधं महानुभावो; जगतिपतेः प्रमदामवेक्षमाणः
मधुरमवितथं जगाद वाक्यं; द्रुमविटपान्तरमास्थितो हनूमान्

iti sa bahuvidhaṃ mahānubhāvo; jagatipateḥ pramadām avekṣamāṇaḥ
madhuram avitathaṃ jagāda vākyaṃ; drumaviṭapāntaram āsthito hanūmān