Bala Kanda, sarga 15
ततो नारायणो विष्णुर्नियुक्तः सुरसत्तमैः
जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत्
tato nārāyaṇo viṣṇur niyuktaḥ surasattamaiḥ
jānann api surān evaṃ ślakṣṇaṃ vacanam abravīt
उपायः को वधे तस्य राक्षसाधिपतेः सुराः
यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम्
upāyaḥ ko vadhe tasya rākṣasādhipateḥ surāḥ
yam ahaṃ taṃ samāsthāya nihanyām ṛṣikaṇṭakam
एवमुक्ताः सुराः सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम्
मानुषीं तनुमास्थाय रावणं जहि संयुगे
evam uktāḥ surāḥ sarve pratyūcur viṣṇum avyayam
mānuṣīṃ tanum āsthāya rāvaṇaṃ jahi saṃyuge
स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिंदम
येन तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा लोककृल्लोकपूजितः
sa hi tepe tapas tīvraṃ dīrghakālam ariṃdama
yena tuṣṭo 'bhavad brahmā lokakṛl lokapūjitaḥ
संतुष्टः प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभुः
नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात्
saṃtuṣṭaḥ pradadau tasmai rākṣasāya varaṃ prabhuḥ
nānāvidhebhyo bhūtebhyo bhayaṃ nānyatra mānuṣāt
अवज्ञाताः पुरा तेन वरदानेन मानवाः
तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्यः परंतप
avajñātāḥ purā tena varadānena mānavāḥ
tasmāt tasya vadho dṛṣṭo mānuṣebhyaḥ paraṃtapa
एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।।।
उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।
तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप
evaṃ pitāmahāttasmādvaraṃ prāpya sa darpitaḥ||||
utsādayati lokāntrīn striyaścāpyapakarṣati |
tasmāttasya vadho dṛṣṭo mānuṣebhyaḥ parantapa
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान्
पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम्
ity etad vacanaṃ śrutvā surāṇāṃ viṣṇur ātmavān
pitaraṃ rocayām āsa tadā daśarathaṃ nṛpam
स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन्काले महाद्युतिः
अयजत्पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदनः
sa cāpy aputro nṛpatis tasmin kāle mahādyutiḥ
ayajat putriyām iṣṭiṃ putrepsur arisūdanaḥ
स कृत्वा निश्चयं विष्णुरामन्त्र्य च पितामहम् |
अन्तर्धानं गतो देवैः पूज्यमानो महर्षिभिः
sa kṛtvā niścayaṃ viṣṇurāmantrya ca pitāmaham |
antardhānaṃ gato devaiḥ pūjyamāno maharṣibhiḥ
ततो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्
प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्
tato vai yajamānasya pāvakād atulaprabham
prādurbhūtaṃ mahad bhūtaṃ mahāvīryaṃ mahābalam
कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्
स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्
kṛṣṇaṃ raktāmbaradharaṃ raktāsyaṃ dundubhisvanam
snigdhaharyakṣatanujaśmaśrupravaramūrdhajam
शुभलक्षणसंपन्नं दिव्याभरणभूषितम्
शैलशृङ्गसमुत्सेधं दृप्तशार्दूलविक्रमम्
śubhalakṣaṇasaṃpannaṃ divyābharaṇabhūṣitam
śailaśṛṅgasamutsedhaṃ dṛptaśārdūlavikramam
दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्
तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्
divākarasamākāraṃ dīptānalaśikhopamam
taptajāmbūnadamayīṃ rājatāntaparicchadām
दिव्यपायससंपूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्
प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव
divyapāyasasaṃpūrṇāṃ pātrīṃ patnīm iva priyām
pragṛhya vipulāṃ dorbhyāṃ svayaṃ māyāmayīm iva
समवेक्ष्याब्रवीद्वाक्यमिदं दशरथं नृपम्
प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप
samavekṣyābravīd vākyam idaṃ daśarathaṃ nṛpam
prājāpatyaṃ naraṃ viddhi mām ihābhyāgataṃ nṛpa
ततः परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलिः
भगवन्स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते
tataḥ paraṃ tadā rājā pratyuvāca kṛtāñjaliḥ
bhagavan svāgataṃ te 'stu kim ahaṃ karavāṇi te
अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत्
राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया
atho punar idaṃ vākyaṃ prājāpatyo naro 'bravīt
rājann arcayatā devān adya prāptam idaṃ tvayā
इदं तु नरशार्दूल पायसं देवनिर्मितम्
प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम्
idaṃ tu naraśārdūla pāyasaṃ devanirmitam
prajākaraṃ gṛhāṇa tvaṃ dhanyam ārogyavardhanam
भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै
तासु त्वं लप्स्यसे पुत्रान्यदर्थं यजसे नृप
bhāryāṇām anurūpāṇām aśnīteti prayaccha vai
tāsu tvaṃ lapsyase putrān yadarthaṃ yajase nṛpa
तथेति नृपतिः प्रीतः शिरसा प्रतिगृह्य ताम्
पात्रीं देवान्नसंपूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम्
tatheti nṛpatiḥ prītaḥ śirasā pratigṛhya tām
pātrīṃ devānnasaṃpūrṇāṃ devadattāṃ hiraṇmayīm
अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम्
मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम्
abhivādya ca tad bhūtam adbhutaṃ priyadarśanam
mudā paramayā yuktaś cakārābhipradakṣiṇam
ततो दशरथः प्राप्य पायसं देवनिर्मितम्
बभूव परमप्रीतः प्राप्य वित्तमिवाधनः
tato daśarathaḥ prāpya pāyasaṃ devanirmitam
babhūva paramaprītaḥ prāpya vittam ivādhanaḥ
ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम्
संवर्तयित्वा तत्कर्म तत्रैवान्तरधीयत
tatas tad adbhutaprakhyaṃ bhūtaṃ paramabhāsvaram
saṃvartayitvā tat karma tatraivāntaradhīyata
हर्षरश्मिभिरुद्योतं तस्यान्तःपुरमाबभौ
शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभिः
harṣaraśmibhir udyotaṃ tasyāntaḥpuram ābabhau
śāradasyābhirāmasya candrasyeva nabho'ṃśubhiḥ
सोऽन्तःपुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत्
पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मनः
so 'ntaḥpuraṃ praviśyaiva kausalyām idam abravīt
pāyasaṃ pratigṛhṇīṣva putrīyaṃ tv idam ātmanaḥ
कौसल्यायै नरपतिः पायसार्धं ददौ तदा
अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिपः
कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्
kausalyāyai narapatiḥ pāyasārdhaṃ dadau tadā
ardhād ardhaṃ dadau cāpi sumitrāyai narādhipaḥ
kaikeyyai cāvaśiṣṭārdhaṃ dadau putrārthakāraṇāt
प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्
अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपतिः
pradadau cāvaśiṣṭārdhaṃ pāyasasyāmṛtopamam
anucintya sumitrāyai punar eva mahīpatiḥ
एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक्
evaṃ tāsāṃ dadau rājā bhāryāṇāṃ pāyasaṃ pṛthak
तास्त्वेतत्पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमाः स्त्रियः
संमानं मेनिरे सर्वाः प्रहर्षोदितचेतसः
tās tv etat pāyasaṃ prāpya narendrasyottamāḥ striyaḥ
saṃmānaṃ menire sarvāḥ praharṣoditacetasaḥ
ततस्तु ता: प्राश्य तदुत्तमास्त्रियो
महीपतेरुत्तमपायसं पृथक्।
हुताशनादित्यसमानतेजसो
ऽचिरेण गर्भान्प्रतिपेदिरे तदा
tatastu tāḥ prāśya taduttamāstriyo
mahīpateruttamapāyasaṃ pṛthak|
hutāśanādityasamānatejaso
'cireṇa garbhānpratipedire tadā
ततस्तु राजा प्रसमीक्ष्य ता: स्त्रिय:
प्ररूढगर्भा: प्रतिलब्धमानस:।
बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरि:
सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजित:
tatastu rājā prasamīkṣya tāḥ striyaḥ
prarūḍhagarbhāḥ pratilabdhamānasaḥ|
babhūva hṛṣṭastridive yathā hariḥ
surendrasiddharṣigaṇābhipūjitaḥ