Bala Kanda, sarga 16

Bālakāṇḍa · 20 Critical Edition verses · 14 Southern-only

पुत्रत्वं तु गते विष्णौ राज्ञस्तस्य महात्मनः
उवाच देवताः सर्वाः स्वयम्भूर्भगवानिदम्

putratvaṃ tu gate viṣṇau rājñas tasya mahātmanaḥ
uvāca devatāḥ sarvāḥ svayambhūr bhagavān idam

सत्यसंधस्य वीरस्य सर्वेषां नो हितैषिणः
विष्णोः सहायान्बलिनः सृजध्वं कामरूपिणः

satyasaṃdhasya vīrasya sarveṣāṃ no hitaiṣiṇaḥ
viṣṇoḥ sahāyān balinaḥ sṛjadhvaṃ kāmarūpiṇaḥ

मायाविदश्च शूरांश्च वायुवेगसमाञ्जवे
नयज्ञान्बुद्धिसंपन्नान्विष्णुतुल्यपराक्रमान्

māyāvidaś ca śūrāṃś ca vāyuvegasamāñjave
nayajñān buddhisaṃpannān viṣṇutulyaparākramān

असंहार्यानुपायज्ञान्दिव्यसंहननान्वितान्
सर्वास्त्रगुणसंपन्नानमृतप्राशनानिव

asaṃhāryān upāyajñān divyasaṃhananānvitān
sarvāstraguṇasaṃpannān amṛtaprāśanān iva

अप्सरःसु च मुख्यासु गन्धर्वीणां तनूषु च
यक्षपन्नगकन्यासु ऋष्कविद्याधरीषु च

apsaraḥsu ca mukhyāsu gandharvīṇāṃ tanūṣu ca
yakṣapannagakanyāsu ṛṣkavidyādharīṣu ca

किंनरीणां च गात्रेषु वानरीणां तनूषु च
सृजध्वं हरिरूपेण पुत्रांस्तुल्यपराक्रमान्

kiṃnarīṇāṃ ca gātreṣu vānarīṇāṃ tanūṣu ca
sṛjadhvaṃ harirūpeṇa putrāṃs tulyaparākramān

पूर्वमेव मया सृष्टो जाम्बवानृक्षपुङ्गव:।

जृम्भमाणस्य सहसा मम वक्त्रादजायत

pūrvameva mayā sṛṣṭo jāmbavānṛkṣapuṅgavaḥ|

jṛmbhamāṇasya sahasā mama vaktrādajāyata

ते तथोक्ता भगवता तत्प्रतिश्रुत्य शासनम्
जनयामासुरेवं ते पुत्रान्वानररूपिणः

te tathoktā bhagavatā tat pratiśrutya śāsanam
janayām āsur evaṃ te putrān vānararūpiṇaḥ

ऋषयश्च महात्मानः सिद्धविद्याधरोरगाः
चारणाश्च सुतान्वीरान्ससृजुर्वनचारिणः

ṛṣayaś ca mahātmānaḥ siddhavidyādharoragāḥ
cāraṇāś ca sutān vīrān sasṛjur vanacāriṇaḥ

वानरेन्द्रं महेन्द्राभमिन्द्रो वालिनमूर्जितम्।

सुग्रीवं जनयामास तपनस्तपतां वर:

vānarendraṃ mahendrābhamindro vālinamūrjitam|

sugrīvaṃ janayāmāsa tapanastapatāṃ varaḥ

बृहस्पतिस्त्वजनयत्तारं नाम महाहरिम्।

सर्ववानरमुख्यानां बुद्धिमन्तमनुत्तमम्

bṛhaspatistvajanayattāraṃ nāma mahāharim|

sarvavānaramukhyānāṃ buddhimantamanuttamam

धनदस्य सुतश्श्रीमान् वानरो गन्धमादन:।

विश्वकर्मात्वजनयन्नलं नाम महाहरिम्

dhanadasya sutaśśrīmān vānaro gandhamādanaḥ|

viśvakarmātvajanayannalaṃ nāma mahāharim

पावकस्य सुतश्श्रीमान् नीलोऽग्निसदृशप्रभ:।

तेजसा यशसा वीर्यादत्यरिच्यत वानरान्

pāvakasya sutaśśrīmān nīlo'gnisadṛśaprabhaḥ|

tejasā yaśasā vīryādatyaricyata vānarān

रूपद्रविणसम्पन्नावश्विनौ रूपसम्मतौ।

मैन्दं च द्विविदं चैव जनयामासतुस्स्वयम्

rūpadraviṇasampannāvaśvinau rūpasammatau|

maindaṃ ca dvividaṃ caiva janayāmāsatussvayam

वरुणो जनयामास सुषेणं वानरर्षभम्।

शरभं जनयामास पर्जन्यस्तु महाबलम्

varuṇo janayāmāsa suṣeṇaṃ vānararṣabham|

śarabhaṃ janayāmāsa parjanyastu mahābalam

मारुतस्यात्मजश्श्रीमान्हनुमान्नाम वीर्यवान् ।

वज्रसंहननोपेतो वैनतेयसमो जवे

mārutasyātmajaśśrīmānhanumānnāma vīryavān |

vajrasaṃhananopeto vainateyasamo jave

VR-S.1.16.8+81.16.8+8Southern-onlyvalmikiramayan.net

वरुणो जनयामास सुषेणं नाम वानरम् |
शरभं जनयामास पर्जन्यस्तु महाबलम्

varuṇo janayāmāsa suṣeṇaṃ nāma vānaram |
śarabhaṃ janayāmāsa parjanyastu mahābalam

VR-S.1.16.8+91.16.8+9Southern-onlyvalmikiramayan.net

मारुतस्यौरसः श्रीमान् हनुमान्नाम वानरः |
वज्रसंहननोपेतो वैनतेयसमो जवे

mārutasyaurasaḥ śrīmān hanumānnāma vānaraḥ |
vajrasaṃhananopeto vainateyasamo jave

ते सृष्टा बहुसाहस्रा दशग्रीववधोद्यताः
अप्रमेयबला वीरा विक्रान्ताः कामरूपिणः

te sṛṣṭā bahusāhasrā daśagrīvavadhodyatāḥ
aprameyabalā vīrā vikrāntāḥ kāmarūpiṇaḥ

ते गजाचलसंकाशा वपुष्मन्तो महाबलाः
ऋक्षवानरगोपुच्छाः क्षिप्रमेवाभिजज्ञिरे

te gajācalasaṃkāśā vapuṣmanto mahābalāḥ
ṛkṣavānaragopucchāḥ kṣipram evābhijajñire

यस्य देवस्य यद्रूपं वेषो यश्च पराक्रमः
अजायत समस्तेन तस्य तस्य सुतः पृथक्

yasya devasya yad rūpaṃ veṣo yaś ca parākramaḥ
ajāyata samastena tasya tasya sutaḥ pṛthak

गोलाङ्गूलीषु चोत्पन्नाः केचित्संमतविक्रमाः
ऋक्षीषु च तथा जाता वानराः किंनरीषु च

golāṅgūlīṣu cotpannāḥ ke cit saṃmatavikramāḥ
ṛkṣīṣu ca tathā jātā vānarāḥ kiṃnarīṣu ca

VR-S.1.16.12+11.16.12+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

कामरूपबलोपेता यथाकामं विचारिण:।

सिंहशार्दूलसदृशा दर्पेण च बलेन च

kāmarūpabalopetā yathākāmaṃ vicāriṇaḥ|

siṃhaśārdūlasadṛśā darpeṇa ca balena ca

VR-S.1.16.12+21.16.12+2Southern-onlyvalmikiramayan.net

नागाः किंपुरुषाश्चैव सिद्धविद्याधरोरगाः |
बहवो जनयामासुर्हृष्टास्तत्र सहस्रशः

nāgāḥ kiṃpuruṣāścaiva siddhavidyādharoragāḥ |
bahavo janayāmāsurhṛṣṭāstatra sahasraśaḥ

VR-S.1.16.12+31.16.12+3Southern-onlyvalmikiramayan.net

चारणाश्च सुतान् वीरान् ससृजुर्वनचारिणः |
वानरान् सुमहाकायान् सर्वान् वै वनचारिणः

cāraṇāśca sutān vīrān sasṛjurvanacāriṇaḥ |
vānarān sumahākāyān sarvān vai vanacāriṇaḥ

VR-S.1.16.12+41.16.12+4Southern-onlyvalmikiramayan.net

अप्सरस्सु च मुख्यासु तदा विद्यधरीषु च |
नागकन्यासु च तथा गन्धर्वीणां तनूषु च
कामरूपबलोपेता यथाकामं विचारिणः

apsarassu ca mukhyāsu tadā vidyadharīṣu ca |
nāgakanyāsu ca tathā gandharvīṇāṃ tanūṣu ca
kāmarūpabalopetā yathākāmaṃ vicāriṇaḥ

शिलाप्रहरणाः सर्वे सर्वे पादपयोधिनः
नखदंष्ट्रायुधाः सर्वे सर्वे सर्वास्त्रकोविदाः

śilāpraharaṇāḥ sarve sarve pādapayodhinaḥ
nakhadaṃṣṭrāyudhāḥ sarve sarve sarvāstrakovidāḥ

विचालयेयुः शैलेन्द्रान्भेदयेयुः स्थिरान्द्रुमान्
क्षोभयेयुश्च वेगेन समुद्रं सरितां पतिम्

vicālayeyuḥ śailendrān bhedayeyuḥ sthirān drumān
kṣobhayeyuś ca vegena samudraṃ saritāṃ patim

दारयेयुः क्षितिं पद्भ्यामाप्लवेयुर्महार्णवम्
नभस्तलं विशेयुश्च गृह्णीयुरपि तोयदान्

dārayeyuḥ kṣitiṃ padbhyām āplaveyur mahārṇavam
nabhastalaṃ viśeyuś ca gṛhṇīyur api toyadān

गृह्णीयुरपि मातङ्गान्मत्तान्प्रव्रजतो वने
नर्दमानांश्च नादेन पातयेयुर्विहंगमान्

gṛhṇīyur api mātaṅgān mattān pravrajato vane
nardamānāṃś ca nādena pātayeyur vihaṃgamān

ईदृशानां प्रसूतानि हरीणां कामरूपिणाम्
शतं शतसहस्राणि यूथपानां महात्मनाम्
बभूवुर्यूथपश्रेष्ठा वीरांश्चाजनयन्हरीन्

īdṛśānāṃ prasūtāni harīṇāṃ kāmarūpiṇām
śataṃ śatasahasrāṇi yūthapānāṃ mahātmanām
babhūvur yūthapaśreṣṭhā vīrāṃś cājanayan harīn

अन्ये ऋक्षवतः प्रस्थानुपतस्थुः सहस्रशः
अन्ये नानाविधाञ्शैलान्काननानि च भेजिरे

anye ṛkṣavataḥ prasthān upatasthuḥ sahasraśaḥ
anye nānāvidhāñ śailān kānanāni ca bhejire

सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम्
भ्रातरावुपतस्थुस्ते सर्व एव हरीश्वराः

sūryaputraṃ ca sugrīvaṃ śakraputraṃ ca vālinam
bhrātarāv upatasthus te sarva eva harīśvarāḥ

तैर्मेघवृन्दाचलकूटकल्पै;र्महाबलैर्वानरयूथपालैः
बभूव भूर्भीमशरीररूपैः; समावृता रामसहायहेतोः

tair meghavṛndācalakūṭakalpair; mahābalair vānarayūthapālaiḥ
babhūva bhūr bhīmaśarīrarūpaiḥ; samāvṛtā rāmasahāyahetoḥ