Bala Kanda, sarga 20

Bālakāṇḍa · 19 Critical Edition verses · 2 Southern-only

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्नेहपर्याकुलाक्षरम्
समन्युः कौशिको वाक्यं प्रत्युवच महीपतिम्

tac chrutvā vacanaṃ tasya snehaparyākulākṣaram
samanyuḥ kauśiko vākyaṃ pratyuvaca mahīpatim

पूर्ह्वमर्थं प्रतिश्रुत्य प्रतिज्ञां हातुमिच्छसि
रागवाणामयुक्तोऽयं कुलस्यास्य विपर्ययः

pūrhvam arthaṃ pratiśrutya pratijñāṃ hātum icchasi
rāgavāṇām ayukto 'yaṃ kulasyāsya viparyayaḥ

यदिदं ते क्षमं राजन्गमिष्यामि यथागतम्
मिथ्याप्रतिज्ञः काकुत्स्थ सुखी भव सबान्धवः

yad idaṃ te kṣamaṃ rājan gamiṣyāmi yathāgatam
mithyāpratijñaḥ kākutstha sukhī bhava sabāndhavaḥ

तस्य रोषपरीतस्य विश्वामित्रस्य धीमतः
चचाल वसुधा कृत्स्ना विवेश च भयं सुरान्

tasya roṣaparītasya viśvāmitrasya dhīmataḥ
cacāla vasudhā kṛtsnā viveśa ca bhayaṃ surān

त्रस्तरूपं तु विज्ञाय जगत्सर्वं महानृषिः
नृपतिं सुव्रतो धीरो वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्

trastarūpaṃ tu vijñāya jagat sarvaṃ mahān ṛṣiḥ
nṛpatiṃ suvrato dhīro vasiṣṭho vākyam abravīt

इक्ष्वाकूणां कुले जातः साक्षाद्धर्म इवापरः
धृतिमान्सुव्रतः श्रीमान्न धर्मं हातुमर्हसि

ikṣvākūṇāṃ kule jātaḥ sākṣād dharma ivāparaḥ
dhṛtimānsuvrataḥ śrīmān na dharmaṃ hātum arhasi

त्रिषु लोकेषु विख्यातो धर्मात्मा इति राघवः
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व नाधर्मं वोढुमर्हसि

triṣu lokeṣu vikhyāto dharmātmā iti rāghavaḥ
svadharmaṃ pratipadyasva nādharmaṃ voḍhum arhasi

संश्रुत्यैवं करिष्यामीत्यकुर्वाणस्य राघव
इष्टापूर्तवधो भूयात्तस्माद्रामं विसर्जय

saṃśrutyaivaṃ kariṣyāmīty akurvāṇasya rāghava
iṣṭāpūrtavadho bhūyāt tasmād rāmaṃ visarjaya

कृतास्त्रमकृतास्त्रं वा नैनं शक्ष्यन्ति राक्षसाः
गुप्तं कुशिकपुत्रेण ज्वलनेनामृतं यथा

kṛtāstram akṛtāstraṃ vā nainaṃ śakṣyanti rākṣasāḥ
guptaṃ kuśikaputreṇa jvalanenāmṛtaṃ yathā

एष विग्रहवान्धर्म एष वीर्यवतां वरः
एष बुद्ध्याधिको लोके तपसश्च परायणम्

eṣa vigrahavān dharma eṣa vīryavatāṃ varaḥ
eṣa buddhyādhiko loke tapasaś ca parāyaṇam

एषोऽस्त्रान्विविधान्वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे
नैनमन्यः पुमान्वेत्ति न च वेत्स्यन्ति केचन

eṣo 'strān vividhān vetti trailokye sacarācare
nainam anyaḥ pumān vetti na ca vetsyanti ke cana

न देवा नर्षयः केचिन्नासुरा न च राक्षसाः
गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिंनरमहोरगाः

na devā narṣayaḥ ke cin nāsurā na ca rākṣasāḥ
gandharvayakṣapravarāḥ sakiṃnaramahoragāḥ

सर्वास्त्राणि कृशाश्वस्य पुत्राः परमधार्मिकाः
कौशिकाय पुरा दत्ता यदा राज्यं प्रशासति

sarvāstrāṇi kṛśāśvasya putrāḥ paramadhārmikāḥ
kauśikāya purā dattā yadā rājyaṃ praśāsati

तेऽपि पुत्राः कृशाश्वस्य प्रजापतिसुतासुताः
नैकरूपा महावीर्या दीप्तिमन्तो जयावहाः

te 'pi putrāḥ kṛśāśvasya prajāpatisutāsutāḥ
naikarūpā mahāvīryā dīptimanto jayāvahāḥ

जया च सुप्रभा चैव दक्षकन्ये सुमध्यमे
ते सुवातेऽस्त्रशस्त्राणि शतं परमभास्वरम्

jayā ca suprabhā caiva dakṣakanye sumadhyame
te suvāte 'straśastrāṇi śataṃ paramabhāsvaram

पञ्चाशतं सुताँल्लेभे जया नाम वरान्पुरा
वधायासुरसैन्यानाममेयान्कामरूपिणः

pañcāśataṃ sutām̐l lebhe jayā nāma varān purā
vadhāyāsurasainyānām ameyān kāmarūpiṇaḥ

सुप्रभाजनयच्चापि पुत्रान्पञ्चाशतं पुनः
संहारान्नाम दुर्धर्षान्दुराक्रामान्बलीयसः

suprabhājanayac cāpi putrān pañcāśataṃ punaḥ
saṃhārān nāma durdharṣān durākrāmān balīyasaḥ

तानि चास्त्राणि वेत्त्येष यथावत्कुशिकात्मजः
अपूर्वाणां च जनने शक्तो भूयश्च धर्मवित्

tāni cāstrāṇi vetty eṣa yathāvat kuśikātmajaḥ
apūrvāṇāṃ ca janane śakto bhūyaś ca dharmavit

एवं वीर्यो महातेजा विश्वामित्रो महातपाः
न रामगमने राजन्संशयं गन्तुमर्हसि

evaṃ vīryo mahātejā viśvāmitro mahātapāḥ
na rāmagamane rājan saṃśayaṃ gantum arhasi

तेषां निग्रहणे शक्तः स्वयं च कुशिकात्मजः |
तव पुत्रहितार्थाय त्वामुपेत्याभियाचते

teṣāṃ nigrahaṇe śaktaḥ svayaṃ ca kuśikātmajaḥ |
tava putrahitārthāya tvāmupetyābhiyācate

VR-S.1.20.19+21.20.19+2Southern-onlyvalmikiramayan.net

इति मुनिवचनात् प्रसन्नचित्तो
रघुवृषभश्च मुमोद पार्थिवाग्र्यः |
गमनमभिरुरोच राघवस्य
प्रथितयशाः कुशिकात्मजाय बुद्ध्या

iti munivacanāt prasannacitto
raghuvṛṣabhaśca mumoda pārthivāgryaḥ |
gamanamabhiruroca rāghavasya
prathitayaśāḥ kuśikātmajāya buddhyā