Bala Kanda, sarga 14

Bālakāṇḍa · 21 Critical Edition verses · 2 Southern-only

मेधावी तु ततो ध्यात्वा स किंचिदिदमुत्तमम्
लब्धसंज्ञस्ततस्तं तु वेदज्ञो नृपमब्रवीत्

medhāvī tu tato dhyātvā sa kiṃ cid idam uttamam
labdhasaṃjñas tatas taṃ tu vedajño nṛpam abravīt

इष्टिं तेऽहं करिष्यामि पुत्रीयां पुत्रकारणात्
अथर्वशिरसि प्रोक्तैर्मन्त्रैः सिद्धां विधानतः

iṣṭiṃ te 'haṃ kariṣyāmi putrīyāṃ putrakāraṇāt
atharvaśirasi proktair mantraiḥ siddhāṃ vidhānataḥ

ततः प्राक्रमदिष्टिं तां पुत्रीयां पुत्र कारणात्
जुहाव चाग्नौ तेजस्वी मन्त्रदृष्टेन कर्मणा

tataḥ prākramad iṣṭiṃ tāṃ putrīyāṃ putra kāraṇāt
juhāva cāgnau tejasvī mantradṛṣṭena karmaṇā

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः
भागप्रतिग्रहार्थं वै समवेता यथाविधि

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ
bhāgapratigrahārthaṃ vai samavetā yathāvidhi

ताः समेत्य यथान्यायं तस्मिन्सदसि देवताः
अब्रुवँल्लोककर्तारं ब्रह्माणं वचनं महत्

tāḥ sametya yathānyāyaṃ tasmin sadasi devatāḥ
abruvam̐l lokakartāraṃ brahmāṇaṃ vacanaṃ mahat

भगवंस्त्वत्प्रसादेन रावणो नाम राक्षसः
सर्वान्नो बाधते वीर्याच्छासितुं तं न शक्नुमः

bhagavaṃs tvatprasādena rāvaṇo nāma rākṣasaḥ
sarvānno bādhate vīryāc chāsituṃ taṃ na śaknumaḥ

त्वया तस्मै वरो दत्तः प्रीतेन भगवन्पुरा
मानयन्तश्च तं नित्यं सर्वं तस्य क्षमामहे

tvayā tasmai varo dattaḥ prītena bhagavan purā
mānayantaś ca taṃ nityaṃ sarvaṃ tasya kṣamāmahe

उद्वेजयति लोकांस्त्रीनुच्छ्रितान्द्वेष्टि दुर्मतिः
शक्रं त्रिदशराजानं प्रधर्षयितुमिच्छति

udvejayati lokāṃs trīn ucchritān dveṣṭi durmatiḥ
śakraṃ tridaśarājānaṃ pradharṣayitum icchati

ऋषीन्यक्षान्सगन्धर्वानसुरान्ब्राह्मणांस्तथा
अतिक्रामति दुर्धर्षो वरदानेन मोहितः

ṛṣīn yakṣān sagandharvān asurān brāhmaṇāṃs tathā
atikrāmati durdharṣo varadānena mohitaḥ

नैनं सूर्यः प्रतपति पार्श्वे वाति न मारुतः
चलोर्मिमाली तं दृष्ट्वा समुद्रोऽपि न कम्पते

nainaṃ sūryaḥ pratapati pārśve vāti na mārutaḥ
calormimālī taṃ dṛṣṭvā samudro 'pi na kampate

तन्महन्नो भयं तस्माद्राक्षसाद्घोरदर्शनात्
वधार्थं तस्य भगवन्नुपायं कर्तुमर्हसि

tan mahan no bhayaṃ tasmād rākṣasād ghoradarśanāt
vadhārthaṃ tasya bhagavann upāyaṃ kartum arhasi

एवमुक्तः सुरैः सर्वैश्चिन्तयित्वा ततोऽब्रवीत्
हन्तायं विहितस्तस्य वधोपायो दुरात्मनः

evam uktaḥ suraiḥ sarvaiś cintayitvā tato 'bravīt
hantāyaṃ vihitas tasya vadhopāyo durātmanaḥ

तेन गन्धर्वयक्षाणां देवदानवरक्षसाम्
अवध्योऽस्मीति वागुक्ता तथेत्युक्तं च तन्मया

tena gandharvayakṣāṇāṃ devadānavarakṣasām
avadhyo 'smīti vāg uktā tathety uktaṃ ca tan mayā

नाकीर्तयदवज्ञानात्तद्रक्षो मानुषांस्तदा
तस्मात्स मानुषाद्वध्यो मृत्युर्नान्योऽस्य विद्यते

nākīrtayad avajñānāt tad rakṣo mānuṣāṃs tadā
tasmāt sa mānuṣād vadhyo mṛtyur nānyo 'sya vidyate

एतच्छ्रुत्वा प्रियं वाक्यं ब्रह्मणा समुदाहृतम्
देवा महर्षयः सर्वे प्रहृष्टास्तेऽभवंस्तदा

etac chrutvā priyaṃ vākyaṃ brahmaṇā samudāhṛtam
devā maharṣayaḥ sarve prahṛṣṭās te 'bhavaṃs tadā

एतस्मिन्नन्तरे विष्णुरुपयातो महाद्युतिः
ब्रह्मणा च समागम्य तत्र तस्थौ समाहितः

etasminn antare viṣṇur upayāto mahādyutiḥ
brahmaṇā ca samāgamya tatra tasthau samāhitaḥ

VR-S.1.14.16+11.14.16+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

वैनतेयं समारुह्य भास्करस्तोयदं यथा |
तप्तहाटककेयूरो वन्द्यमानः सुरोत्तमैः

vainateyaṃ samāruhya bhāskarastoyadaṃ yathā |
taptahāṭakakeyūro vandyamānaḥ surottamaiḥ

तमब्रुवन्सुराः सर्वे समभिष्टूय संनताः
त्वां नियोक्ष्यामहे विष्णो लोकानां हितकाम्यया

tam abruvan surāḥ sarve samabhiṣṭūya saṃnatāḥ
tvāṃ niyokṣyāmahe viṣṇo lokānāṃ hitakāmyayā

राज्ञो दशरथस्य त्वमयोध्याधिपतेर्विभो
धर्मज्ञस्य वदान्यस्य महर्षिसमतेजसः
तस्य भार्यासु तिसृषु ह्रीश्रीकीर्त्युपमासु च
विष्णो पुत्रत्वमागच्छ कृत्वात्मानं चतुर्विधम्

rājño daśarathasya tvam ayodhyādhipater vibho
dharmajñasya vadānyasya maharṣisamatejasaḥ
tasya bhāryāsu tisṛṣu hrīśrīkīrtyupamāsu ca
viṣṇo putratvam āgaccha kṛtvātmānaṃ caturvidham

तत्र त्वं मानुषो भूत्वा प्रवृद्धं लोककण्टकम्
अवध्यं दैवतैर्विष्णो समरे जहि रावणम्

tatra tvaṃ mānuṣo bhūtvā pravṛddhaṃ lokakaṇṭakam
avadhyaṃ daivatair viṣṇo samare jahi rāvaṇam

स हि देवान्सगन्धर्वान्सिद्धांश्च ऋषिसत्तमान्
राक्षसो रावणो मूर्खो वीर्योत्सेकेन बाधते

sa hi devān sagandharvān siddhāṃś ca ṛṣisattamān
rākṣaso rāvaṇo mūrkho vīryotsekena bādhate

तदुद्धतं रावणमृद्धतेजसं; प्रवृद्धदर्पं त्रिदशेश्वरद्विषम्
विरावणं साधु तपस्विकण्टकं; तपस्विनामुद्धर तं भयावहम्

tad uddhataṃ rāvaṇam ṛddhatejasaṃ; pravṛddhadarpaṃ tridaśeśvaradviṣam
virāvaṇaṃ sādhu tapasvikaṇṭakaṃ; tapasvinām uddhara taṃ bhayāvaham

VR-S.1.14.21+11.14.21+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

तमेव हत्वा सबलं सबान्धवम्
विरावणं रावणमुग्रपौरुषम् |
स्वर्लोकमागच्छ गतज्वरश्चिरम्
सुरेन्द्रगुप्तं गतदोषकल्मषम्

tameva hatvā sabalaṃ sabāndhavam
virāvaṇaṃ rāvaṇamugrapauruṣam |
svarlokamāgaccha gatajvaraściram
surendraguptaṃ gatadoṣakalmaṣam