Yuddha Kanda, sarga 9
ततो निकुम्भो रभसः सूर्यशत्रुर्महाबलः
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च महापार्श्वो महोदरः
tato nikumbho rabhasaḥ sūryaśatrur mahābalaḥ
suptaghno yajñakopaś ca mahāpārśvo mahodaraḥ
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः
इन्द्रजिच्च महातेजा बलवान्रावणात्मजः
agniketuś ca durdharṣo raśmiketuś ca rākṣasaḥ
indrajic ca mahātejā balavān rāvaṇātmajaḥ
प्रहस्तोऽथ विरूपाक्षो वज्रदंष्ट्रो महाबलः
धूम्राक्षश्चातिकायश्च दुर्मुखश्चैव राक्षसः
prahasto 'tha virūpākṣo vajradaṃṣṭro mahābalaḥ
dhūmrākṣaś cātikāyaś ca durmukhaś caiva rākṣasaḥ
परिघान्पट्टसान्प्रासाञ्शक्तिशूलपरश्वधान्
चापानि च सबाणानि खड्गांश्च विपुलाञ्शितान्
parighān paṭṭasān prāsāñ śaktiśūlaparaśvadhān
cāpāni ca sabāṇāni khaḍgāṃś ca vipulāñ śitān
प्रगृह्य परमक्रुद्धाः समुत्पत्य च राक्षसाः
अब्रुवन्रावणं सर्वे प्रदीप्ता इव तेजसा
pragṛhya paramakruddhāḥ samutpatya ca rākṣasāḥ
abruvan rāvaṇaṃ sarve pradīptā iva tejasā
अद्य रामं वधिष्यामः सुग्रीवं च सलक्ष्मणम्
कृपणं च हनूमन्तं लङ्का येन प्रधर्षिता
adya rāmaṃ vadhiṣyāmaḥ sugrīvaṃ ca salakṣmaṇam
kṛpaṇaṃ ca hanūmantaṃ laṅkā yena pradharṣitā
तान्गृहीतायुधान्सर्वान्वारयित्वा विभीषणः
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं पुनः प्रत्युपवेश्य तान्
tān gṛhītāyudhān sarvān vārayitvā vibhīṣaṇaḥ
abravīt prāñjalir vākyaṃ punaḥ pratyupaveśya tān
अप्युपायैस्त्रिभिस्तात योऽर्थः प्राप्तुं न शक्यते
तस्य विक्रमकालांस्तान्युक्तानाहुर्मनीषिणः
apy upāyais tribhis tāta yo 'rthaḥ prāptuṃ na śakyate
tasya vikramakālāṃs tān yuktān āhur manīṣiṇaḥ
प्रमत्तेष्वभियुक्तेषु दैवेन प्रहतेषु च
विक्रमास्तात सिध्यन्ति परीक्ष्य विधिना कृताः
pramatteṣv abhiyukteṣu daivena prahateṣu ca
vikramās tāta sidhyanti parīkṣya vidhinā kṛtāḥ
अप्रमत्तं कथं तं तु विजिगीषुं बले स्थितम्
जितरोषं दुराधर्षं प्रधर्षयितुमिच्छथ
apramattaṃ kathaṃ taṃ tu vijigīṣuṃ bale sthitam
jitaroṣaṃ durādharṣaṃ pradharṣayitum icchatha
समुद्रं लङ्घयित्वा तु घोरं नदनदीपतिम्
कृतं हनुमता कर्म दुष्करं तर्कयेत कः
samudraṃ laṅghayitvā tu ghoraṃ nadanadīpatim
kṛtaṃ hanumatā karma duṣkaraṃ tarkayeta kaḥ
बलान्यपरिमेयानि वीर्याणि च निशाचराः
परेषां सहसावज्ञा न कर्तव्या कथंचन
balāny aparimeyāni vīryāṇi ca niśācarāḥ
pareṣāṃ sahasāvajñā na kartavyā kathaṃ cana
किं च राक्षसराजस्य रामेणापकृतं पुरा
आजहार जनस्थानाद्यस्य भार्यां यशस्विनः
kiṃ ca rākṣasarājasya rāmeṇāpakṛtaṃ purā
ājahāra janasthānād yasya bhāryāṃ yaśasvinaḥ
खरो यद्यतिवृत्तस्तु रामेण निहतो रणे
अवश्यं प्राणिनां प्राणा रक्षितव्या यथा बलम्
kharo yady ativṛttas tu rāmeṇa nihato raṇe
avaśyaṃ prāṇināṃ prāṇā rakṣitavyā yathā balam
एतन्निमित्तं वैदेही भयं नः सुमहद्भवेत्
आहृता सा परित्याज्या कलहार्थे कृते न किम्
etannimittaṃ vaidehī bhayaṃ naḥ sumahad bhavet
āhṛtā sā parityājyā kalahārthe kṛte na kim
न नः क्षमं वीर्यवता तेन धर्मानुवर्तिना
वैरं निरर्थकं कर्तुं दीयतामस्य मैथिली
na naḥ kṣamaṃ vīryavatā tena dharmānuvartinā
vairaṃ nirarthakaṃ kartuṃ dīyatām asya maithilī
यावन्न सगजां साश्वां बहुरत्नसमाकुलाम्
पुरीं दारयते बाणैर्दीयतामस्य मैथिली
yāvan na sagajāṃ sāśvāṃ bahuratnasamākulām
purīṃ dārayate bāṇair dīyatām asya maithilī
यावत्सुघोरा महती दुर्धर्षा हरिवाहिनी
नावस्कन्दति नो लङ्कां तावत्सीता प्रदीयताम्
yāvat sughorā mahatī durdharṣā harivāhinī
nāvaskandati no laṅkāṃ tāvat sītā pradīyatām
विनश्येद्धि पुरी लङ्का शूराः सर्वे च राक्षसाः
रामस्य दयिता पत्नी न स्वयं यदि दीयते
vinaśyed dhi purī laṅkā śūrāḥ sarve ca rākṣasāḥ
rāmasya dayitā patnī na svayaṃ yadi dīyate
प्रसादये त्वां बन्धुत्वात्कुरुष्व वचनं मम
हितं पथ्यं त्वहं ब्रूमि दीयतामस्य मैथिली
prasādaye tvāṃ bandhutvāt kuruṣva vacanaṃ mama
hitaṃ pathyaṃ tv ahaṃ brūmi dīyatām asya maithilī
पुरा शरत्सूर्यमरीचिसंनिभा;न्नवाग्रपुङ्खान्सुदृढान्नृपात्मजः
सृजत्यमोघान्विशिखान्वधाय ते; प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली
purā śaratsūryamarīcisaṃnibhān; navāgrapuṅkhān sudṛḍhān nṛpātmajaḥ
sṛjaty amoghān viśikhān vadhāya te; pradīyatāṃ dāśarathāya maithilī
त्यजस्व कोपं सुखधर्मनाशनं; भजस्व धर्मं रतिकीर्तिवर्धनम्
प्रसीद जीवेम सपुत्रबान्धवाः; प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली
tyajasva kopaṃ sukhadharmanāśanaṃ; bhajasva dharmaṃ ratikīrtivardhanam
prasīda jīvema saputrabāndhavāḥ; pradīyatāṃ dāśarathāya maithilī
विभीषणवच्शुत्वारावणोराक्षसेश्वराः ।
विसर्जयित्वातान्सर्वान्प्रविवेशस्वकंगृहम्
vibhīṣaṇavacśutvārāvaṇorākṣaseśvarāḥ |
visarjayitvātānsarvānpraviveśasvakaṃgṛham
ततःप्रत्युषसिप्राप्तेप्राप्तधर्मार्थनिश्चयः ।
राक्षसाधिपतेर्वेश्मभीमकर्माविभीषणः
tataḥpratyuṣasiprāpteprāptadharmārthaniścayaḥ |
rākṣasādhipaterveśmabhīmakarmāvibhīṣaṇaḥ
शैलाग्रचयसङ्काशंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।
सुविभक्तमहाकक्षंमहाजनपरिग्रहम्
śailāgracayasaṅkāśaṃśailaśṛṅgamivonnatam |
suvibhaktamahākakṣaṃmahājanaparigraham
मतिमद्भिर्महामात्रैरनुरक्तैरधिष्ठितम् ।
राक्षसैराप्तपर्याप्तैस्सर्वतःपरिरक्षितम्
matimadbhirmahāmātrairanuraktairadhiṣṭhitam |
rākṣasairāptaparyāptaissarvataḥparirakṣitam
मत्तमातङ्गनिश्श्वासैर्व्याकुलीकृतमारुतम् ।
शङ्खघोषमहाघोषंतूर्यनादानुनादितम्
mattamātaṅganiśśvāsairvyākulīkṛtamārutam |
śaṅkhaghoṣamahāghoṣaṃtūryanādānunāditam
प्रमदाजनसम्बाधंप्रजल्पितमहापथम् ।
तप्तकाञ्चननिर्यूहंभूषणोत्तमभूषितम्
pramadājanasambādhaṃprajalpitamahāpatham |
taptakāñcananiryūhaṃbhūṣaṇottamabhūṣitam
गन्धर्वाणामिवाऽवासमालयंमरुतामिव ।
रत्नसञ्चयसम्बाधंभवनंभोगिनामिव
gandharvāṇāmivā'vāsamālayaṃmarutāmiva |
ratnasañcayasambādhaṃbhavanaṃbhogināmiva
तंमहाभ्रमिवाऽदित्यस्तेजोविस्तृतरश्मिमान् ।
अग्रजस्यालयंवीरःप्रविवेशमहाद्युतिः
taṃmahābhramivā'dityastejovistṛtaraśmimān |
agrajasyālayaṃvīraḥpraviveśamahādyutiḥ
पुण्यान्पुण्याहघोषांश्चवेदविद्भिरुदाहृतान् ।
शुश्रावसुमहातेजाभ्रातुर्विजयसंश्रितान्
puṇyānpuṇyāhaghoṣāṃścavedavidbhirudāhṛtān |
śuśrāvasumahātejābhrāturvijayasaṃśritān
पूजितान् दधिपात्रैश्चसर्पिर्भिस्सुमनोक्षतैः ।
मन्त्रवेदविदोविप्रान्ददर्शसमहाबलः
pūjitān dadhipātraiścasarpirbhissumanokṣataiḥ |
mantravedavidoviprāndadarśasamahābalaḥ
सपूज्यमानोरक्षोभिद्दीप्यमानस्स्वतेजसा ।
आसनस्थंमहाबाहुर्ववन्देधनदानुजम्
sapūjyamānorakṣobhiddīpyamānassvatejasā |
āsanasthaṃmahābāhurvavandedhanadānujam
सराजदृष्टिसम्पन्नमासनंहेमभूषितम् ।
जगामसमुदाचारंप्रयुज्याचारकोविदः
sarājadṛṣṭisampannamāsanaṃhemabhūṣitam |
jagāmasamudācāraṃprayujyācārakovidaḥ
सरावणंमहात्मानंविजनेमन्त्रिसन्निधौ ।
उवाचहितमत्यर्थंवचनंहेतुनिश्चितम्
sarāvaṇaṃmahātmānaṃvijanemantrisannidhau |
uvācahitamatyarthaṃvacanaṃhetuniścitam
प्रसाद्यभ्रातरंजेष्ठंसान्त्वेनोपस्थितक्रमः ।
देशकालार्थसंवादिदृष्टलोकपरावरः
prasādyabhrātaraṃjeṣṭhaṃsāntvenopasthitakramaḥ |
deśakālārthasaṃvādidṛṣṭalokaparāvaraḥ
यदाप्रभृतिवैदेहीसम्प्रास्तेमांपुरींतव ।
तदाप्रभृतिदृश्यन्तेनिमित्तान्यशुभानिनः
yadāprabhṛtivaidehīsamprāstemāṃpurīṃtava |
tadāprabhṛtidṛśyantenimittānyaśubhāninaḥ
सस्फुलिङ्गस्सधूमार्चिस्सधूमकलुषोदयः ।
मन्त्रसङ्घहुतोऽप्यग्निर्नसम्यगभिवर्थते
sasphuliṅgassadhūmārcissadhūmakaluṣodayaḥ |
mantrasaṅghahuto'pyagnirnasamyagabhivarthate
अग्निष्ठेष्वग्निशलासुतथाब्रह्मस्थालीषुच ।
सरीसृपाणिदृश्यन्तेहन्येषुचपिपीलिकाः
agniṣṭheṣvagniśalāsutathābrahmasthālīṣuca |
sarīsṛpāṇidṛśyantehanyeṣucapipīlikāḥ
गवांसयांसिस्कन्नानिविमदावीरकुञ्जराः ।
दीनमश्वाःप्रहेषन्तेनचग्रासाभिनन्दिनः
gavāṃsayāṃsiskannānivimadāvīrakuñjarāḥ |
dīnamaśvāḥpraheṣantenacagrāsābhinandinaḥ
खरोष्ट्राश्वतराराजभनभिन्नरोमास्स्रवन्तिच ।
नस्वभावेऽवतिष्ठन्तिविधानैरपिचिन्तिताः
kharoṣṭrāśvatarārājabhanabhinnaromāssravantica |
nasvabhāve'vatiṣṭhantividhānairapicintitāḥ
वायसाःसङ्घशःक्रूराव्याहरन्तिसमन्ततः ।
समवेताश्चदृश्यन्तेविमानाग्रेषुसङ्घशः
vāyasāḥsaṅghaśaḥkrūrāvyāharantisamantataḥ |
samavetāścadṛśyantevimānāgreṣusaṅghaśaḥ
गृध्राश्चपरिलीयन्तेपुरीमुपरिपिण्डिताः ।
उपपन्नाश्चस्नध्येद्वेव्याहऱ्नत्यशिवंशिवाः
gṛdhrāścaparilīyantepurīmuparipiṇḍitāḥ |
upapannāścasnadhyedvevyāhaṟnatyaśivaṃśivāḥ
क्रव्यादानांमृगाणांचपुरीद्वारेषुसङ्घशः ।
श्रूयन्तेविपुलाघोषास्सविस्फूर्जितनिस्स्वनाः
kravyādānāṃmṛgāṇāṃcapurīdvāreṣusaṅghaśaḥ |
śrūyantevipulāghoṣāssavisphūrjitanissvanāḥ
तदेवंप्रस्तुतेकार्येप्रायश्चित्तमिदंक्षमम् ।
रोचतेयदिवैदेहीराघवायप्रदीयताम्
tadevaṃprastutekāryeprāyaścittamidaṃkṣamam |
rocateyadivaidehīrāghavāyapradīyatām
इदंचयदिवामोहाल्लोभाद्वाव्याहृतंमया ।
तत्रापिचमहाराज नदोषंकर्तुमर्हसि
idaṃcayadivāmohāllobhādvāvyāhṛtaṃmayā |
tatrāpicamahārāja nadoṣaṃkartumarhasi
अयंहिदोषस्सर्वस्यजनस्यास्योपलक्ष्यते ।
रक्षसांराक्षसीनांचपुरस्यान्तःपुरस्यच
ayaṃhidoṣassarvasyajanasyāsyopalakṣyate |
rakṣasāṃrākṣasīnāṃcapurasyāntaḥpurasyaca
श्रावणेचास्यमन्त्रस्यनिवृत्तास्सर्वमन्त्रिणः ।
अवश्यंचमयावाच्यंयद्दृष्टमपिवाश्रुतम् ।।।।
सम्विधाययथान्यायंतद्भवान् कर्तुमर्हति
śrāvaṇecāsyamantrasyanivṛttāssarvamantriṇaḥ |
avaśyaṃcamayāvācyaṃyaddṛṣṭamapivāśrutam ||||
samvidhāyayathānyāyaṃtadbhavān kartumarhati
हितंमहार्थंमृदुहेतुसंहितंव्यतीतकालायतिसम्प्रतिक्षमम् ।
निशम्यतद्वाक्यमुपस्थितज्वरःप्रसङ्गवानुत्तरमेतदब्रवीत्
hitaṃmahārthaṃmṛduhetusaṃhitaṃvyatītakālāyatisampratikṣamam |
niśamyatadvākyamupasthitajvaraḥprasaṅgavānuttarametadabravīt
भयंनपश्यामिकुतश्चिदप्यहंनराघवःप्राप्स्यतिजातुमैथिलीम् ।
सुरैस्सहेन्द्रैरपिसङ्गरेकथंममाग्रतस्स्थास्यतिलक्ष्मणाग्रजः
bhayaṃnapaśyāmikutaścidapyahaṃnarāghavaḥprāpsyatijātumaithilīm |
suraissahendrairapisaṅgarekathaṃmamāgratassthāsyatilakṣmaṇāgrajaḥ
इत्येवमुक्त्वासुरसैन्यनाशनोमहाबलस्संयतिचण्डविक्रमः ।
दशाननोभ्रातरमाप्तवादिनंविसर्जयामासतदाविभीषणम्
ityevamuktvāsurasainyanāśanomahābalassaṃyaticaṇḍavikramaḥ |
daśānanobhrātaramāptavādinaṃvisarjayāmāsatadāvibhīṣaṇam
सबभूवकृशोराजामैथिलीकाममोहितः ।
असन्मानाच्चसुहृदांपापंपापेनकर्मणा
sababhūvakṛśorājāmaithilīkāmamohitaḥ |
asanmānāccasuhṛdāṃpāpaṃpāpenakarmaṇā
अतीतसमयेकालेतस्मिन्वैयुधिरावणः ।
अमात्यैश्चसुहृद्भिश्चप्राप्तकालममन्यत
atītasamayekāletasminvaiyudhirāvaṇaḥ |
amātyaiścasuhṛdbhiścaprāptakālamamanyata
सहेमजालविततंमणिविद्रुमभूषितम् ।
उपगम्यविनीताश्वमारुरोहमहारथम्
sahemajālavitataṃmaṇividrumabhūṣitam |
upagamyavinītāśvamārurohamahāratham
तमास्थायरथश्रेष्ठंमहामेघसमस्वनम् ।
प्रययौरक्षसांश्रेष्ठोदशग्रीवस्सभांप्रति
tamāsthāyarathaśreṣṭhaṃmahāmeghasamasvanam |
prayayaurakṣasāṃśreṣṭhodaśagrīvassabhāṃprati
असिचर्मधरायोधास्सर्वायुधधरास्ततः ।
राक्षसाराक्षसेन्द्रस्यपुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे
asicarmadharāyodhāssarvāyudhadharāstataḥ |
rākṣasārākṣasendrasyapurastātsampratasthire
नानाविकृतवेषाश्चनानाभूषणभूषिताः ।
पार्श्वतस्पृष्ठतश्चैनंपरिवार्यययुस्तत:
nānāvikṛtaveṣāścanānābhūṣaṇabhūṣitāḥ |
pārśvataspṛṣṭhataścainaṃparivāryayayustataḥ
रथैश्चातिरथाश्शीघ्रंमत्तैश्चवरवारणैः ।
अनूत्पेतुर्दशग्रीवमाक्रीडद्भिश्चवाजिभिः
rathaiścātirathāśśīghraṃmattaiścavaravāraṇaiḥ |
anūtpeturdaśagrīvamākrīḍadbhiścavājibhiḥ
गदापरिघहस्ताश्चशक्तितोमरपाणयः ।
परश्वथधराश्चान्येतथाऽन्येशूलपाणयः
gadāparighahastāścaśaktitomarapāṇayaḥ |
paraśvathadharāścānyetathā'nyeśūlapāṇayaḥ
ततस्तूर्यसहस्राणांसञ्जज्ञेनिस्स्वनोमहान् ।
तुमुलश्शङ्खशब्दश्चसभांगच्छतिरावणे
tatastūryasahasrāṇāṃsañjajñenissvanomahān |
tumulaśśaṅkhaśabdaścasabhāṃgacchatirāvaṇe
सनेमिघोषेणमहान्सहसाऽभिनिनादयन् ।
राजमार्गंश्रियाजुष्टंप्रतिपेदेमहारथः
sanemighoṣeṇamahānsahasā'bhininādayan |
rājamārgaṃśriyājuṣṭaṃpratipedemahārathaḥ
विमलंचातपत्राणांप्रगृहीतमशोभत ।
पाण्डुरंराक्षसेन्द्रस्यपूर्णस्ताराधिपोयथा
vimalaṃcātapatrāṇāṃpragṛhītamaśobhata |
pāṇḍuraṃrākṣasendrasyapūrṇastārādhipoyathā
हेममञ्जरिगर्भेचशुद्धस्फटिकविग्रहे ।
चामरव्यजनेतस्यरेजतुस्सव्यदक्षिणे
hemamañjarigarbhecaśuddhasphaṭikavigrahe |
cāmaravyajanetasyarejatussavyadakṣiṇe
तेकृताञ्जलयस्सर्वेरथस्थंपृथिवीस्थिताः ।
राक्षसाराक्षसश्रेष्ठंशिरोभिस्तंववन्दिरे
tekṛtāñjalayassarverathasthaṃpṛthivīsthitāḥ |
rākṣasārākṣasaśreṣṭhaṃśirobhistaṃvavandire
राक्षसैस्त्सूयमानस्सञ्जयाशीर्भिररिन्दमः ।
आससादमहातेजास्सभांविरचितांतदा
rākṣasaistsūyamānassañjayāśīrbhirarindamaḥ |
āsasādamahātejāssabhāṃviracitāṃtadā
तस्यांसवैडूर्यमयंप्रियकाजिनसम्वृतम् ।
महत्सोपाश्रयंभेजेरावणःपरमासनम्
tasyāṃsavaiḍūryamayaṃpriyakājinasamvṛtam |
mahatsopāśrayaṃbhejerāvaṇaḥparamāsanam
तत: शशासेश्वरवद्दूतान्लघुपराक्रमान् ।
समानयतमेक्षिप्रमिहैतान्राक्षसानिति ।।
कृत्यमस्तिमहज्जानेकर्तव्यमितिशत्रुभिः
tataḥ śaśāseśvaravaddūtānlaghuparākramān |
samānayatamekṣipramihaitānrākṣasāniti ||
kṛtyamastimahajjānekartavyamitiśatrubhiḥ
राक्षसास्तद्वचश्श्रुत्वालङ्कायांपरिचक्रमुः ।।।।
अनुगेहमवस्थायविहारशयनेषुच ।
उद्यानेषुचरक्षांसिचोदयन्तोह्यभीतवत्
rākṣasāstadvacaśśrutvālaṅkāyāṃparicakramuḥ ||||
anugehamavasthāyavihāraśayaneṣuca |
udyāneṣucarakṣāṃsicodayantohyabhītavat
तेरथान् रुचिरानेकेदृप्तानेकेपृथग्घयान् ।
नागानेकेऽधिरुरुहुर्जग्मुश्चैकेपदातयः
terathān rucirānekedṛptānekepṛthagghayān |
nāgāneke'dhiruruhurjagmuścaikepadātayaḥ
सापुरीपरमाकीर्णारथकुञ्जरवाजिभिः ।
सम्पतद्भिर्विरुरुचेगरुत्मद्भिरिवाम्बरम्
sāpurīparamākīrṇārathakuñjaravājibhiḥ |
sampatadbhirvirurucegarutmadbhirivāmbaram
तेवाहनाव्यवस्थाप्ययानानिविविधानिच ।
सभांपद्भिःप्रविविशुस्सिंहागिरिगुहामिव
tevāhanāvyavasthāpyayānānivividhānica |
sabhāṃpadbhiḥpraviviśussiṃhāgiriguhāmiva
राज्ञःपादौगृहीत्वातुराज्ञातेप्रतिपूजिताः ।
पीठेष्वन्येबृसीष्वन्येभूमौकेचिदुपाविशन्
rājñaḥpādaugṛhītvāturājñātepratipūjitāḥ |
pīṭheṣvanyebṛsīṣvanyebhūmaukecidupāviśan
तेसमेत्यसभायांवैराक्षसाराजशासनात् ।
यथार्हमुपतस्थुस्तेरावणंराक्षसाधिपम्
tesametyasabhāyāṃvairākṣasārājaśāsanāt |
yathārhamupatasthusterāvaṇaṃrākṣasādhipam
ततोमहात्माविपुलंसुयुग्यंरथम्वरंहेमविचित्रिताङ्गम् ।
शुभंसमास्थायययौयशस्वीविभीषणस्संसदमग्रजस्य
tatomahātmāvipulaṃsuyugyaṃrathamvaraṃhemavicitritāṅgam |
śubhaṃsamāsthāyayayauyaśasvīvibhīṣaṇassaṃsadamagrajasya
सपूर्वजायावरजश्शशंसनामाथपश्चाश्चरणौववन्दे ।
शुकःप्रहस्तश्चतथैवतेभ्योददौयथार्हंपृथगासनानि
sapūrvajāyāvarajaśśaśaṃsanāmāthapaścāścaraṇauvavande |
śukaḥprahastaścatathaivatebhyodadauyathārhaṃpṛthagāsanāni
सुवर्णनानामणिभूषणानांसुवाससांसंसदिराक्षसानाम् ।
तेषांपरार्घ्यागुरुचन्दनानांस्रजाश्चगन्धाःप्रववुस्समन्तात्
suvarṇanānāmaṇibhūṣaṇānāṃsuvāsasāṃsaṃsadirākṣasānām |
teṣāṃparārghyāgurucandanānāṃsrajāścagandhāḥpravavussamantāt
नचुक्रुशुर्नानृतमाहकश्चित्सभापदोनापिजजल्पुरुच्चैः ।
संसिद्धार्थास्सर्वएवोग्रवीर्याभर्तुस्सर्वेददृशुश्चाननंते
nacukruśurnānṛtamāhakaścitsabhāpadonāpijajalpuruccaiḥ |
saṃsiddhārthāssarvaevogravīryābhartussarvedadṛśuścānanaṃte
सरावणश्शस्त्रभृतांमनस्विनांमहाबलानांसमितौमनस्वी ।
तस्यांसभायांप्रभयाचकाशेमध्येवसूनामिववज्रहस्तेः
sarāvaṇaśśastrabhṛtāṃmanasvināṃmahābalānāṃsamitaumanasvī |
tasyāṃsabhāyāṃprabhayācakāśemadhyevasūnāmivavajrahasteḥ
सतांपरिषदंकृत्स्नांसमीक्ष्यसमितिञ्जयः ।
प्रचोदयामासतदाप्रहस्तंवाहिनीपतिम्
satāṃpariṣadaṃkṛtsnāṃsamīkṣyasamitiñjayaḥ |
pracodayāmāsatadāprahastaṃvāhinīpatim
सेनापतेयथातेस्युःकृतविद्याश्चतुर्विधाः ।
योधानगररक्षायांतथाव्यादेष्टुमर्हसि
senāpateyathātesyuḥkṛtavidyāścaturvidhāḥ |
yodhānagararakṣāyāṃtathāvyādeṣṭumarhasi
सप्रहस्तःप्रणीतात्माचिकीर्षन् राजशासनम् ।
विनिक्षिपद्बलंसर्वंबहिरन्तश्चमन्दिरे
saprahastaḥpraṇītātmācikīrṣan rājaśāsanam |
vinikṣipadbalaṃsarvaṃbahirantaścamandire
ततोविनिक्षिप्यबलंसर्वनगरगुप्तये ।
प्रहस्तःप्रमुखेराज्ञोनिषसादजगादच
tatovinikṣipyabalaṃsarvanagaraguptaye |
prahastaḥpramukherājñoniṣasādajagādaca
विहितंबहिरन्तश्चबलंबलवतस्तव ।
कुरुष्याविमनाःक्षिप्रंयदभिप्रेतमस्तुते
vihitaṃbahirantaścabalaṃbalavatastava |
kuruṣyāvimanāḥkṣipraṃyadabhipretamastute
प्रहस्तस्यवचश्श्रुत्वाराजाराज्यहितैषिणः ।
सुखेप्सुस्सुहृदांमध्येव्याजहारसरावणः
prahastasyavacaśśrutvārājārājyahitaiṣiṇaḥ |
sukhepsussuhṛdāṃmadhyevyājahārasarāvaṇaḥ
प्रियाप्रियेसुखंदुःखंलाभालाभेहिताहिते ।
धर्मकामार्थकृच्छ्रेषुयूयमर्हथवेदितुम्
priyāpriyesukhaṃduḥkhaṃlābhālābhehitāhite |
dharmakāmārthakṛcchreṣuyūyamarhathaveditum
सर्वकृत्यानियुष्माभिस्समारब्धानिसर्वथा ।
मन्त्रकर्मनियुक्तानिनजातुविफलानिमे
sarvakṛtyāniyuṣmābhissamārabdhānisarvathā |
mantrakarmaniyuktāninajātuviphalānime
ससोमग्रहनक्षत्रैर्मरुद्भिरिववासवः ।
भवद्भिरहमत्यर्थंवृतश्रियमवाप्नुयाम्
sasomagrahanakṣatrairmarudbhirivavāsavaḥ |
bhavadbhirahamatyarthaṃvṛtaśriyamavāpnuyām
अहंतुखलुसर्वान्वस्समर्थयितुमुद्यतः ।
कुम्भकर्णस्यतुस्वप्नान्नेममर्थमचोदयम्
ahaṃtukhalusarvānvassamarthayitumudyataḥ |
kumbhakarṇasyatusvapnānnemamarthamacodayam
अयंहिसुप्तःषण्मासान्कुम्भकर्णोमहाबलः ।
सर्वशस्त्रभृतांमुख्यस्सइदानींसमुत्थितः
ayaṃhisuptaḥṣaṇmāsānkumbhakarṇomahābalaḥ |
sarvaśastrabhṛtāṃmukhyassaidānīṃsamutthitaḥ
इयंचदण्डकारण्याद्रामस्यमहिषीमया ।
रक्षोभिश्चरितोद्देशादानीताजनकात्मजा
iyaṃcadaṇḍakāraṇyādrāmasyamahiṣīmayā |
rakṣobhiścaritoddeśādānītājanakātmajā
सामेवशय्यामारोढुमिच्छत्यलसगामिनी ।
त्रिषुलोकेषुचान्यामेनसीतासदृशीमता
sāmevaśayyāmāroḍhumicchatyalasagāminī |
triṣulokeṣucānyāmenasītāsadṛśīmatā
तनुमध्यापृथुश्रोणीशरदिन्दुनिभानना ।
हेमबिम्बनिभासौम्यामायेवमयनिर्मिता
tanumadhyāpṛthuśroṇīśaradindunibhānanā |
hemabimbanibhāsaumyāmāyevamayanirmitā
सुलोहिततलौश्लक्ष् णौचरणौसुप्रतिष्ठितौ ।
दृष्ट्वाताम्रनखौतस्यादीप्यतेमेशरीरजः
sulohitatalauślakṣ ṇaucaraṇausupratiṣṭhitau |
dṛṣṭvātāmranakhautasyādīpyatemeśarīrajaḥ
हुताग्निरर्चिस्सङ्काशामेनांसौरीमिवप्रभाम् ।
उन्नसंविमलंवल्गुविपुलांचारुलोचनम् ।।।।
पश्यंस्तदवशस्तस्याःकामस्यवशमेयिवान्
hutāgnirarcissaṅkāśāmenāṃsaurīmivaprabhām |
unnasaṃvimalaṃvalguvipulāṃcārulocanam ||||
paśyaṃstadavaśastasyāḥkāmasyavaśameyivān
क्रोधहर्षसमानेनदुर्वर्णकरणेनच ।।।।
शोकसन्तापनित्येनकामेनकलुषीकृतः
krodhaharṣasamānenadurvarṇakaraṇenaca ||||
śokasantāpanityenakāmenakaluṣīkṛtaḥ
सातुसंवत्सरंकालंमामयाचतभामिनी
प्रतीक्षमाणाभर्तारंराममायतलोचना
sātusaṃvatsaraṃkālaṃmāmayācatabhāminī
pratīkṣamāṇābhartāraṃrāmamāyatalocanā
तन्मयाचारुनेत्रायःप्रतिज्ञातंवचश्शुभम्
श्रान्तोऽहंसततंकामाद्यातोहयइवाध्वनि
tanmayācārunetrāyaḥpratijñātaṃvacaśśubham
śrānto'haṃsatataṃkāmādyātohayaivādhvani
कथंसागरमक्षोभ्यंतरिष्यन्तिवनौकसः ।।।।
बहुसत्त्वसमाकीर्णंतौवादशरथात्मजौ
kathaṃsāgaramakṣobhyaṃtariṣyantivanaukasaḥ ||||
bahusattvasamākīrṇaṃtauvādaśarathātmajau
अथवाकपिनैकेनकृतंनःकदनंमहत् ।।।।
दुर् ज्ञेयाःकार्यगतयोब्रूतयस्ययथामति
athavākapinaikenakṛtaṃnaḥkadanaṃmahat ||||
dur jñeyāḥkāryagatayobrūtayasyayathāmati
अदेयाचयथासीतावध्यौदशरथात्मजौ ।
भवद्भिर्मन्त्र्यतांमन्त्रस्सुनीतंचाभिधीयताम्
adeyācayathāsītāvadhyaudaśarathātmajau |
bhavadbhirmantryatāṃmantrassunītaṃcābhidhīyatām
नहिशक्तिंप्रपश्यामिजगत्यन्यस्यकस्यचित् ।
सागरंवानरैस्तीर्वानिश्चयेनजयोमम
nahiśaktiṃprapaśyāmijagatyanyasyakasyacit |
sāgaraṃvānaraistīrvāniścayenajayomama
तस्यकामपरीतस्यनिशम्यपरिदेवितम् ।
कुम्भकर्णःप्रचुक्रोधवचनंचेदमब्रवीत्
tasyakāmaparītasyaniśamyaparidevitam |
kumbhakarṇaḥpracukrodhavacanaṃcedamabravīt
यदातुरामस्यसलक्ष्मणस्यप्रसह्यसीताखलुसाइहाऽहृता ।
सकृत्समीक्ष्यैवसुनिश्चितंतदाभजेतचित्तंयमुनेवयामुनम्
yadāturāmasyasalakṣmaṇasyaprasahyasītākhalusāihā'hṛtā |
sakṛtsamīkṣyaivasuniścitaṃtadābhajetacittaṃyamunevayāmunam
सर्वमेतन्महाराजकृतमप्रतिमंतव ।
विधीयेतसहास्माभिरादावेवास्यकर्मणः
sarvametanmahārājakṛtamapratimaṃtava |
vidhīyetasahāsmābhirādāvevāsyakarmaṇaḥ
न्यायेनराजकार्याणियःकरोतिदशानन: ।
नससन्तप्यतेपश्चान्निश्चितार्थमतिर्नृपः
nyāyenarājakāryāṇiyaḥkarotidaśānanaḥ |
nasasantapyatepaścānniścitārthamatirnṛpaḥ
अनुपायेनकर्माणिविपरीतानियानिच ।
क्रियमाणानिदुष्यन्तिहवींष्यप्रयतेष्विव
anupāyenakarmāṇiviparītāniyānica |
kriyamāṇāniduṣyantihavīṃṣyaprayateṣviva
यःपश्चात्पूर्वकार्याणिकर्माण्यभिचिकीर्षति ।
पूर्वंचापरकार्याणिनसवेदनयानयौ
yaḥpaścātpūrvakāryāṇikarmāṇyabhicikīrṣati |
pūrvaṃcāparakāryāṇinasavedanayānayau
चपलस्यतुकृत्येषुप्रसमीक्ष्याधिकंबलम् ।
क्षिप्रमन्येप्रपद्यन्तेक्रौञ्चस्यखमिवद्विजाः
capalasyatukṛtyeṣuprasamīkṣyādhikaṃbalam |
kṣipramanyeprapadyantekrauñcasyakhamivadvijāḥ
त्वयेदंमहादारब्धंकार्यमप्रतिचिन्तितम् ।
दिष्ट्यात्वांनावधीद्रामोविषमिश्रमिवामिषम्
tvayedaṃmahādārabdhaṃkāryamapraticintitam |
diṣṭyātvāṃnāvadhīdrāmoviṣamiśramivāmiṣam
तस्मात्त्वयासमारब्धंकर्मह्यप्रतिमंपरैः ।
अहंसमीकरिष्यामिहत्वाशत्रूंस्तवानघ
tasmāttvayāsamārabdhaṃkarmahyapratimaṃparaiḥ |
ahaṃsamīkariṣyāmihatvāśatrūṃstavānagha
अहमुत्सादयिष्यामिशत्रूंस्तवनिशाचर ।
यदिशक्रविवस्वन्तौयदिपावकमारुतौ ।।।।
तावहंयोधयिष्यामिकुबेरवरुणावपि
ahamutsādayiṣyāmiśatrūṃstavaniśācara |
yadiśakravivasvantauyadipāvakamārutau ||||
tāvahaṃyodhayiṣyāmikuberavaruṇāvapi
गिरिमात्रशरीरस्यमहापरिघयोधिनः ।
नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्यबिभीयाद्वैपुरन्दरः
girimātraśarīrasyamahāparighayodhinaḥ |
nardatastīkṣṇadaṃṣṭrasyabibhīyādvaipurandaraḥ
पुनर्मांसद्वितीयेनशरेणनिहनिष्यति ।
ततोऽहंतस्यपास्यामिरुधिरंकाममाश्वस
punarmāṃsadvitīyenaśareṇanihaniṣyati |
tato'haṃtasyapāsyāmirudhiraṃkāmamāśvasa
रावणंक्रुद्धमाज्ञायमहापार्श्वोमहाबलः ।
मुहूर्तमनुसञ्चिन्त्यप्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्
rāvaṇaṃkruddhamājñāyamahāpārśvomahābalaḥ |
muhūrtamanusañcintyaprāñjalirvākyamabravīt
यःखल्वपिवनंप्राप्यमृगव्यालनिषेवितम् ।
नपिबेन्मधुसम्प्राप्यसनरोबालिशोभवेत्
yaḥkhalvapivanaṃprāpyamṛgavyālaniṣevitam |
napibenmadhusamprāpyasanarobāliśobhavet
ईश्वरस्येश्वरःकोऽस्तितवशत्रुनिबर्हण: ।
रमस्वसहवैदेह्याशत्रूनाक्रम्यमूर्धसु
īśvarasyeśvaraḥko'stitavaśatrunibarhaṇaḥ |
ramasvasahavaidehyāśatrūnākramyamūrdhasu
बलात्कुक्कुटवृत्तेनप्रवर्तस्वमहाबल: ।
आक्रम्याक्रम्यसीतांवैतांभुङ् क्ष्वचरमस्वच
balātkukkuṭavṛttenapravartasvamahābalaḥ |
ākramyākramyasītāṃvaitāṃbhuṅ kṣvacaramasvaca
लब्धकामस्यतेपश्चादागमिष्यतियद्भयम् ।
प्राप्तमप्राप्तकालंवासर्वंप्रतिसहिष्यति
labdhakāmasyatepaścādāgamiṣyatiyadbhayam |
prāptamaprāptakālaṃvāsarvaṃpratisahiṣyati
कुम्भकर्णस्सहास्माभिरिन्द्रजिच्चमहाबलः ।
प्रतिषेधयितुंशक्तौसवज्रमपिवज्रिणम्
kumbhakarṇassahāsmābhirindrajiccamahābalaḥ |
pratiṣedhayituṃśaktausavajramapivajriṇam
उपप्रदानंसान्त्वंवाभेदंवाकुशलैःकृतम् ।
समतिक्रम्यदण्डेनसिद्धिमर्थेषुरोचये
upapradānaṃsāntvaṃvābhedaṃvākuśalaiḥkṛtam |
samatikramyadaṇḍenasiddhimartheṣurocaye
इहप्राप्तान्वयंसर्वान् शत्रूंस्तवमहाबल: ।
वशेशस्त्रप्रतापेनकरिष्यामोनसंशयः
ihaprāptānvayaṃsarvān śatrūṃstavamahābalaḥ |
vaśeśastrapratāpenakariṣyāmonasaṃśayaḥ
एवमुक्तस्तदाराजामहापार्श्वेनरावणः ।
तस्यसम्पूजयन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत्
evamuktastadārājāmahāpārśvenarāvaṇaḥ |
tasyasampūjayanvākyamidaṃvacanamabravīt
महापार्श्वनिबोधत्वंरहस्यंकिञ्चिदात्मन: ।
चिरवृत्तंतदाख्यास्येयदवाप्तंपुरामया
mahāpārśvanibodhatvaṃrahasyaṃkiñcidātmanaḥ |
ciravṛttaṃtadākhyāsyeyadavāptaṃpurāmayā
पितामहस्यभवनंगच्छन्तींपुञ्जिकस्थलाम् ।
चञ्चूर्यमाणामद्राक्षमाकाशेऽग्निशिखामिव
pitāmahasyabhavanaṃgacchantīṃpuñjikasthalām |
cañcūryamāṇāmadrākṣamākāśe'gniśikhāmiva
साप्रसह्यमयाभुक्ताकृताविवसनाततः ।
स्वयम्भूभवनंप्राप्तालोलितानलिनीयथा
sāprasahyamayābhuktākṛtāvivasanātataḥ |
svayambhūbhavanaṃprāptālolitānalinīyathā
तच्चतस्यतदामन्येज्ञातमासीन्महात्मनः ।
अथसङ्कुपितोदेवोमामिदंवाक्यमब्रवीत्
taccatasyatadāmanyejñātamāsīnmahātmanaḥ |
athasaṅkupitodevomāmidaṃvākyamabravīt
अद्यप्रभृतियामन्याबलान्नारींगमिष्यसि ।
तदातेशतधामूर्धाफलिष्यतिनसंशयः
adyaprabhṛtiyāmanyābalānnārīṃgamiṣyasi |
tadāteśatadhāmūrdhāphaliṣyatinasaṃśayaḥ
इत्यहंतस्यशापस्यभीतःप्रसभमेवताम् ।
नारोहयेबलात्सीतांवैदेहींशयनेशुभे
ityahaṃtasyaśāpasyabhītaḥprasabhamevatām |
nārohayebalātsītāṃvaidehīṃśayaneśubhe
सागरस्येनमेवेगोमारुतस्येवमेगतिः ।
नैतद्दाशरथिर्वेदह्यासादयतितेनमाम्
sāgarasyenamevegomārutasyevamegatiḥ |
naitaddāśarathirvedahyāsādayatitenamām
कोहिसिंहमिवासीनंसुप्तंगिरिगुहाशये ।
क्रुद्धंमृत्युमिवाऽसीनंसम्भोधयितुमिच्छति
kohisiṃhamivāsīnaṃsuptaṃgiriguhāśaye |
kruddhaṃmṛtyumivā'sīnaṃsambhodhayitumicchati
नमत्तोनिशितान्बाणान्द्विजिह्वान्पन्नगानिव ।
रामःपश्यतिसङ्ग्रामेतेनमामभिगच्छति
namattoniśitānbāṇāndvijihvānpannagāniva |
rāmaḥpaśyatisaṅgrāmetenamāmabhigacchati
क्षिप्रंवज्रसमैर्बाणैश्शतथाकार्मुकच्युतैः ।
राममादीपयिष्यामिउल्काभिरिवकुञ्जरम्
kṣipraṃvajrasamairbāṇaiśśatathākārmukacyutaiḥ |
rāmamādīpayiṣyāmiulkābhirivakuñjaram
तच्चास्यबलमादास्येबलेनमहतावृतः ।
उदितस्सविताकालेनक्षत्राणामिवप्रभाम्
taccāsyabalamādāsyebalenamahatāvṛtaḥ |
uditassavitākālenakṣatrāṇāmivaprabhām
नवासनेनापिसहस्रचक्षुषायुधाऽस्मिशक्योवरुणेनवापुनः ।
मयात्वियंबाहुबलेननिर्जितापुरापुरीवैश्रवणेनपालिता
navāsanenāpisahasracakṣuṣāyudhā'smiśakyovaruṇenavāpunaḥ |
mayātviyaṃbāhubalenanirjitāpurāpurīvaiśravaṇenapālitā
निशाचरेन्द्रस्यनिशम्यवाक्यंसकुम्भकर्णस्यचगर्जितानि ।
विभीषणोराक्षसराजमुख्यमुवाचवाक्यंहितमर्थयुक्तम्
niśācarendrasyaniśamyavākyaṃsakumbhakarṇasyacagarjitāni |
vibhīṣaṇorākṣasarājamukhyamuvācavākyaṃhitamarthayuktam
न्तरभोगराशिश्चिन्ताविषस्सुस्मिततीक्ष्णदंष्ट्रः ।
पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायस्सीतामहाहिस्तवकेनराजन्
ntarabhogarāśiścintāviṣassusmitatīkṣṇadaṃṣṭraḥ |
pañcāṅgulīpañcaśiro'tikāyassītāmahāhistavakenarājan
यावन्नलङ्कांसमभिद्रवन्तिवलीमुखाःपर्वतकूटमात्राः ।
दष्ट्रायुधाश्चैवनखायुधाश्चप्रदीयतांदाशरथायमैथिली
yāvannalaṅkāṃsamabhidravantivalīmukhāḥparvatakūṭamātrāḥ |
daṣṭrāyudhāścaivanakhāyudhāścapradīyatāṃdāśarathāyamaithilī
यावन्नगृह्णन्तिशिरांसिबाणारामेरिताराक्षसपुङ्गवानाम् ।
वज्रोपमावायुसमानवेगाःप्रदीयतांदाशरथायमैथिली
yāvannagṛhṇantiśirāṃsibāṇārāmeritārākṣasapuṅgavānām |
vajropamāvāyusamānavegāḥpradīyatāṃdāśarathāyamaithilī
नकुम्भकर्णेन्द्रजितौचराजंस्तथामहापार्श्वमहोदरौवा ।
निकुम्भकुम्भौचतथाऽतिकायःस्थातुंनशक्तायुधिराघवस्य
nakumbhakarṇendrajitaucarājaṃstathāmahāpārśvamahodarauvā |
nikumbhakumbhaucatathā'tikāyaḥsthātuṃnaśaktāyudhirāghavasya
जीवंस्तुरामस्यनमोक्ष्यसेत्वंगुप्तस्सवित्राप्यथवामरुद्भि: ।
नवासवस्याङ्कगतोनमृत्योर्नभोनपाताळमनुप्रविष्टः
jīvaṃsturāmasyanamokṣyasetvaṃguptassavitrāpyathavāmarudbhiḥ |
navāsavasyāṅkagatonamṛtyornabhonapātāḻamanupraviṣṭaḥ
निशम्यवाक्यंतुविभीषणस्यततःप्रहस्तोवचनंबभाषे ।
ननोभयंविद्मनदैवतेभ्योनदानवेभ्योऽप्यथवाकुतश्चित्
niśamyavākyaṃtuvibhīṣaṇasyatataḥprahastovacanaṃbabhāṣe |
nanobhayaṃvidmanadaivatebhyonadānavebhyo'pyathavākutaścit
नयक्षगन्धर्वमहोरगेभ्योभयंनसंख्येपतगोरगेभ्यः ।
कथंनुरामाद्भविताभयंनोनरेन्द्रपुत्रात्समरेकदाचित्
nayakṣagandharvamahoragebhyobhayaṃnasaṃkhyepatagoragebhyaḥ |
kathaṃnurāmādbhavitābhayaṃnonarendraputrātsamarekadācit
प्रहस्तवाक्यंत्वहितंनिशम्यविभीषणोराजहितानुकाङ्क्षी ।
ततोमहार्थंवचनंबभाषेधर्मार्थकामेषुनिविष्टबुद्धि:
prahastavākyaṃtvahitaṃniśamyavibhīṣaṇorājahitānukāṅkṣī |
tatomahārthaṃvacanaṃbabhāṣedharmārthakāmeṣuniviṣṭabuddhiḥ
प्रहस्त: राजाचमहोदरश्चत्वंकुम्भकर्णश्चयथाऽर्थजातम् ।
ब्रवीतरामंप्रतितन्नशक्यंयथागतिस्स्वर्गमधर्मबुद्धेः
prahastaḥ rājācamahodaraścatvaṃkumbhakarṇaścayathā'rthajātam |
bravītarāmaṃpratitannaśakyaṃyathāgatissvargamadharmabuddheḥ
वधस्तुरामस्यमयात्वयाचप्रहस्तसर्वैरपिराक्षसैर्वा ।
कथंभवेदर्थविशारदस्यमहार्णवंतर्तुमिवाप्लवस्य
vadhasturāmasyamayātvayācaprahastasarvairapirākṣasairvā |
kathaṃbhavedarthaviśāradasyamahārṇavaṃtartumivāplavasya
धर्मप्रधानस्यमहारथस्यइक्ष्वाकुवंशप्रभवस्यराज्ञः ।
पुरोस्यदेवाश्चतथाविधस्यकृत्येषुशक्तस्यभवन्तिमूढा
dharmapradhānasyamahārathasyaikṣvākuvaṃśaprabhavasyarājñaḥ |
purosyadevāścatathāvidhasyakṛtyeṣuśaktasyabhavantimūḍhā
तीक्ष्णानतायत्तवकङ्कपत्रादुरासदाराघवविप्रमुक्ताः ।
भित्वाशरीरंप्रविशन्तिबाणाःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम्
tīkṣṇānatāyattavakaṅkapatrādurāsadārāghavavipramuktāḥ |
bhitvāśarīraṃpraviśantibāṇāḥprahastatenaivavikatthasetvam
भित्त्वानतावत्प्रविशन्तिकायंप्राणान्तिकास्तेऽशनितुल्यवेगाः ।
शिताश्शराराघवविप्रमुक्ताःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम्
bhittvānatāvatpraviśantikāyaṃprāṇāntikāste'śanitulyavegāḥ |
śitāśśarārāghavavipramuktāḥprahastatenaivavikatthasetvam
नरावणोनातिबलस्त्रिशीर्षोनकुम्भकर्णोऽस्यसुतोनिकुम्भः ।
नचेन्द्रजिद्दाशरधिंप्रसोढुंत्वंवारणेशक्रसमंसमर्थ:
narāvaṇonātibalastriśīrṣonakumbhakarṇo'syasutonikumbhaḥ |
nacendrajiddāśaradhiṃprasoḍhuṃtvaṃvāraṇeśakrasamaṃsamarthaḥ
देवान्तकोवापिनरान्तकोवातथातिकायोऽतिरथोमहात्मा ।
आकम्पनश्चाद्रिसमानसारःस्थातुंनशक्तायुधिराघवस्य
devāntakovāpinarāntakovātathātikāyo'tirathomahātmā |
ākampanaścādrisamānasāraḥsthātuṃnaśaktāyudhirāghavasya
अयंचराजाव्यसनाभिभूतोमित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भि: ।
अन्वास्यतेराक्षसनाशनार्थेतीक्ष्णःप्रकृत्याह्यसीक्षयकारी
ayaṃcarājāvyasanābhibhūtomitrairamitrapratimairbhavadbhiḥ |
anvāsyaterākṣasanāśanārthetīkṣṇaḥprakṛtyāhyasīkṣayakārī
अनन्तभोगेनसहस्रमूर्थ्नानागेनभीमेनमहाबलेव ।
बलात्परिक्षिप्तमिमंभवन्तोराजानमुत्क्षिप्यविमोचयन्तु
anantabhogenasahasramūrthnānāgenabhīmenamahābaleva |
balātparikṣiptamimaṃbhavantorājānamutkṣipyavimocayantu
यावद्धिकेशग्रहणातसुहृद्भि: समेत्यसर्वैःपरिपूर्णकामैः ।
निगृह्यराजापरिरक्षितव्योभूतैर्यथाभीमबलैर्गृहीतः
yāvaddhikeśagrahaṇātasuhṛdbhiḥ sametyasarvaiḥparipūrṇakāmaiḥ |
nigṛhyarājāparirakṣitavyobhūtairyathābhīmabalairgṛhītaḥ
सुवारिणाराघवसागरेणप्रच्छाद्यमानस्तरसाभवद्भि: ।
युक्तस्त्वयंतारयितुंसमेत्यकाकुत्स्थपातालमुखेपतन्सः
suvāriṇārāghavasāgareṇapracchādyamānastarasābhavadbhiḥ |
yuktastvayaṃtārayituṃsametyakākutsthapātālamukhepatansaḥ
इदंपुरस्यास्यसराक्षसस्यराज्ञश्चपथ्यंससुहृज्जनस्य ।
सम्यग्घिवाक्यंस्वमतंब्रवीमिनरेन्द्रपुत्रायददामपत्नीम्
idaṃpurasyāsyasarākṣasasyarājñaścapathyaṃsasuhṛjjanasya |
samyagghivākyaṃsvamataṃbravīminarendraputrāyadadāmapatnīm
परस्यवीर्यंस्वबलंचबुध्वास्थानंक्षयंचैवतथैववृद्धिम् ।
तथास्वपक्षेप्यनुमृश्यबुध्वावदेत् क्षमंस्वामिहितंसमन्त्री
parasyavīryaṃsvabalaṃcabudhvāsthānaṃkṣayaṃcaivatathaivavṛddhim |
tathāsvapakṣepyanumṛśyabudhvāvadet kṣamaṃsvāmihitaṃsamantrī
बृहस्पतेस्तुल्यमतेर्वचस्तन्निशम्ययत्नेनविभीषणस्य ।
ततोमहात्मावचनंबभाषेतत्रेन्द्रजिन्नैरृतयूथमुख्यः
bṛhaspatestulyamatervacastanniśamyayatnenavibhīṣaṇasya |
tatomahātmāvacanaṃbabhāṣetatrendrajinnairṛtayūthamukhyaḥ
किंनामतेतातकनिष्ठवाक्यमनर्थकंचेवेसुबसुभीतवच्च ।
अस्मिन्कुलेयोऽपिभवेन्नजातस्सोऽपीदृशंनैववदेन्नकुर्यात्
kiṃnāmatetātakaniṣṭhavākyamanarthakaṃcevesubasubhītavacca |
asminkuleyo'pibhavennajātasso'pīdṛśaṃnaivavadennakuryāt
सत्त्वेनवीर्येणपराक्रमेणशौर्येणधैर्येणचतेजसाच ।
एकःकुलेऽस्मिन्पुरुषोविमुक्तोविभीषणस्तातकनिष्ठएषः
sattvenavīryeṇaparākrameṇaśauryeṇadhairyeṇacatejasāca |
ekaḥkule'sminpuruṣovimuktovibhīṣaṇastātakaniṣṭhaeṣaḥ
किंनामतौमानुषराजपुत्रावस्माकमेकेनहिराक्षसेन ।
सुप्राकृतेनापिरणेनिहन्तुमेतौशक्यौकुतोभीषयसेस्मभीरो
kiṃnāmataumānuṣarājaputrāvasmākamekenahirākṣasena |
suprākṛtenāpiraṇenihantumetauśakyaukutobhīṣayasesmabhīro
त्रिलोकनाथोननुदेवराजश्शक्रोमयाभूमितलेनिविष्टः ।
भयार्पिताश्चापिदिशःप्रपन्नास्सर्वेतथादेवगणास्समग्राः
trilokanāthonanudevarājaśśakromayābhūmitaleniviṣṭaḥ |
bhayārpitāścāpidiśaḥprapannāssarvetathādevagaṇāssamagrāḥ
ऐरावतोविस्वरमुन्नदन् सनिपातितोभूमितलेमयातु ।
विकृष्यदन्तौतुमयाप्रसह्यवित्रासितादेवगणास्समग्राः
airāvatovisvaramunnadan sanipātitobhūmitalemayātu |
vikṛṣyadantautumayāprasahyavitrāsitādevagaṇāssamagrāḥ
सोऽहंसुराणामपिदर्पहन्तादैत्योत्तमानामपिशोकदाता ।
कथंनरेन्द्रात्मजयोर्नशक्तोमनुष्ययोःप्राकृतयोस्सुवीर्यः
so'haṃsurāṇāmapidarpahantādaityottamānāmapiśokadātā |
kathaṃnarendrātmajayornaśaktomanuṣyayoḥprākṛtayossuvīryaḥ
अथेन्द्रकल्पस्यदुरासदस्यमहौजसस्तद्वचनंनिशम्य ।
ततोमहार्थवचनंबभाषेविभीषणश्शस्त्रभृतांवरिष्ठः
athendrakalpasyadurāsadasyamahaujasastadvacanaṃniśamya |
tatomahārthavacanaṃbabhāṣevibhīṣaṇaśśastrabhṛtāṃvariṣṭhaḥ
नतातमन्त्रेतवनिश्चयोऽस्तिबालस्त्वमद्याप्यविपक्वबुद्धि: ।
तस्मात्त्वयाप्यात्मविनाशनायवचोऽर्धहीनंबहुविप्रलप्तम्
natātamantretavaniścayo'stibālastvamadyāpyavipakvabuddhiḥ |
tasmāttvayāpyātmavināśanāyavaco'rdhahīnaṃbahuvipralaptam
पुत्रप्रवादेवतुरावणस्यत्वमिन्द्रजिन्मित्रमुखोऽसिशत्रुः ।
यस्येदृशंराघवतोविनाशंनिशम्यमोहादनुमन्यसेत्वम्
putrapravādevaturāvaṇasyatvamindrajinmitramukho'siśatruḥ |
yasyedṛśaṃrāghavatovināśaṃniśamyamohādanumanyasetvam
त्वमेववध्यश्चसुदुर्मतिश्चसचापिवध्योयइहाऽनयत्त्वाम् ।
बालंदृढंसाहसिकंचयोऽद्यप्रावेशयन्मन्त्रकृतांसमीपम्
tvamevavadhyaścasudurmatiścasacāpivadhyoyaihā'nayattvām |
bālaṃdṛḍhaṃsāhasikaṃcayo'dyaprāveśayanmantrakṛtāṃsamīpam
मूढोऽप्रगल्भोऽविनयोपपन्नस्तीक्षणस्वभावोऽल्पमतिर्दुरात्मा ।
मूर्खस्त्वमत्यर्थसुदुर्मतिश्चत्वमिन्द्रजिद्बालतयाब्रवीषि
mūḍho'pragalbho'vinayopapannastīkṣaṇasvabhāvo'lpamatirdurātmā |
mūrkhastvamatyarthasudurmatiścatvamindrajidbālatayābravīṣi
कोब्रह्मदण्डप्रतिमप्रकाशानर्चिष्मतःकालनिकाशरूपान् ।
सहेतबाणान्यमदण्डकल्पान्समक्षमुक्तान्युधिराघवेण
kobrahmadaṇḍapratimaprakāśānarciṣmataḥkālanikāśarūpān |
sahetabāṇānyamadaṇḍakalpānsamakṣamuktānyudhirāghaveṇa
धनानिरत्नानिसुभूषणानिवासांसिदिव्यानिमणींश्च ।
चित्रान् सीतांचरामायनिवेद्यदेवींवसेमराजन् निहवीतशोकाः
dhanāniratnānisubhūṣaṇānivāsāṃsidivyānimaṇīṃśca |
citrān sītāṃcarāmāyanivedyadevīṃvasemarājan nihavītaśokāḥ