Yuddha Kanda, sarga 107

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं राघवेण सुभाषितम्
इदं शुभतरं वाक्यं व्याजहार महेश्वरः

etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ rāghaveṇa subhāṣitam
idaṃ śubhataraṃ vākyaṃ vyājahāra maheśvaraḥ

पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्षः परंतप
दिष्ट्या कृतमिदं कर्म त्वया शस्त्रभृतां वर

puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣaḥ paraṃtapa
diṣṭyā kṛtam idaṃ karma tvayā śastrabhṛtāṃ vara

दिष्ट्या सर्वस्य लोकस्य प्रवृद्धं दारुणं तमः
अपावृत्तं त्वया संख्ये राम रावणजं भयम्

diṣṭyā sarvasya lokasya pravṛddhaṃ dāruṇaṃ tamaḥ
apāvṛttaṃ tvayā saṃkhye rāma rāvaṇajaṃ bhayam

आश्वास्य भरतं दीनं कौसल्यां च यशस्विनीम्
कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्ट्वा लक्ष्मणमातरम्

āśvāsya bharataṃ dīnaṃ kausalyāṃ ca yaśasvinīm
kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭvā lakṣmaṇamātaram

प्राप्य राज्यमयोध्यायां नन्दयित्वा सुहृज्जनम्
इक्ष्वाकूणां कुले वंशं स्थापयित्वा महाबल

prāpya rājyam ayodhyāyāṃ nandayitvā suhṛjjanam
ikṣvākūṇāṃ kule vaṃśaṃ sthāpayitvā mahābala

इष्ट्वा तुरगमेधेन प्राप्य चानुत्तमं यशः
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा त्रिदिवं गन्तुमर्हसि

iṣṭvā turagamedhena prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ
brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā tridivaṃ gantum arhasi

एष राजा विमानस्थः पिता दशरथस्तव
काकुत्स्थ मानुषे लोके गुरुस्तव महायशाः

eṣa rājā vimānasthaḥ pitā daśarathas tava
kākutstha mānuṣe loke gurus tava mahāyaśāḥ

इन्द्रलोकं गतः श्रीमांस्त्वया पुत्रेण तारितः
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा त्वमेनमभिवादय

indralokaṃ gataḥ śrīmāṃs tvayā putreṇa tāritaḥ
lakṣmaṇena saha bhrātrā tvam enam abhivādaya

महादेववचः श्रुत्वा काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः
विमानशिखरस्थस्य प्रणाममकरोत्पितुः

mahādevavacaḥ śrutvā kākutsthaḥ sahalakṣmaṇaḥ
vimānaśikharasthasya praṇāmam akarot pituḥ

दीप्यमानं स्वयां लक्ष्म्या विरजोऽम्बरधारिणम्
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा ददर्श पितरं प्रभुः

dīpyamānaṃ svayāṃ lakṣmyā virajo'mbaradhāriṇam
lakṣmaṇena saha bhrātrā dadarśa pitaraṃ prabhuḥ

हर्षेण महताविष्टो विमानस्थो महीपतिः
प्राणैः प्रियतरं दृष्ट्वा पुत्रं दशरथस्तदा

harṣeṇa mahatāviṣṭo vimānastho mahīpatiḥ
prāṇaiḥ priyataraṃ dṛṣṭvā putraṃ daśarathas tadā

आरोप्याङ्कं महाबाहुर्वरासनगतः प्रभुः
बाहुभ्यां संपरिष्वज्य ततो वाक्यं समाददे

āropyāṅkaṃ mahābāhur varāsanagataḥ prabhuḥ
bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya tato vākyaṃ samādade

न मे स्वर्गो बहुमतः संमानश्च सुरर्षिभिः
त्वया राम विहीनस्य सत्यं प्रतिशृणोमि ते

na me svargo bahumataḥ saṃmānaś ca surarṣibhiḥ
tvayā rāma vihīnasya satyaṃ pratiśṛṇomi te

कैकेय्या यानि चोक्तानि वाक्यानि वदतां वर
तव प्रव्राजनार्थानि स्थितानि हृदये मम

kaikeyyā yāni coktāni vākyāni vadatāṃ vara
tava pravrājanārthāni sthitāni hṛdaye mama

त्वां तु दृष्ट्वा कुशलिनं परिष्वज्य सलक्ष्मणम्
अद्य दुःखाद्विमुक्तोऽस्मि नीहारादिव भास्करः

tvāṃ tu dṛṣṭvā kuśalinaṃ pariṣvajya salakṣmaṇam
adya duḥkhād vimukto 'smi nīhārād iva bhāskaraḥ

तारितोऽहं त्वया पुत्र सुपुत्रेण महात्मना
अष्टावक्रेण धर्मात्मा तारितो ब्राह्मणो यथा

tārito 'haṃ tvayā putra suputreṇa mahātmanā
aṣṭāvakreṇa dharmātmā tārito brāhmaṇo yathā

इदानीं च विजानामि यथा सौम्य सुरेश्वरैः
वधार्थं रावणस्येह विहितं पुरुषोत्तमम्

idānīṃ ca vijānāmi yathā saumya sureśvaraiḥ
vadhārthaṃ rāvaṇasyeha vihitaṃ puruṣottamam

सिद्धार्था खलु कौसल्या या त्वां राम गृहं गतम्
वनान्निवृत्तं संहृष्टा द्रक्ष्यते शत्रुसूदन

siddhārthā khalu kausalyā yā tvāṃ rāma gṛhaṃ gatam
vanān nivṛttaṃ saṃhṛṣṭā drakṣyate śatrusūdana

सिद्धार्थाः खलु ते राम नरा ये त्वां पुरीं गतम्
जलार्द्रमभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्ति वसुधाधिपम्

siddhārthāḥ khalu te rāma narā ye tvāṃ purīṃ gatam
jalārdram abhiṣiktaṃ ca drakṣyanti vasudhādhipam

अनुरक्तेन बलिना शुचिना धर्मचारिणा
इच्छेयं त्वामहं द्रष्टुं भरतेन समागतम्

anuraktena balinā śucinā dharmacāriṇā
iccheyaṃ tvām ahaṃ draṣṭuṃ bharatena samāgatam

चतुर्दशसमाः सौम्य वने निर्यापितास्त्वया
वसता सीतया सार्धं लक्ष्मणेन च धीमता

caturdaśasamāḥ saumya vane niryāpitās tvayā
vasatā sītayā sārdhaṃ lakṣmaṇena ca dhīmatā

निवृत्तवनवासोऽसि प्रतिज्ञा सफला कृता
रावणं च रणे हत्वा देवास्ते परितोषिताः

nivṛttavanavāso 'si pratijñā saphalā kṛtā
rāvaṇaṃ ca raṇe hatvā devās te paritoṣitāḥ

कृतं कर्म यशः श्लाघ्यं प्राप्तं ते शत्रुसूदन
भ्रातृभिः सह राज्यस्थो दीर्घमायुरवाप्नुहि

kṛtaṃ karma yaśaḥ ślāghyaṃ prāptaṃ te śatrusūdana
bhrātṛbhiḥ saha rājyastho dīrgham āyur avāpnuhi

इति ब्रुवाणं राजानं रामः प्राञ्जलिरब्रवीत्
कुरु प्रसादं धर्मज्ञ कैकेय्या भरतस्य च

iti bruvāṇaṃ rājānaṃ rāmaḥ prāñjalir abravīt
kuru prasādaṃ dharmajña kaikeyyā bharatasya ca

सपुत्रां त्वां त्यजामीति यदुक्ता कैकयी त्वया
स शापः कैकयीं घोरः सपुत्रां न स्पृशेत्प्रभो

saputrāṃ tvāṃ tyajāmīti yad uktā kaikayī tvayā
sa śāpaḥ kaikayīṃ ghoraḥ saputrāṃ na spṛśet prabho

स तथेति महाराजो राममुक्त्वा कृताञ्जलिम्
लक्ष्मणं च परिष्वज्य पुनर्वाक्यमुवाच ह

sa tatheti mahārājo rāmam uktvā kṛtāñjalim
lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajya punar vākyam uvāca ha

रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया
कृता मम महाप्रीतिः प्राप्तं धर्मफलं च ते

rāmaṃ śuśrūṣatā bhaktyā vaidehyā saha sītayā
kṛtā mama mahāprītiḥ prāptaṃ dharmaphalaṃ ca te

धर्मं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ यशश्च विपुलं भुवि
रामे प्रसन्ने स्वर्गं च महिमानं तथैव च

dharmaṃ prāpsyasi dharmajña yaśaś ca vipulaṃ bhuvi
rāme prasanne svargaṃ ca mahimānaṃ tathaiva ca

रामं शुश्रूष भद्रं ते सुमित्रानन्दवर्धन
रामः सर्वस्य लोकस्य शुभेष्वभिरतः सदा

rāmaṃ śuśrūṣa bhadraṃ te sumitrānandavardhana
rāmaḥ sarvasya lokasya śubheṣv abhirataḥ sadā

एते सेन्द्रास्त्रयो लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः
अभिगम्य महात्मानमर्चन्ति पुरुषोत्तमम्

ete sendrās trayo lokāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ
abhigamya mahātmānam arcanti puruṣottamam

एतत्तदुक्तमव्यक्तमक्षरं ब्रह्मनिर्मितम्
देवानां हृदयं सौम्य गुह्यं रामः परंतपः

etat tad uktam avyaktam akṣaraṃ brahmanirmitam
devānāṃ hṛdayaṃ saumya guhyaṃ rāmaḥ paraṃtapaḥ

अवाप्तं धर्मचरणं यशश्च विपुलं त्वया
रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया

avāptaṃ dharmacaraṇaṃ yaśaś ca vipulaṃ tvayā
rāmaṃ śuśrūṣatā bhaktyā vaidehyā saha sītayā

स तथोक्त्वा महाबाहुर्लक्ष्मणं प्राञ्जलिं स्थितम्
उवाच राजा धर्मात्मा वैदेहीं वचनं शुभम्

sa tathoktvā mahābāhur lakṣmaṇaṃ prāñjaliṃ sthitam
uvāca rājā dharmātmā vaidehīṃ vacanaṃ śubham

कर्तव्यो न तु वैदेहि मन्युस्त्यागमिमं प्रति
रामेण त्वद्विशुद्ध्यर्थं कृतमेतद्धितैषिणा

kartavyo na tu vaidehi manyus tyāgam imaṃ prati
rāmeṇa tvadviśuddhyarthaṃ kṛtam etad dhitaiṣiṇā

न त्वं सुभ्रु समाधेया पतिशुश्रूवणं प्रति
अवश्यं तु मया वाच्यमेष ते दैवतं परम्

na tvaṃ subhru samādheyā patiśuśrūvaṇaṃ prati
avaśyaṃ tu mayā vācyam eṣa te daivataṃ param

इति प्रतिसमादिश्य पुत्रौ सीतां तथा स्नुषाम्
इन्द्रलोकं विमानेन ययौ दशरथो ज्वलन्

iti pratisamādiśya putrau sītāṃ tathā snuṣām
indralokaṃ vimānena yayau daśaratho jvalan