Yuddha Kanda, sarga 6

Yuddhakāṇḍa · 18 Critical Edition verses · 1 Southern-only

लङ्कायां तु कृतं कर्म घोरं दृष्ट्वा भवावहम्
राक्षसेन्द्रो हनुमता शक्रेणेव महात्मना
अब्रवीद्राक्षसान्सर्वान्ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः

laṅkāyāṃ tu kṛtaṃ karma ghoraṃ dṛṣṭvā bhavāvaham
rākṣasendro hanumatā śakreṇeva mahātmanā
abravīd rākṣasān sarvān hriyā kiṃ cid avāṅmukhaḥ

धर्षिता च प्रविष्टा च लङ्का दुष्प्रसहा पुरी
तेन वानरमात्रेण दृष्टा सीता च जानकी

dharṣitā ca praviṣṭā ca laṅkā duṣprasahā purī
tena vānaramātreṇa dṛṣṭā sītā ca jānakī

प्रसादो धर्षितश्चैत्यः प्रवरा राक्षसा हताः
आविला च पुरी लङ्का सर्वा हनुमता कृता

prasādo dharṣitaś caityaḥ pravarā rākṣasā hatāḥ
āvilā ca purī laṅkā sarvā hanumatā kṛtā

किं करिष्यामि भद्रं वः किं वा युक्तमनन्तरम्
उच्यतां नः समर्थं यत्कृतं च सुकृतं भवेत्

kiṃ kariṣyāmi bhadraṃ vaḥ kiṃ vā yuktam anantaram
ucyatāṃ naḥ samarthaṃ yat kṛtaṃ ca sukṛtaṃ bhavet

मन्त्रमूलं हि विजयं प्राहुरार्या मनस्विनः
तस्माद्वै रोचये मन्त्रं रामं प्रति महाबलाः

mantramūlaṃ hi vijayaṃ prāhur āryā manasvinaḥ
tasmād vai rocaye mantraṃ rāmaṃ prati mahābalāḥ

त्रिविधाः पुरुषा लोके उत्तमाधममध्यमाः
तेषां तु समवेतानां गुणदोषं वदाम्यहम्

trividhāḥ puruṣā loke uttamādhamamadhyamāḥ
teṣāṃ tu samavetānāṃ guṇadoṣaṃ vadāmy aham

मन्त्रिभिर्हितसंयुक्तैः समर्थैर्मन्त्रनिर्णये
मित्रैर्वापि समानार्थैर्बान्धवैरपि वा हितैः

mantribhir hitasaṃyuktaiḥ samarthair mantranirṇaye
mitrair vāpi samānārthair bāndhavair api vā hitaiḥ

सहितो मन्त्रयित्वा यः कर्मारम्भान्प्रवर्तयेत्
दैवे च कुरुते यत्नं तमाहुः पुरुषोत्तमम्

sahito mantrayitvā yaḥ karmārambhān pravartayet
daive ca kurute yatnaṃ tam āhuḥ puruṣottamam

एकोऽर्थं विमृशेदेको धर्मे प्रकुरुते मनः
एकः कार्याणि कुरुते तमाहुर्मध्यमं नरम्

eko 'rthaṃ vimṛśed eko dharme prakurute manaḥ
ekaḥ kāryāṇi kurute tam āhur madhyamaṃ naram

गुणदोषावनिश्चित्य त्यक्त्वा दैवव्यपाश्रयम्
करिष्यामीति यः कार्यमुपेक्षेत्स नराधमः

guṇadoṣāv aniścitya tyaktvā daivavyapāśrayam
kariṣyāmīti yaḥ kāryam upekṣet sa narādhamaḥ

यथेमे पुरुषा नित्यमुत्तमाधममध्यमाः
एवं मन्त्रोऽपि विज्ञेय उत्तमाधममध्यमः

yatheme puruṣā nityam uttamādhamamadhyamāḥ
evaṃ mantro 'pi vijñeya uttamādhamamadhyamaḥ

ऐकमत्यमुपागम्य शास्त्रदृष्टेन चक्षुषा
मन्त्रिणो यत्र निरस्तास्तमाहुर्मन्त्रमुत्तमम्

aikamatyam upāgamya śāstradṛṣṭena cakṣuṣā
mantriṇo yatra nirastās tam āhur mantram uttamam

बह्व्योऽपि मतयो गत्वा मन्त्रिणो ह्यर्थनिर्णये
पुनर्यत्रैकतां प्राप्तः स मन्त्रो मध्यमः स्मृतः

bahvyo 'pi matayo gatvā mantriṇo hy arthanirṇaye
punar yatraikatāṃ prāptaḥ sa mantro madhyamaḥ smṛtaḥ

अन्योन्यमतिमास्थाय यत्र संप्रतिभाष्यते
न चैकमत्ये श्रेयोऽस्ति मन्त्रः सोऽधम उच्यते

anyonyamatim āsthāya yatra saṃpratibhāṣyate
na caikamatye śreyo 'sti mantraḥ so 'dhama ucyate

तस्मात्सुमन्त्रितं साधु भवन्तो मन्त्रिसत्तमाः
कार्यं संप्रतिपद्यन्तामेतत्कृत्यतमं मम

tasmāt sumantritaṃ sādhu bhavanto mantrisattamāḥ
kāryaṃ saṃpratipadyantām etat kṛtyatamaṃ mama

वानराणां हि वीराणां सहस्रैः परिवारितः
रामोऽभ्येति पुरीं लङ्कामस्माकमुपरोधकः

vānarāṇāṃ hi vīrāṇāṃ sahasraiḥ parivāritaḥ
rāmo 'bhyeti purīṃ laṅkām asmākam uparodhakaḥ

तरिष्यति च सुव्यक्तं राघवः सागरं सुखम्
तरसा युक्तरूपेण सानुजः सबलानुगः

tariṣyati ca suvyaktaṃ rāghavaḥ sāgaraṃ sukham
tarasā yuktarūpeṇa sānujaḥ sabalānugaḥ

समुद्रमुच्छोषयतिवीर्येणान्यत्करोतिवा ।।।।

अस्मिन्नेवंगतेकार्येविरुद्धेवानरैस्सह ।

हितंपुरेचसैन्येचसर्वसम्मन्त्रयतांमम

samudramucchoṣayativīryeṇānyatkarotivā ||||

asminnevaṃgatekāryeviruddhevānaraissaha |

hitaṃpurecasainyecasarvasammantrayatāṃmama

अस्मिन्नेवंगते कार्ये विरुद्धे वानरैः सह
हितं पुरे च सैन्ये च सर्वं संमन्त्र्यतां मम

asminn evaṃgate kārye viruddhe vānaraiḥ saha
hitaṃ pure ca sainye ca sarvaṃ saṃmantryatāṃ mama