Yuddha Kanda, sarga 108

Yuddhakāṇḍa · 19 Critical Edition verses · 2 Southern-only

प्रतिप्रयाते काकुत्स्थे महेन्द्रः पाकशासनः
अब्रवीत्परमप्रीतो राघवं प्राञ्जलिं स्थितम्

pratiprayāte kākutsthe mahendraḥ pākaśāsanaḥ
abravīt paramaprīto rāghavaṃ prāñjaliṃ sthitam

अमोघं दर्शनं राम तवास्माकं परंतप
प्रीतियुक्तोऽस्मि तेन त्वं ब्रूहि यन्मनसेच्छसि

amoghaṃ darśanaṃ rāma tavāsmākaṃ paraṃtapa
prītiyukto 'smi tena tvaṃ brūhi yan manasecchasi

एवमुक्तस्तु काकुत्स्थः प्रत्युवाच कृताञ्जलिः
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया

evam uktas tu kākutsthaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā cāpi bhāryayā

यदि प्रीतिः समुत्पन्ना मयि सर्वसुरेश्वर
वक्ष्यामि कुरु मे सत्यं वचनं वदतां वर

yadi prītiḥ samutpannā mayi sarvasureśvara
vakṣyāmi kuru me satyaṃ vacanaṃ vadatāṃ vara

मम हेतोः पराक्रान्ता ये गता यमसादनम्
ते सर्वे जीवितं प्राप्य समुत्तिष्ठन्तु वानराः

mama hetoḥ parākrāntā ye gatā yamasādanam
te sarve jīvitaṃ prāpya samuttiṣṭhantu vānarāḥ

मत्कृतेविप्रयुक्तायेपुत्रैर्दारैश्चवानराः ।

तान्प्रीतमनसःसर्वान्द्रष्टुमिच्छामिमानद

matkṛteviprayuktāyeputrairdāraiścavānarāḥ |

tānprītamanasaḥsarvāndraṣṭumicchāmimānada

विक्रान्ताश्चापिशूराश्च न मृत्युंगणयन्ति च ।

कृतयत्नाविपन्नाश्चजीवयैनान् पुरन्दर

vikrāntāścāpiśūrāśca na mṛtyuṃgaṇayanti ca |

kṛtayatnāvipannāścajīvayainān purandara

मत्प्रियेष्वभिरक्ताश्च न मृत्युं गणयन्ति च
त्वत्प्रसादात्समेयुस्ते वरमेतदहं वृणे

matpriyeṣv abhiraktāś ca na mṛtyuṃ gaṇayanti ca
tvatprasādāt sameyus te varam etad ahaṃ vṛṇe

नीरुजान्निर्व्रणांश्चैव संपन्नबलपौरुषान्
गोलाङ्गूलांस्तथैवर्क्षान्द्रष्टुमिच्छामि मानद

nīrujān nirvraṇāṃś caiva saṃpannabalapauruṣān
golāṅgūlāṃs tathaivarkṣān draṣṭum icchāmi mānada

अकाले चापि मुख्यानि मूलानि च फलानि च
नद्यश्च विमलास्तत्र तिष्ठेयुर्यत्र वानराः

akāle cāpi mukhyāni mūlāni ca phalāni ca
nadyaś ca vimalās tatra tiṣṭheyur yatra vānarāḥ

श्रुत्वा तु वचनं तस्य राघवस्य महात्मनः
महेन्द्रः प्रत्युवाचेदं वचनं प्रीतिलक्षणम्

śrutvā tu vacanaṃ tasya rāghavasya mahātmanaḥ
mahendraḥ pratyuvācedaṃ vacanaṃ prītilakṣaṇam

महानयं वरस्तात त्वयोक्तो रघुनन्दन
समुत्थास्यन्ति हरयः सुप्ता निद्राक्षये यथा

mahān ayaṃ varas tāta tvayokto raghunandana
samutthāsyanti harayaḥ suptā nidrākṣaye yathā

सुहृद्भिर्बान्धवैश्चैव ज्ञातिभिः स्वजनेन च
सर्व एव समेष्यन्ति संयुक्ताः परया मुदा

suhṛdbhir bāndhavaiś caiva jñātibhiḥ svajanena ca
sarva eva sameṣyanti saṃyuktāḥ parayā mudā

अकाले पुष्पशबलाः फलवन्तश्च पादपाः
भविष्यन्ति महेष्वास नद्यश्च सलिलायुताः

akāle puṣpaśabalāḥ phalavantaś ca pādapāḥ
bhaviṣyanti maheṣvāsa nadyaś ca salilāyutāḥ

सव्रणैः प्रथमं गात्रैः संवृतैर्निव्रणैः पुनः
बभूवुर्वानराः सर्वे किमेतदिति विस्मितः

savraṇaiḥ prathamaṃ gātraiḥ saṃvṛtair nivraṇaiḥ punaḥ
babhūvur vānarāḥ sarve kim etad iti vismitaḥ

काकुत्स्थं परिपूर्णार्थं दृष्ट्वा सर्वे सुरोत्तमाः
ऊचुस्ते प्रथमं स्तुत्वा स्तवार्हं सहलक्ष्मणम्

kākutsthaṃ paripūrṇārthaṃ dṛṣṭvā sarve surottamāḥ
ūcus te prathamaṃ stutvā stavārhaṃ sahalakṣmaṇam

गच्छायोध्यामितो वीर विसर्जय च वानरान्
मैथिलीं सान्त्वयस्वैनामनुरक्तां तपस्विनीम्

gacchāyodhyām ito vīra visarjaya ca vānarān
maithilīṃ sāntvayasvainām anuraktāṃ tapasvinīm

भ्रातरं पश्य भरतं त्वच्छोकाद्व्रतचारिणम्
अभिषेचय चात्मानं पौरान्गत्वा प्रहर्षय

bhrātaraṃ paśya bharataṃ tvacchokād vratacāriṇam
abhiṣecaya cātmānaṃ paurān gatvā praharṣaya

एवमुक्त्वा तमामन्त्र्य रामं सौमित्रिणा सह
विमानैः सूर्यसंकाशैर्हृष्टा जग्मुः सुरा दिवम्

evam uktvā tam āmantrya rāmaṃ saumitriṇā saha
vimānaiḥ sūryasaṃkāśair hṛṣṭā jagmuḥ surā divam

अभिवाद्य च काकुत्स्थः सर्वांस्तांस्त्रिदशोत्तमान्
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वासमाज्ञापयत्तदा

abhivādya ca kākutsthaḥ sarvāṃs tāṃs tridaśottamān
lakṣmaṇena saha bhrātrā vāsam ājñāpayat tadā

ततस्तु सा लक्ष्मणरामपालिता; महाचमूर्हृष्टजना यशस्विनी
श्रिया ज्वलन्ती विरराज सर्वतो; निशाप्रणीतेव हि शीतरश्मिना

tatas tu sā lakṣmaṇarāmapālitā; mahācamūr hṛṣṭajanā yaśasvinī
śriyā jvalantī virarāja sarvato; niśāpraṇīteva hi śītaraśminā