Uttara Kanda, sarga 83

Uttarakāṇḍa · 16 Critical Edition verses · 1 Southern-only

तत्सर्वमखिलेनाशु प्रस्थाप्य भरताग्रजः
हयं लक्ष्मणसंपन्नं कृष्णसारं मुमोच ह

tat sarvam akhilenāśu prasthāpya bharatāgrajaḥ
hayaṃ lakṣmaṇasaṃpannaṃ kṛṣṇasāraṃ mumoca ha

ऋत्विग्भिर्लक्ष्मणं सार्धमश्वे च विनियुज्य सः
ततोऽभ्यगच्छत्काकुत्स्थः सह सैन्येन नैमिषम्

ṛtvigbhir lakṣmaṇaṃ sārdham aśve ca viniyujya saḥ
tato 'bhyagacchat kākutsthaḥ saha sainyena naimiṣam

यज्ञवाटं महाबाहुर्दृष्ट्वा परममद्भुतम्
प्रहर्षमतुलं लेभे श्रीमानिति च सोऽब्रवीत्

yajñavāṭaṃ mahābāhur dṛṣṭvā paramam adbhutam
praharṣam atulaṃ lebhe śrīmān iti ca so 'bravīt

नैमिषे वसतस्तस्य सर्व एव नराधिपाः
आजग्मुः सर्वराष्ट्रेभ्यस्तान्रामः प्रत्यपूजयत्

naimiṣe vasatas tasya sarva eva narādhipāḥ
ājagmuḥ sarvarāṣṭrebhyas tān rāmaḥ pratyapūjayat

उपकार्यान्महार्हांश्च पार्थिवानां महात्मनाम्
सानुगानां नरश्रेष्ठो व्यादिदेश महाद्युतिः

upakāryān mahārhāṃś ca pārthivānāṃ mahātmanām
sānugānāṃ naraśreṣṭho vyādideśa mahādyutiḥ

अन्नपानानि वस्त्राणि सानुगानां महात्मनाम्
भरतः संददावाशु शत्रुघ्नसहितस्तदा

annapānāni vastrāṇi sānugānāṃ mahātmanām
bharataḥ saṃdadāv āśu śatrughnasahitas tadā

वानराश्च महात्मानः सुग्रीवसहितास्तदा
विप्राणां प्रणताः सर्वे चक्रिरे परिवेषणम्

vānarāś ca mahātmānaḥ sugrīvasahitās tadā
viprāṇāṃ praṇatāḥ sarve cakrire pariveṣaṇam

विभीषणश्च रक्षोभिः स्रग्विभिर्बहुभिर्वृतः
ऋषीणामुग्रतपसां किंकरः पर्युपस्थितः

vibhīṣaṇaś ca rakṣobhiḥ sragvibhir bahubhir vṛtaḥ
ṛṣīṇām ugratapasāṃ kiṃkaraḥ paryupasthitaḥ

एवं सुविहितो यज्ञो हयमेधोऽभ्यवर्तत
लक्ष्मणेनाभिगुप्ता च हयचर्या प्रवर्तिता

evaṃ suvihito yajño hayamedho 'bhyavartata
lakṣmaṇenābhiguptā ca hayacaryā pravartitā

नान्यः शब्दोऽभवत्तत्र हयमेधे महात्मनः
छन्दतो देहि विस्रब्धो यावत्तुष्यन्ति याचकाः
तावद्वानररक्षोभिर्दत्तमेवाभ्यदृश्यत

nānyaḥ śabdo 'bhavat tatra hayamedhe mahātmanaḥ
chandato dehi visrabdho yāvat tuṣyanti yācakāḥ
tāvad vānararakṣobhir dattam evābhyadṛśyata

VR-S.7.83.10+17.83.10+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

तावत्सर्वाणि दत्तानि क्रतुमध्ये महात्मनः ।विविधानि च गौडानि खाण्डवानि तथैव च

tāvatsarvāṇi dattāni kratumadhye mahātmanaḥ |vividhāni ca gauḍāni khāṇḍavāni tathaiva ca

न कश्चिन्मलिनस्तत्र दीनो वाप्यथ वा कृशः
तस्मिन्यज्ञवरे राज्ञो हृष्टपुष्टजनावृते

na kaś cin malinas tatra dīno vāpy atha vā kṛśaḥ
tasmin yajñavare rājño hṛṣṭapuṣṭajanāvṛte

ये च तत्र महात्मानो मुनयश्चिरजीविनः
नास्मरंस्तादृशं यज्ञं दानौघसमलंकृतम्

ye ca tatra mahātmāno munayaś cirajīvinaḥ
nāsmaraṃs tādṛśaṃ yajñaṃ dānaughasamalaṃkṛtam

रजतानां सुवर्णानां रत्नानामथ वाससाम्
अनिशं दीयमानानां नान्तः समुपदृश्यते

rajatānāṃ suvarṇānāṃ ratnānām atha vāsasām
aniśaṃ dīyamānānāṃ nāntaḥ samupadṛśyate

न शक्रस्य न सोमस्य यमस्य वरुणस्य वा
ईदृशो दृष्टपूर्वो न एवमूचुस्तपोधनाः

na śakrasya na somasya yamasya varuṇasya vā
īdṛśo dṛṣṭapūrvo na evam ūcus tapodhanāḥ

सर्वत्र वानरास्तस्थुः सर्वत्रैव च राक्षसाः
वासो धनानि कामिभ्यः पूर्णहस्ता ददुर्भृशम्

sarvatra vānarās tasthuḥ sarvatraiva ca rākṣasāḥ
vāso dhanāni kāmibhyaḥ pūrṇahastā dadur bhṛśam

ईदृशो राजसिंहस्य यज्ञः सर्वगुणान्वितः
संवत्सरमथो साग्रं वर्तते न च हीयते

īdṛśo rājasiṃhasya yajñaḥ sarvaguṇānvitaḥ
saṃvatsaram atho sāgraṃ vartate na ca hīyate