Yuddha Kanda, sarga 116

शिरस्यञ्जलिमादाय कैकेयीनन्दिवर्धनः
बभाषे भरतो ज्येष्ठं रामं सत्यपराक्रमम्

śirasy añjalim ādāya kaikeyīnandivardhanaḥ
babhāṣe bharato jyeṣṭhaṃ rāmaṃ satyaparākramam

पूजिता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम
तद्ददामि पुनस्तुभ्यं यथा त्वमददा मम

pūjitā māmikā mātā dattaṃ rājyam idaṃ mama
tad dadāmi punas tubhyaṃ yathā tvam adadā mama

धुरमेकाकिना न्यस्तामृषभेण बलीयसा
किशोरवद्गुरुं भारं न वोढुमहमुत्सहे

dhuram ekākinā nyastām ṛṣabheṇa balīyasā
kiśoravad guruṃ bhāraṃ na voḍhum aham utsahe

वारिवेगेन महता भिन्नः सेतुरिव क्षरन्
दुर्बन्धनमिदं मन्ये राज्यच्छिद्रमसंवृतम्

vārivegena mahatā bhinnaḥ setur iva kṣaran
durbandhanam idaṃ manye rājyacchidram asaṃvṛtam

गतिं खर इवाश्वस्य हंसस्येव च वायसः
नान्वेतुमुत्सहे देव तव मार्गमरिंदम

gatiṃ khara ivāśvasya haṃsasyeva ca vāyasaḥ
nānvetum utsahe deva tava mārgam ariṃdama

यथा च रोपितो वृक्षो जातश्चान्तर्निवेशने
महांश्च सुदुरारोहो महास्कन्धः प्रशाखवान्

yathā ca ropito vṛkṣo jātaś cāntarniveśane
mahāṃś ca sudurāroho mahāskandhaḥ praśākhavān

शीर्येत पुष्पितो भूत्वा न फलानि प्रदर्शयेत्
तस्य नानुभवेदर्थं यस्य हेतोः स रोप्यते

śīryeta puṣpito bhūtvā na phalāni pradarśayet
tasya nānubhaved arthaṃ yasya hetoḥ sa ropyate

एषोपमा महाबाहो त्वमर्थं वेत्तुमर्हसि
यद्यस्मान्मनुजेन्द्र त्वं भक्तान्भृत्यान्न शाधि हि

eṣopamā mahābāho tvam arthaṃ vettum arhasi
yady asmān manujendra tvaṃ bhaktān bhṛtyān na śādhi hi

जगदद्याभिषिक्तं त्वामनुपश्यतु सर्वतः
प्रतपन्तमिवादित्यं मध्याह्ने दीप्ततेजसं

jagad adyābhiṣiktaṃ tvām anupaśyatu sarvataḥ
pratapantam ivādityaṃ madhyāhne dīptatejasaṃ

तूर्यसंघातनिर्घोषैः काञ्चीनूपुरनिस्वनैः
मधुरैर्गीतशब्दैश्च प्रतिबुध्यस्व शेष्व च

tūryasaṃghātanirghoṣaiḥ kāñcīnūpuranisvanaiḥ
madhurair gītaśabdaiś ca pratibudhyasva śeṣva ca

यावदावर्तते चक्रं यावती च वसुंधरा
तावत्त्वमिह सर्वस्य स्वामित्वमभिवर्तय

yāvad āvartate cakraṃ yāvatī ca vasuṃdharā
tāvat tvam iha sarvasya svāmitvam abhivartaya

भरतस्य वचः श्रुत्वा रामः परपुरंजयः
तथेति प्रतिजग्राह निषसादासने शुभे

bharatasya vacaḥ śrutvā rāmaḥ parapuraṃjayaḥ
tatheti pratijagrāha niṣasādāsane śubhe

ततः शत्रुघ्नवचनान्निपुणाः श्मश्रुवर्धकाः
सुखहस्ताः सुशीघ्राश्च राघवं पर्युपासत

tataḥ śatrughnavacanān nipuṇāḥ śmaśruvardhakāḥ
sukhahastāḥ suśīghrāś ca rāghavaṃ paryupāsata

पूर्वं तु भरते स्नाते लक्ष्मणे च महाबले
सुग्रीवे वानरेन्द्रे च राक्षसेन्द्रे विभीषणे

pūrvaṃ tu bharate snāte lakṣmaṇe ca mahābale
sugrīve vānarendre ca rākṣasendre vibhīṣaṇe

विशोधितजटः स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः
महार्हवसनोपेतस्तस्थौ तत्र श्रिया ज्वलन्

viśodhitajaṭaḥ snātaś citramālyānulepanaḥ
mahārhavasanopetas tasthau tatra śriyā jvalan

प्रतिकर्म च रामस्य कारयामास वीर्यवान्
लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः

pratikarma ca rāmasya kārayām āsa vīryavān
lakṣmaṇasya ca lakṣmīvān ikṣvākukulavardhanaḥ

प्रतिकर्म च सीतायाः सर्वा दशरथस्त्रियः
आत्मनैव तदा चक्रुर्मनस्विन्यो मनोहरम्

pratikarma ca sītāyāḥ sarvā daśarathastriyaḥ
ātmanaiva tadā cakrur manasvinyo manoharam

ततो राघवपत्नीनां सर्वासामेव शोभनम्
चकार यत्नात्कौसल्या प्रहृष्टा पुत्रवत्सला

tato rāghavapatnīnāṃ sarvāsām eva śobhanam
cakāra yatnāt kausalyā prahṛṣṭā putravatsalā

ततः शत्रुघ्नवचनात्सुमन्त्रो नाम सारथिः
योजयित्वाभिचक्राम रथं सर्वाङ्गशोभनम्

tataḥ śatrughnavacanāt sumantro nāma sārathiḥ
yojayitvābhicakrāma rathaṃ sarvāṅgaśobhanam

अर्कमण्डलसंकाशं दिव्यं दृष्ट्वा रथं स्थितम्
आरुरोह महाबाहू रामः सत्यपराक्रमः

arkamaṇḍalasaṃkāśaṃ divyaṃ dṛṣṭvā rathaṃ sthitam
āruroha mahābāhū rāmaḥ satyaparākramaḥ

अयोध्यायां तु सचिवा राज्ञो दशरथस्य ये
पुरोहितं पुरस्कृत्य मन्त्रयामासुरर्थवत्

ayodhyāyāṃ tu sacivā rājño daśarathasya ye
purohitaṃ puraskṛtya mantrayām āsur arthavat

मन्त्रयन्रामवृद्ध्यर्थं वृत्त्यर्थं नगरस्य च
सर्वमेवाभिषेकार्थं जयार्हस्य महात्मनः
कर्तुमर्हथ रामस्य यद्यन्मङ्गलपूर्वकम्

mantrayan rāmavṛddhyarthaṃ vṛttyarthaṃ nagarasya ca
sarvam evābhiṣekārthaṃ jayārhasya mahātmanaḥ
kartum arhatha rāmasya yad yan maṅgalapūrvakam

इति ते मन्त्रिणः सर्वे संदिश्य तु पुरोहितम्
नगरान्निर्ययुस्तूर्णं रामदर्शनबुद्धयः

iti te mantriṇaḥ sarve saṃdiśya tu purohitam
nagarān niryayus tūrṇaṃ rāmadarśanabuddhayaḥ

हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवानघः
प्रययौ रथमास्थाय रामो नगरमुत्तमम्

hariyuktaṃ sahasrākṣo ratham indra ivānaghaḥ
prayayau ratham āsthāya rāmo nagaram uttamam

जग्राह भरतो रश्मीञ्शत्रुघ्नश्छत्रमाददे
लक्ष्मणो व्यजनं तस्य मूर्ध्नि संपर्यवीजयत्

jagrāha bharato raśmīñ śatrughnaś chatram ādade
lakṣmaṇo vyajanaṃ tasya mūrdhni saṃparyavījayat

श्वेतं च वालव्यजनं सुग्रीवो वानरेश्वरः
अपरं चन्द्रसंकाशं राक्षसेन्द्रो विभीषणः

śvetaṃ ca vālavyajanaṃ sugrīvo vānareśvaraḥ
aparaṃ candrasaṃkāśaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ

ऋषिसंघैर्तदाकाशे देवैश्च समरुद्गणैः
स्तूयमानस्य रामस्य शुश्रुवे मधुरध्वनिः

ṛṣisaṃghair tadākāśe devaiś ca samarudgaṇaiḥ
stūyamānasya rāmasya śuśruve madhuradhvaniḥ

ततः शत्रुंजयं नाम कुञ्जरं पर्वतोपमम्
आरुरोह महातेजाः सुग्रीवो वानरेश्वरः

tataḥ śatruṃjayaṃ nāma kuñjaraṃ parvatopamam
āruroha mahātejāḥ sugrīvo vānareśvaraḥ

नवनागसहस्राणि ययुरास्थाय वानराः
मानुषं विग्रहं कृत्वा सर्वाभरणभूषिताः

navanāgasahasrāṇi yayur āsthāya vānarāḥ
mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā sarvābharaṇabhūṣitāḥ

शङ्खशब्दप्रणादैश्च दुन्दुभीनां च निस्वनैः
प्रययू पुरुषव्याघ्रस्तां पुरीं हर्म्यमालिनीम्

śaṅkhaśabdapraṇādaiś ca dundubhīnāṃ ca nisvanaiḥ
prayayū puruṣavyāghras tāṃ purīṃ harmyamālinīm

ददृशुस्ते समायान्तं राघवं सपुरःसरम्
विराजमानं वपुषा रथेनातिरथं तदा

dadṛśus te samāyāntaṃ rāghavaṃ sapuraḥsaram
virājamānaṃ vapuṣā rathenātirathaṃ tadā

ते वर्धयित्वा काकुत्स्थं रामेण प्रतिनन्दिताः
अनुजग्मुर्महात्मानं भ्रातृभिः परिवारितम्

te vardhayitvā kākutsthaṃ rāmeṇa pratinanditāḥ
anujagmur mahātmānaṃ bhrātṛbhiḥ parivāritam

अमात्यैर्ब्राह्मणैश्चैव तथा प्रकृतिभिर्वृतः
श्रिया विरुरुचे रामो नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः

amātyair brāhmaṇaiś caiva tathā prakṛtibhir vṛtaḥ
śriyā viruruce rāmo nakṣatrair iva candramāḥ

स पुरोगामिभिस्तूर्यैस्तालस्वस्तिकपाणिभिः
प्रव्याहरद्भिर्मुदितैर्मङ्गलानि ययौ वृतः

sa purogāmibhis tūryais tālasvastikapāṇibhiḥ
pravyāharadbhir muditair maṅgalāni yayau vṛtaḥ

अक्षतं जातरूपं च गावः कन्यास्तथा द्विजाः
नरा मोदकहस्ताश्च रामस्य पुरतो ययुः

akṣataṃ jātarūpaṃ ca gāvaḥ kanyās tathā dvijāḥ
narā modakahastāś ca rāmasya purato yayuḥ

सख्यं च रामः सुग्रीवे प्रभावं चानिलात्मजे
वानराणां च तत्कर्म व्याचचक्षेऽथ मन्त्रिणाम्
श्रुत्वा च विस्मयं जग्मुरयोध्यापुरवासिनः

sakhyaṃ ca rāmaḥ sugrīve prabhāvaṃ cānilātmaje
vānarāṇāṃ ca tat karma vyācacakṣe 'tha mantriṇām
śrutvā ca vismayaṃ jagmur ayodhyāpuravāsinaḥ

द्युतिमानेतदाख्याय रामो वानरसंवृतः
हृष्टपुष्टजनाकीर्णामयोध्यां प्रविवेश ह

dyutimān etad ākhyāya rāmo vānarasaṃvṛtaḥ
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇām ayodhyāṃ praviveśa ha

ततो ह्यभ्युच्छ्रयन्पौराः पताकास्ते गृहे गृहे
ऐक्ष्वाकाध्युषितं रम्यमाससाद पितुर्गृहम्

tato hy abhyucchrayan paurāḥ patākās te gṛhe gṛhe
aikṣvākādhyuṣitaṃ ramyam āsasāda pitur gṛham

पितुर्भवनमासाद्य प्रविश्य च महात्मनः
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं चाभ्यवादयत्

pitur bhavanam āsādya praviśya ca mahātmanaḥ
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ cābhyavādayat

अथाब्रवीद्राजपुत्रो भरतं धर्मिणां वरम्
अथोपहितया वाचा मधुरं रघुनन्दनः

athābravīd rājaputro bharataṃ dharmiṇāṃ varam
athopahitayā vācā madhuraṃ raghunandanaḥ

यच्च मद्भवनं श्रेष्ठं साशोकवनिकं महत्
मुक्तावैदूर्यसंकीर्णं सुग्रीवस्य निवेदय

yac ca madbhavanaṃ śreṣṭhaṃ sāśokavanikaṃ mahat
muktāvaidūryasaṃkīrṇaṃ sugrīvasya nivedaya

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भरतः सत्यविक्रमः
पाणौ गृहीत्वा सुग्रीवं प्रविवेश तमालयम्

tasya tad vacanaṃ śrutvā bharataḥ satyavikramaḥ
pāṇau gṛhītvā sugrīvaṃ praviveśa tam ālayam

ततस्तैलप्रदीपांश्च पर्यङ्कास्तरणानि च
गृहीत्वा विविशुः क्षिप्रं शत्रुघ्नेन प्रचोदिताः

tatas tailapradīpāṃś ca paryaṅkāstaraṇāni ca
gṛhītvā viviśuḥ kṣipraṃ śatrughnena pracoditāḥ

उवाच च महातेजाः सुग्रीवं राघवानुजः
अभिषेकाय रामस्य दूतानाज्ञापय प्रभो

uvāca ca mahātejāḥ sugrīvaṃ rāghavānujaḥ
abhiṣekāya rāmasya dūtān ājñāpaya prabho

सौवर्णान्वानरेन्द्राणां चतुर्णां चतुरो घटान्
ददौ क्षिप्रं स सुग्रीवः सर्वरत्नविभूषितान्

sauvarṇān vānarendrāṇāṃ caturṇāṃ caturo ghaṭān
dadau kṣipraṃ sa sugrīvaḥ sarvaratnavibhūṣitān

यथा प्रत्यूषसमये चतुर्णां सागराम्भसाम्
पूर्णैर्घटैः प्रतीक्षध्वं तथा कुरुत वानराः

yathā pratyūṣasamaye caturṇāṃ sāgarāmbhasām
pūrṇair ghaṭaiḥ pratīkṣadhvaṃ tathā kuruta vānarāḥ

एवमुक्ता महात्मानो वानरा वारणोपमाः
उत्पेतुर्गगनं शीघ्रं गरुडा इव शीघ्रगाः

evam uktā mahātmāno vānarā vāraṇopamāḥ
utpetur gaganaṃ śīghraṃ garuḍā iva śīghragāḥ

जाम्बवांश्च हनूमांश्च वेगदर्शी च वानरः
ऋषभश्चैव कलशाञ्जलपूर्णानथानयन्
नदीशतानां पञ्चानां जले कुम्भैरुपाहरन्

jāmbavāṃś ca hanūmāṃś ca vegadarśī ca vānaraḥ
ṛṣabhaś caiva kalaśāñ jalapūrṇān athānayan
nadīśatānāṃ pañcānāṃ jale kumbhair upāharan

पूर्वात्समुद्रात्कलशं जलपूर्णमथानयत्
सुषेणः सत्त्वसंपन्नः सर्वरत्नविभूषितम्

pūrvāt samudrāt kalaśaṃ jalapūrṇam athānayat
suṣeṇaḥ sattvasaṃpannaḥ sarvaratnavibhūṣitam

ऋषभो दक्षिणात्तूर्णं समुद्राज्जलमाहरत्

ṛṣabho dakṣiṇāt tūrṇaṃ samudrāj jalam āharat

रक्तचन्दनकर्पूरैः संवृतं काञ्चनं घटम्
गवयः पश्चिमात्तोयमाजहार महार्णवात्

raktacandanakarpūraiḥ saṃvṛtaṃ kāñcanaṃ ghaṭam
gavayaḥ paścimāt toyam ājahāra mahārṇavāt

रत्नकुम्भेन महता शीतं मारुतविक्रमः
उत्तराच्च जलं शीघ्रं गरुडानिलविक्रमः

ratnakumbhena mahatā śītaṃ mārutavikramaḥ
uttarāc ca jalaṃ śīghraṃ garuḍānilavikramaḥ

अभिषेकाय रामस्य शत्रुघ्नः सचिवैः सह
पुरोहिताय श्रेष्ठाय सुहृद्भ्यश्च न्यवेदयत्

abhiṣekāya rāmasya śatrughnaḥ sacivaiḥ saha
purohitāya śreṣṭhāya suhṛdbhyaś ca nyavedayat

ततः स प्रयतो वृद्धो वसिष्ठो ब्राह्मणैः सह
रामं रत्नमयो पीठे सहसीतं न्यवेशयत्

tataḥ sa prayato vṛddho vasiṣṭho brāhmaṇaiḥ saha
rāmaṃ ratnamayo pīṭhe sahasītaṃ nyaveśayat

वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यपः
कात्यायनः सुयज्ञश्च गौतमो विजयस्तथा

vasiṣṭho vāmadevaś ca jābālir atha kāśyapaḥ
kātyāyanaḥ suyajñaś ca gautamo vijayas tathā

अभ्यषिञ्चन्नरव्याघ्रं प्रसन्नेन सुगन्धिना
सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा

abhyaṣiñcan naravyāghraṃ prasannena sugandhinā
salilena sahasrākṣaṃ vasavo vāsavaṃ yathā

ऋत्विग्भिर्ब्राह्मणैः पूर्वं कन्याभिर्मन्त्रिभिस्तथा
योधैश्चैवाभ्यषिञ्चंस्ते संप्रहृष्टाः सनैगमैः

ṛtvigbhir brāhmaṇaiḥ pūrvaṃ kanyābhir mantribhis tathā
yodhaiś caivābhyaṣiñcaṃs te saṃprahṛṣṭāḥ sanaigamaiḥ

सर्वौषधिरसैश्चापि दैवतैर्नभसि स्थितैः
चतुर्हिर्लोकपालैश्च सर्वैर्देवैश्च संगतैः

sarvauṣadhirasaiś cāpi daivatair nabhasi sthitaiḥ
caturhir lokapālaiś ca sarvair devaiś ca saṃgataiḥ

छत्रं तस्य च जग्राह शत्रुघ्नः पाण्डुरं शुभम्
श्वेतं च वालव्यजनं सुग्रीवो वानरेश्वरः
अपरं चन्द्रसंकाशं राक्षसेन्द्रो विभीषणः

chatraṃ tasya ca jagrāha śatrughnaḥ pāṇḍuraṃ śubham
śvetaṃ ca vālavyajanaṃ sugrīvo vānareśvaraḥ
aparaṃ candrasaṃkāśaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ

मालां ज्वलन्तीं वपुषा काञ्चनीं शतपुष्कराम्
राघवाय ददौ वायुर्वासवेन प्रचोदितः

mālāṃ jvalantīṃ vapuṣā kāñcanīṃ śatapuṣkarām
rāghavāya dadau vāyur vāsavena pracoditaḥ

सर्वरत्नसमायुक्तं मणिरत्नविभूषितम्
मुक्ताहारं नरेन्द्राय ददौ शक्रप्रचोदितः

sarvaratnasamāyuktaṃ maṇiratnavibhūṣitam
muktāhāraṃ narendrāya dadau śakrapracoditaḥ

प्रजगुर्देवगन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरो गणाः
अभिषेके तदर्हस्य तदा रामस्य धीमतः

prajagur devagandharvā nanṛtuś cāpsaro gaṇāḥ
abhiṣeke tad arhasya tadā rāmasya dhīmataḥ

भूमिः सस्यवती चैव फलवन्तश्च पादपाः
गन्धवन्ति च पुष्पाणि बभूवू राघवोत्सवे

bhūmiḥ sasyavatī caiva phalavantaś ca pādapāḥ
gandhavanti ca puṣpāṇi babhūvū rāghavotsave

सहस्रशतमश्वानां धेनूनां च गवां तथा
ददौ शतं वृषान्पूर्वं द्विजेभ्यो मनुजर्षभः

sahasraśatam aśvānāṃ dhenūnāṃ ca gavāṃ tathā
dadau śataṃ vṛṣān pūrvaṃ dvijebhyo manujarṣabhaḥ

त्रिंशत्कोटीर्हिरण्यस्य ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुनः
नानाभरणवस्त्राणि महार्हाणि च राघवः

triṃśatkoṭīr hiraṇyasya brāhmaṇebhyo dadau punaḥ
nānābharaṇavastrāṇi mahārhāṇi ca rāghavaḥ

अर्करश्मिप्रतीकाशां काञ्चनीं मणिविग्रहाम्
सुग्रीवाय स्रजं दिव्यां प्रायच्छन्मनुजर्षभः

arkaraśmipratīkāśāṃ kāñcanīṃ maṇivigrahām
sugrīvāya srajaṃ divyāṃ prāyacchan manujarṣabhaḥ

वैदूर्यमणिचित्रे च वज्ररत्नविभूषिते
वालिपुत्राय धृतिमानङ्गदायाङ्गदे ददौ

vaidūryamaṇicitre ca vajraratnavibhūṣite
vāliputrāya dhṛtimān aṅgadāyāṅgade dadau

मणिप्रवरजुष्टं च मुक्ताहारमनुत्तमम्
सीतायै प्रददौ रामश्चन्द्ररश्मिसमप्रभम्

maṇipravarajuṣṭaṃ ca muktāhāram anuttamam
sītāyai pradadau rāmaś candraraśmisamaprabham

अरजे वाससी दिव्ये शुभान्याभरणानि च
अवेक्षमाणा वैदेही प्रददौ वायुसूनवे

araje vāsasī divye śubhāny ābharaṇāni ca
avekṣamāṇā vaidehī pradadau vāyusūnave

अवमुच्यात्मनः कण्ठाद्धारं जनकनन्दिनी
अवैक्षत हरीन्सर्वान्भर्तारं च मुहुर्मुहुः

avamucyātmanaḥ kaṇṭhād dhāraṃ janakanandinī
avaikṣata harīn sarvān bhartāraṃ ca muhur muhuḥ

तामिङ्गितज्ञः संप्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजाम्
प्रदेहि सुभगे हारं यस्य तुष्टासि भामिनि

tām iṅgitajñaḥ saṃprekṣya babhāṣe janakātmajām
pradehi subhage hāraṃ yasya tuṣṭāsi bhāmini

पौरुषं विक्रमो बुद्धिर्यस्मिन्नेतानि नित्यदा
ददौ सा वायुपुत्राय तं हारमसितेक्षणा

pauruṣaṃ vikramo buddhir yasminn etāni nityadā
dadau sā vāyuputrāya taṃ hāram asitekṣaṇā

हनूमांस्तेन हारेण शुशुभे वानरर्षभः
चन्द्रांशुचयगौरेण श्वेताभ्रेण यथाचलः

hanūmāṃs tena hāreṇa śuśubhe vānararṣabhaḥ
candrāṃśucayagaureṇa śvetābhreṇa yathācalaḥ

ततो द्विविद मैन्दाभ्यां नीलाय च परंतपः
सर्वान्कामगुणान्वीक्ष्य प्रददौ वसुधाधिपः

tato dvivida maindābhyāṃ nīlāya ca paraṃtapaḥ
sarvān kāmaguṇān vīkṣya pradadau vasudhādhipaḥ

सर्ववानरवृद्धाश्च ये चान्ये वानरेश्वराः
वासोभिर्भूषणैश्चैव यथार्हं प्रतिपूजिताः

sarvavānaravṛddhāś ca ye cānye vānareśvarāḥ
vāsobhir bhūṣaṇaiś caiva yathārhaṃ pratipūjitāḥ

यथार्हं पूजिताः सर्वे कामै रत्नैश्च पुष्कलैर्
प्रहृष्टमनसः सर्वे जग्मुरेव यथागतम्

yathārhaṃ pūjitāḥ sarve kāmai ratnaiś ca puṣkalair
prahṛṣṭamanasaḥ sarve jagmur eva yathāgatam

राघवः परमोदारः शशास परया मुदा
उवाच लक्ष्मणं रामो धर्मज्ञं धर्मवत्सलः

rāghavaḥ paramodāraḥ śaśāsa parayā mudā
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo dharmajñaṃ dharmavatsalaḥ

आतिष्ठ धर्मज्ञ मया सहेमां; गां पूर्वराजाध्युषितां बलेन
तुल्यं मया त्वं पितृभिर्धृता या; तां यौवराज्ये धुरमुद्वहस्व

ātiṣṭha dharmajña mayā sahemāṃ; gāṃ pūrvarājādhyuṣitāṃ balena
tulyaṃ mayā tvaṃ pitṛbhir dhṛtā yā; tāṃ yauvarājye dhuram udvahasva

सर्वात्मना पर्यनुनीयमानो; यदा न सौमित्रिरुपैति योगम्
नियुज्यमानो भुवि यौवराज्ये; ततोऽभ्यषिञ्चद्भरतं महात्मा

sarvātmanā paryanunīyamāno; yadā na saumitrir upaiti yogam
niyujyamāno bhuvi yauvarājye; tato 'bhyaṣiñcad bharataṃ mahātmā

राघवश्चापि धर्मात्मा प्राप्य राज्यमनुत्तमम्
ईजे बहुविधैर्यज्ञैः ससुहृद्भ्रातृबान्धवः

rāghavaś cāpi dharmātmā prāpya rājyam anuttamam
īje bahuvidhair yajñaiḥ sasuhṛdbhrātṛbāndhavaḥ

पौण्डरीकाश्वमेधाभ्यां वाजपेयेन चासकृत्
अन्यैश्च विविधैर्यज्ञैरयजत्पार्थिवर्षभः

pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃ vājapeyena cāsakṛt
anyaiś ca vividhair yajñair ayajat pārthivarṣabhaḥ

राज्यं दशसहस्राणि प्राप्य वर्षाणि राघवः
शताश्वमेधानाजह्रे सदश्वान्भूरिदक्षिणान्

rājyaṃ daśasahasrāṇi prāpya varṣāṇi rāghavaḥ
śatāśvamedhān ājahre sadaśvān bhūridakṣiṇān

आजानुलम्बिबाहुश्च महास्कन्धः प्रतापवान्
लक्ष्मणानुचरो रामः पृथिवीमन्वपालयत्

ājānulambibāhuś ca mahāskandhaḥ pratāpavān
lakṣmaṇānucaro rāmaḥ pṛthivīm anvapālayat

न पर्यदेवन्विधवा न च व्यालकृतं भयम्
न व्याधिजं भयं वापि रामे राज्यं प्रशासति

na paryadevan vidhavā na ca vyālakṛtaṃ bhayam
na vyādhijaṃ bhayaṃ vāpi rāme rājyaṃ praśāsati

निर्दस्युरभवल्लोको नानर्थः कंचिदस्पृशत्
न च स्म वृद्धा बालानां प्रेतकार्याणि कुर्वते

nirdasyur abhaval loko nānarthaḥ kaṃ cid aspṛśat
na ca sma vṛddhā bālānāṃ pretakāryāṇi kurvate

सर्वं मुदितमेवासीत्सर्वो धर्मपरोऽभवत्
राममेवानुपश्यन्तो नाभ्यहिंसन्परस्परम्

sarvaṃ muditam evāsīt sarvo dharmaparo 'bhavat
rāmam evānupaśyanto nābhyahiṃsan parasparam

आसन्वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः
निरामया विशोकाश्च रामे राज्यं प्रशासति

āsan varṣasahasrāṇi tathā putrasahasriṇaḥ
nirāmayā viśokāś ca rāme rājyaṃ praśāsati

नित्यपुष्पा नित्यफलास्तरवः स्कन्धविस्तृताः
कालवर्षी च पर्जन्यः सुखस्पर्शश्च मारुतः

nityapuṣpā nityaphalās taravaḥ skandhavistṛtāḥ
kālavarṣī ca parjanyaḥ sukhasparśaś ca mārutaḥ

स्वकर्मसु प्रवर्तन्ते तुष्ठाः स्वैरेव कर्मभिः
आसन्प्रजा धर्मपरा रामे शासति नानृताः

svakarmasu pravartante tuṣṭhāḥ svair eva karmabhiḥ
āsan prajā dharmaparā rāme śāsati nānṛtāḥ

सर्वे लक्षणसंपन्नाः सर्वे धर्मपरायणाः
दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत्

sarve lakṣaṇasaṃpannāḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ
daśavarṣasahasrāṇi rāmo rājyam akārayat