Yuddha Kanda, sarga 69

Yuddhakāṇḍa · 26 Critical Edition verses

श्रुत्वा तं भीमनिर्ह्रादं शक्राशनिसमस्वनम्
वीक्षमाणा दिशः सर्वा दुद्रुवुर्वानरर्षभाः

śrutvā taṃ bhīmanirhrādaṃ śakrāśanisamasvanam
vīkṣamāṇā diśaḥ sarvā dudruvur vānararṣabhāḥ

तानुवाच ततः सर्वान्हनूमान्मारुतात्मजः
विषण्णवदनान्दीनांस्त्रस्तान्विद्रवतः पृथक्

tān uvāca tataḥ sarvān hanūmān mārutātmajaḥ
viṣaṇṇavadanān dīnāṃs trastān vidravataḥ pṛthak

कस्माद्विषण्णवदना विद्रवध्वं प्लवंगमाः
त्यक्तयुद्धसमुत्साहाः शूरत्वं क्व नु वो गतम्

kasmād viṣaṇṇavadanā vidravadhvaṃ plavaṃgamāḥ
tyaktayuddhasamutsāhāḥ śūratvaṃ kva nu vo gatam

पृष्ठतोऽनुव्रजध्वं मामग्रतो यान्तमाहवे
शूरैरभिजनोपेतैरयुक्तं हि निवर्तितुम्

pṛṣṭhato 'nuvrajadhvaṃ mām agrato yāntam āhave
śūrair abhijanopetair ayuktaṃ hi nivartitum

एवमुक्ताः सुसंक्रुद्धा वायुपुत्रेण धीमता
शैलशृङ्गान्द्रुमांश्चैव जगृहुर्हृष्टमानसाः

evam uktāḥ susaṃkruddhā vāyuputreṇa dhīmatā
śailaśṛṅgān drumāṃś caiva jagṛhur hṛṣṭamānasāḥ

अभिपेतुश्च गर्जन्तो राक्षसान्वानरर्षभाः
परिवार्य हनूमन्तमन्वयुश्च महाहवे

abhipetuś ca garjanto rākṣasān vānararṣabhāḥ
parivārya hanūmantam anvayuś ca mahāhave

स तैर्वानरमुख्यैस्तु हनूमान्सर्वतो वृतः
हुताशन इवार्चिष्मानदहच्छत्रुवाहिनीम्

sa tair vānaramukhyais tu hanūmān sarvato vṛtaḥ
hutāśana ivārciṣmān adahac chatruvāhinīm

स राक्षसानां कदनं चकार सुमहाकपिः
वृतो वानरसैन्येन कालान्तकयमोपमः

sa rākṣasānāṃ kadanaṃ cakāra sumahākapiḥ
vṛto vānarasainyena kālāntakayamopamaḥ

स तु शोकेन चाविष्टः क्रोधेन च महाकपिः
हनूमान्रावणि रथे महतीं पातयच्छिलाम्

sa tu śokena cāviṣṭaḥ krodhena ca mahākapiḥ
hanūmān rāvaṇi rathe mahatīṃ pātayac chilām

तामापतन्तीं दृष्ट्वैव रथः सारथिना तदा
विधेयाश्व समायुक्तः सुदूरमपवाहितः

tām āpatantīṃ dṛṣṭvaiva rathaḥ sārathinā tadā
vidheyāśva samāyuktaḥ sudūram apavāhitaḥ

तमिन्द्रजितमप्राप्य रथथं सहसारथिम्
विवेश धरणीं भित्त्वा सा शिलाव्यर्थमुद्यता

tam indrajitam aprāpya rathathaṃ sahasārathim
viveśa dharaṇīṃ bhittvā sā śilāvyartham udyatā

पतितायां शिलायां तु रक्षसां व्यथिता चमूः
तमभ्यधावञ्शतशो नदन्तः काननौकसः

patitāyāṃ śilāyāṃ tu rakṣasāṃ vyathitā camūḥ
tam abhyadhāvañ śataśo nadantaḥ kānanaukasaḥ

ते द्रुमांश्च महाकाया गिरिशृङ्गाणि चोद्यताः
चिक्षिपुर्द्विषतां मध्ये वानरा भीमविक्रमाः

te drumāṃś ca mahākāyā giriśṛṅgāṇi codyatāḥ
cikṣipur dviṣatāṃ madhye vānarā bhīmavikramāḥ

वानरैर्तैर्महावीर्यैर्घोररूपा निशाचराः
वीर्यादभिहता वृक्षैर्व्यवेष्टन्त रणक्षितौ

vānarair tair mahāvīryair ghorarūpā niśācarāḥ
vīryād abhihatā vṛkṣair vyaveṣṭanta raṇakṣitau

स्वसैन्यमभिवीक्ष्याथ वानरार्दितमिन्द्रजित्
प्रगृहीतायुधः क्रुद्धः परानभिमुखो ययौ

svasainyam abhivīkṣyātha vānarārditam indrajit
pragṛhītāyudhaḥ kruddhaḥ parān abhimukho yayau

स शरौघानवसृजन्स्वसैन्येनाभिसंवृतः
जघान कपिशार्दूलान्सुबहून्दृष्टविक्रमः

sa śaraughān avasṛjan svasainyenābhisaṃvṛtaḥ
jaghāna kapiśārdūlān subahūn dṛṣṭavikramaḥ

शूलैरशनिभिः खड्गैः पट्टसैः कूटमुद्गरैः
ते चाप्यनुचरांस्तस्य वानरा जघ्नुराहवे

śūlair aśanibhiḥ khaḍgaiḥ paṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ
te cāpy anucarāṃs tasya vānarā jaghnur āhave

सस्कन्धविटपैः सालैः शिलाभिश्च महाबलैः
हनूमान्कदनं चक्रे रक्षसां भीमकर्मणाम्

saskandhaviṭapaiḥ sālaiḥ śilābhiś ca mahābalaiḥ
hanūmān kadanaṃ cakre rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām

स निवार्य परानीकमब्रवीत्तान्वनौकसः
हनूमान्संनिवर्तध्वं न नः साध्यमिदं बलम्

sa nivārya parānīkam abravīt tān vanaukasaḥ
hanūmān saṃnivartadhvaṃ na naḥ sādhyam idaṃ balam

त्यक्त्वा प्राणान्विचेष्टन्तो राम प्रियचिकीर्षवः
यन्निमित्तं हि युध्यामो हता सा जनकात्मजा

tyaktvā prāṇān viceṣṭanto rāma priyacikīrṣavaḥ
yannimittaṃ hi yudhyāmo hatā sā janakātmajā

इममर्थं हि विज्ञाप्य रामं सुग्रीवमेव च
तौ यत्प्रतिविधास्येते तत्करिष्यामहे वयम्

imam arthaṃ hi vijñāpya rāmaṃ sugrīvam eva ca
tau yat pratividhāsyete tat kariṣyāmahe vayam

इत्युक्त्वा वानरश्रेष्ठो वारयन्सर्ववानरान्
शनैः शनैरसंत्रस्तः सबलः स न्यवर्तत

ity uktvā vānaraśreṣṭho vārayan sarvavānarān
śanaiḥ śanair asaṃtrastaḥ sabalaḥ sa nyavartata

स तु प्रेक्ष्य हनूमन्तं व्रजन्तं यत्र राघवः
निकुम्भिलामधिष्ठाय पावकं जुहुवे न्द्रजित्

sa tu prekṣya hanūmantaṃ vrajantaṃ yatra rāghavaḥ
nikumbhilām adhiṣṭhāya pāvakaṃ juhuve ndrajit

यज्ञभूम्यां तु विधिवत्पावकस्तेन रक्षसा
हूयमानः प्रजज्वाल होमशोणितभुक्तदा

yajñabhūmyāṃ tu vidhivat pāvakas tena rakṣasā
hūyamānaḥ prajajvāla homaśoṇitabhuk tadā

सोऽर्चिः पिनद्धो ददृशे होमशोणिततर्पितः
संध्यागत इवादित्यः स तीव्राग्निः समुत्थितः

so 'rciḥ pinaddho dadṛśe homaśoṇitatarpitaḥ
saṃdhyāgata ivādityaḥ sa tīvrāgniḥ samutthitaḥ

अथेन्द्रजिद्राक्षसभूतये तु; जुहाव हव्यं विधिना विधानवत्
दृष्ट्वा व्यतिष्ठन्त च राक्षसास्ते; महासमूहेषु नयानयज्ञाः

athendrajid rākṣasabhūtaye tu; juhāva havyaṃ vidhinā vidhānavat
dṛṣṭvā vyatiṣṭhanta ca rākṣasās te; mahāsamūheṣu nayānayajñāḥ