Bala Kanda, sarga 12

पुनः प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णः संवत्सरोऽभवत्
अभिवाद्य वसिष्ठं च न्यायतः प्रतिपूज्य च

punaḥ prāpte vasante tu pūrṇaḥ saṃvatsaro 'bhavat
abhivādya vasiṣṭhaṃ ca nyāyataḥ pratipūjya ca

अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं प्रसवार्थं द्विजोत्तमम्
यज्ञो मे क्रियतां विप्र यथोक्तं मुनिपुंगव

abravīt praśritaṃ vākyaṃ prasavārthaṃ dvijottamam
yajño me kriyatāṃ vipra yathoktaṃ munipuṃgava

यथा न विघ्नः क्रियते यज्ञाङ्गेषु विधीयताम्
भवान्स्निग्धः सुहृन्मह्यं गुरुश्च परमो महान्

yathā na vighnaḥ kriyate yajñāṅgeṣu vidhīyatām
bhavān snigdhaḥ suhṛn mahyaṃ guruś ca paramo mahān

वोढव्यो भवता चैव भारो यज्ञस्य चोद्यतः
तथेति च स राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः

voḍhavyo bhavatā caiva bhāro yajñasya codyataḥ
tatheti ca sa rājānam abravīd dvijasattamaḥ

करिष्ये सर्वमेवैतद्भवता यत्समर्थितम्
ततोऽब्रवीद्द्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान्

kariṣye sarvam evaitad bhavatā yat samarthitam
tato 'bravīd dvijān vṛddhān yajñakarmasu niṣṭhitān

स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान्
कर्मान्तिकाञ्शिल्पकारान्वर्धकीन्खनकानपि

sthāpatye niṣṭhitāṃś caiva vṛddhān paramadhārmikān
karmāntikāñ śilpakārān vardhakīn khanakān api

गणकाञ्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान्
तथा शुचीञ्शास्त्रविदः पुरुषान्सुबहुश्रुतान्

gaṇakāñ śilpinaś caiva tathaiva naṭanartakān
tathā śucīñ śāstravidaḥ puruṣān subahuśrutān

यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात्
इष्टका बहुसाहस्री शीघ्रमानीयतामिति

yajñakarma samīhantāṃ bhavanto rājaśāsanāt
iṣṭakā bahusāhasrī śīghram ānīyatām iti

औपकार्याः क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विताः
ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्याः शतशः शुभाः

aupakāryāḥ kriyantāṃ ca rājñāṃ bahuguṇānvitāḥ
brāhmaṇāvasathāś caiva kartavyāḥ śataśaḥ śubhāḥ

भक्ष्यान्नपानैर्बहुभिः समुपेताः सुनिष्ठिताः
तथा पौरजनस्यापि कर्तव्या बहुविस्तराः

bhakṣyānnapānair bahubhiḥ samupetāḥ suniṣṭhitāḥ
tathā paurajanasyāpi kartavyā bahuvistarāḥ

आवासा बहुभक्ष्या वै सर्वकामैरुपस्थिताः
तथा जानपदस्यापि जनस्य बहुशोभनम्

āvāsā bahubhakṣyā vai sarvakāmair upasthitāḥ
tathā jānapadasyāpi janasya bahuśobhanam

दातव्यमन्नं विधिवत्सत्कृत्य न तु लीलया
सर्वे वर्णा यथा पूजां प्राप्नुवन्ति सुसत्कृताः

dātavyam annaṃ vidhivat satkṛtya na tu līlayā
sarve varṇā yathā pūjāṃ prāpnuvanti susatkṛtāḥ

न चावज्ञा प्रयोक्तव्या कामक्रोधवशादपि
यज्ञकर्मसु येऽव्यग्राः पुरुषाः शिल्पिनस्तथा

na cāvajñā prayoktavyā kāmakrodhavaśād api
yajñakarmasu ye 'vyagrāḥ puruṣāḥ śilpinas tathā

तेषामपि विशेषेण पूजा कार्या यथाक्रमम्
यथा सर्वं सुविहितं न किंचित्परिहीयते

teṣām api viśeṣeṇa pūjā kāryā yathākramam
yathā sarvaṃ suvihitaṃ na kiṃ cit parihīyate

तथा भवन्तः कुर्वन्तु प्रीतिस्निग्धेन चेतसा
ततः सर्वे समागम्य वसिष्ठमिदमब्रुवन्

tathā bhavantaḥ kurvantu prītisnigdhena cetasā
tataḥ sarve samāgamya vasiṣṭham idam abruvan

यथोक्तं तत्करिष्यामो न किंचित्परिहास्यते
ततः सुमन्त्रमाहूय वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्

yathoktaṃ tat kariṣyāmo na kiṃ cit parihāsyate
tataḥ sumantram āhūya vasiṣṭho vākyam abravīt

निमन्त्रयस्य नृपतीन्पृथिव्यां ये च धार्मिकाः
ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्शूद्रांश्चैव सहस्रशः

nimantrayasya nṛpatīn pṛthivyāṃ ye ca dhārmikāḥ
brāhmaṇān kṣatriyān vaiśyāñ śūdrāṃś caiva sahasraśaḥ

समानयस्व सत्कृत्य सर्वदेशेषु मानवान्
मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यविक्रमम्

samānayasva satkṛtya sarvadeśeṣu mānavān
mithilādhipatiṃ śūraṃ janakaṃ satyavikramam

निष्ठितं सर्वशास्त्रेषु तथा वेदेषु निष्ठितम्
तमानय महाभागं स्वयमेव सुसत्कृतम्
पूर्वसंबन्धिनं ज्ञात्वा ततः पूर्वं ब्रवीमि ते

niṣṭhitaṃ sarvaśāstreṣu tathā vedeṣu niṣṭhitam
tam ānaya mahābhāgaṃ svayam eva susatkṛtam
pūrvasaṃbandhinaṃ jñātvā tataḥ pūrvaṃ bravīmi te

तथा काशिपतिं स्निग्धं सततं प्रियवादिनम्
सद्वृत्तं देवसंकाशं स्वयमेवानयस्व ह

tathā kāśipatiṃ snigdhaṃ satataṃ priyavādinam
sadvṛttaṃ devasaṃkāśaṃ svayam evānayasva ha

तथा केकयराजानं वृद्धं परमधार्मिकम्
श्वशुरं राजसिंहस्य सपुत्रं तमिहानय

tathā kekayarājānaṃ vṛddhaṃ paramadhārmikam
śvaśuraṃ rājasiṃhasya saputraṃ tam ihānaya

अङ्गेश्वरं महाभागं लोमपादं सुसत्कृतम्
वयस्यं राजसिंहस्य तमानय यशस्विनम्

aṅgeśvaraṃ mahābhāgaṃ lomapādaṃ susatkṛtam
vayasyaṃ rājasiṃhasya tam ānaya yaśasvinam

प्राचीनान्सिन्धुसौवीरान्सौराष्ठ्रेयांश्च पार्थिवान्
दाक्षिणात्यान्नरेन्द्रांश्च समस्तानानयस्व ह

prācīnān sindhusauvīrān saurāṣṭhreyāṃś ca pārthivān
dākṣiṇātyān narendrāṃś ca samastān ānayasva ha

सन्ति स्निग्धाश्च ये चान्ये राजानः पृथिवीतले
तानानय यथाक्षिप्रं सानुगान्सहबान्धवान्

santi snigdhāś ca ye cānye rājānaḥ pṛthivītale
tān ānaya yathākṣipraṃ sānugān sahabāndhavān

वसिष्ठवाक्यं तच्छ्रुत्वा सुमन्त्रस्त्वरितस्तदा
व्यादिशत्पुरुषांस्तत्र राज्ञामानयने शुभान्

vasiṣṭhavākyaṃ tac chrutvā sumantras tvaritas tadā
vyādiśat puruṣāṃs tatra rājñām ānayane śubhān

स्वयमेव हि धर्मात्मा प्रययौ मुनिशासनात्
सुमन्त्रस्त्वरितो भूत्वा समानेतुं महीक्षितः

svayam eva hi dharmātmā prayayau muniśāsanāt
sumantras tvarito bhūtvā samānetuṃ mahīkṣitaḥ

ते च कर्मान्तिकाः सर्वे वसिष्ठाय च धीमते
सर्वं निवेदयन्ति स्म यज्ञे यदुपकल्पितम्

te ca karmāntikāḥ sarve vasiṣṭhāya ca dhīmate
sarvaṃ nivedayanti sma yajñe yad upakalpitam

ततः प्रीतो द्विजश्रेष्ठस्तान्सर्वान्पुनरब्रवीत्
अवज्ञया न दातव्यं कस्यचिल्लीलयापि वा
अवज्ञया कृतं हन्याद्दातारं नात्र संशयः

tataḥ prīto dvijaśreṣṭhas tān sarvān punar abravīt
avajñayā na dātavyaṃ kasya cil līlayāpi vā
avajñayā kṛtaṃ hanyād dātāraṃ nātra saṃśayaḥ

ततः कैश्चिदहोरात्रैरुपयाता महीक्षितः
बहूनि रत्नान्यादाय राज्ञो दशरथस्य ह

tataḥ kaiś cid ahorātrair upayātā mahīkṣitaḥ
bahūni ratnāny ādāya rājño daśarathasya ha

ततो वसिष्ठः सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत्
उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात्

tato vasiṣṭhaḥ suprīto rājānam idam abravīt
upayātā naravyāghra rājānas tava śāsanāt

मयापि सत्कृताः सर्वे यथार्हं राजसत्तमाः
यज्ञियं च कृतं राजन्पुरुषैः सुसमाहितैः

mayāpi satkṛtāḥ sarve yathārhaṃ rājasattamāḥ
yajñiyaṃ ca kṛtaṃ rājan puruṣaiḥ susamāhitaiḥ

निर्यातु च भवान्यष्टुं यज्ञायतनमन्तिकात्
सर्वकामैरुपहृतैरुपेतं वै समन्ततः

niryātu ca bhavān yaṣṭuṃ yajñāyatanam antikāt
sarvakāmair upahṛtair upetaṃ vai samantataḥ

तथा वसिष्ठवचनादृश्यशृङ्गस्य चोभयोः
शुभे दिवस नक्षत्रे निर्यातो जगतीपतिः

tathā vasiṣṭhavacanād ṛśyaśṛṅgasya cobhayoḥ
śubhe divasa nakṣatre niryāto jagatīpatiḥ

ततो वसिष्ठप्रमुखाः सर्व एव द्विजोत्तमाः
ऋश्यशृङ्गं पुरस्कृत्य यज्ञकर्मारभंस्तदा

tato vasiṣṭhapramukhāḥ sarva eva dvijottamāḥ
ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya yajñakarmārabhaṃs tadā