Yuddha Kanda, sarga 10

सुनिविष्टं हितं वाक्यमुक्तवन्तं विभीषणम्
अब्रवीत्परुषं वाक्यं रावणः कालचोदितः

suniviṣṭaṃ hitaṃ vākyam uktavantaṃ vibhīṣaṇam
abravīt paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ

वसेत्सह सपत्नेन क्रुद्धेनाशीविषेण वा
न तु मित्रप्रवादेन संवसेच्छत्रुसेविना

vaset saha sapatnena kruddhenāśīviṣeṇa vā
na tu mitrapravādena saṃvasec chatrusevinā

जानामि शीलं ज्ञातीनां सर्वलोकेषु राक्षस
हृष्यन्ति व्यसनेष्वेते ज्ञातीनां ज्ञातयः सदा

jānāmi śīlaṃ jñātīnāṃ sarvalokeṣu rākṣasa
hṛṣyanti vyasaneṣv ete jñātīnāṃ jñātayaḥ sadā

प्रधानं साधकं वैद्यं धर्मशीलं च राक्षस
ज्ञातयो ह्यवमन्यन्ते शूरं परिभवन्ति च

pradhānaṃ sādhakaṃ vaidyaṃ dharmaśīlaṃ ca rākṣasa
jñātayo hy avamanyante śūraṃ paribhavanti ca

नित्यमन्योन्यसंहृष्टा व्यसनेष्वाततायिनः
प्रच्छन्नहृदया घोरा ज्ञातयस्तु भयावहाः

nityam anyonyasaṃhṛṣṭā vyasaneṣv ātatāyinaḥ
pracchannahṛdayā ghorā jñātayas tu bhayāvahāḥ

श्रूयन्ते हस्तिभिर्गीताः श्लोकाः पद्मवने क्वचित्
पाशहस्तान्नरान्दृष्ट्वा शृणु तान्गदतो मम

śrūyante hastibhir gītāḥ ślokāḥ padmavane kva cit
pāśahastān narān dṛṣṭvā śṛṇu tān gadato mama

नाग्निर्नान्यानि शस्त्राणि न नः पाशा भयावहाः
घोराः स्वार्थप्रयुक्तास्तु ज्ञातयो नो भयावहाः

nāgnir nānyāni śastrāṇi na naḥ pāśā bhayāvahāḥ
ghorāḥ svārthaprayuktās tu jñātayo no bhayāvahāḥ

उपायमेते वक्ष्यन्ति ग्रहणे नात्र संशयः
कृत्स्नाद्भयाज्ज्ञातिभयं सुकष्टं विदितं च नः

upāyam ete vakṣyanti grahaṇe nātra saṃśayaḥ
kṛtsnād bhayāj jñātibhayaṃ sukaṣṭaṃ viditaṃ ca naḥ

विद्यते गोषु संपन्नं विद्यते ब्राह्मणे दमः
विद्यते स्त्रीषु चापल्यं विद्यते ज्ञातितो भयम्

vidyate goṣu saṃpannaṃ vidyate brāhmaṇe damaḥ
vidyate strīṣu cāpalyaṃ vidyate jñātito bhayam

ततो नेष्टमिदं सौम्य यदहं लोकसत्कृतः
ऐश्वर्यमभिजातश्च रिपूणां मूर्ध्नि च स्थितः

tato neṣṭam idaṃ saumya yad ahaṃ lokasatkṛtaḥ
aiśvaryam abhijātaś ca ripūṇāṃ mūrdhni ca sthitaḥ

अन्यस्त्वेवंविधं ब्रूयाद्वाक्यमेतन्निशाचर
अस्मिन्मुहूर्ते न भवेत्त्वां तु धिक्कुलपांसनम्

anyas tv evaṃvidhaṃ brūyād vākyam etan niśācara
asmin muhūrte na bhavet tvāṃ tu dhik kulapāṃsanam

इत्युक्तः परुषं वाक्यं न्यायवादी विभीषणः
उत्पपात गदापाणिश्चतुर्भिः सह राक्षसैः

ity uktaḥ paruṣaṃ vākyaṃ nyāyavādī vibhīṣaṇaḥ
utpapāta gadāpāṇiś caturbhiḥ saha rākṣasaiḥ

अब्रवीच्च तदा वाक्यं जातक्रोधो विभीषणः
अन्तरिक्षगतः श्रीमान्भ्रातरं राक्षसाधिपम्

abravīc ca tadā vākyaṃ jātakrodho vibhīṣaṇaḥ
antarikṣagataḥ śrīmān bhrātaraṃ rākṣasādhipam

स त्वं भ्रातासि मे राजन्ब्रूहि मां यद्यदिच्छसि
इदं तु परुषं वाक्यं न क्षमाम्यनृतं तव

sa tvaṃ bhrātāsi me rājan brūhi māṃ yad yad icchasi
idaṃ tu paruṣaṃ vākyaṃ na kṣamāmy anṛtaṃ tava

सुनीतं हितकामेन वाक्यमुक्तं दशानन
न गृह्णन्त्यकृतात्मानः कालस्य वशमागताः

sunītaṃ hitakāmena vākyam uktaṃ daśānana
na gṛhṇanty akṛtātmānaḥ kālasya vaśam āgatāḥ

सुलभाः पुरुषा राजन्सततं प्रियवादिनः
अप्रियस्य तु पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः

sulabhāḥ puruṣā rājan satataṃ priyavādinaḥ
apriyasya tu pathyasya vaktā śrotā ca durlabhaḥ

बद्धं कालस्य पाशेन सर्वभूतापहारिणा
न नश्यन्तमुपेक्षेयं प्रदीप्तं शरणं यथा

baddhaṃ kālasya pāśena sarvabhūtāpahāriṇā
na naśyantam upekṣeyaṃ pradīptaṃ śaraṇaṃ yathā

दीप्तपावकसंकाशैः शितैः काञ्चनभूषणैः
न त्वामिच्छाम्यहं द्रष्टुं रामेण निहतं शरैः

dīptapāvakasaṃkāśaiḥ śitaiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ
na tvām icchāmy ahaṃ draṣṭuṃ rāmeṇa nihataṃ śaraiḥ

शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च रणाजिरे
कालाभिपन्ना सीदन्ति यथा वालुकसेतवः

śūrāś ca balavantaś ca kṛtāstrāś ca raṇājire
kālābhipannā sīdanti yathā vālukasetavaḥ

आत्मानं सर्वथा रक्ष पुरीं चेमां सराक्षसाम्
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सुखी भव मया विना

ātmānaṃ sarvathā rakṣa purīṃ cemāṃ sarākṣasām
svasti te 'stu gamiṣyāmi sukhī bhava mayā vinā

निवार्यमाणस्य मया हितैषिणा; न रोचते ते वचनं निशाचर
परीतकाला हि गतायुषो नरा; हितं न गृह्णन्ति सुहृद्भिरीरितम्

nivāryamāṇasya mayā hitaiṣiṇā; na rocate te vacanaṃ niśācara
parītakālā hi gatāyuṣo narā; hitaṃ na gṛhṇanti suhṛdbhir īritam