Bala Kanda, sarga 22

Bālakāṇḍa · 19 Critical Edition verses · 4 Southern-only

प्रभातायां तु शर्वर्यां विश्वामित्रो महामुनिः
अभ्यभाषत काकुत्स्थं शयानं पर्णसंस्तरे

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ viśvāmitro mahāmuniḥ
abhyabhāṣata kākutsthaṃ śayānaṃ parṇasaṃstare

कौसल्या सुप्रजा राम पूर्वा संध्या प्रवर्तते
उत्तिष्ठ नरशार्दूल कर्तव्यं दैवमाह्निकम्

kausalyā suprajā rāma pūrvā saṃdhyā pravartate
uttiṣṭha naraśārdūla kartavyaṃ daivam āhnikam

तस्यर्षेः परमोदारं वचः श्रुत्वा नृपात्मजौ
स्नात्वा कृतोदकौ वीरौ जेपतुः परमं जपम्

tasyarṣeḥ paramodāraṃ vacaḥ śrutvā nṛpātmajau
snātvā kṛtodakau vīrau jepatuḥ paramaṃ japam

कृताह्निकौ महावीर्यौ विश्वामित्रं तपोधनम्
अभिवाद्याभिसंहृष्टौ गमनायोपतस्थतुः

kṛtāhnikau mahāvīryau viśvāmitraṃ tapodhanam
abhivādyābhisaṃhṛṣṭau gamanāyopatasthatuḥ

तौ प्रयाते महावीर्यौ दिव्यं त्रिपथगां नदीम्
ददृशाते ततस्तत्र सरय्वाः संगमे शुभे

tau prayāte mahāvīryau divyaṃ tripathagāṃ nadīm
dadṛśāte tatas tatra sarayvāḥ saṃgame śubhe

तत्राश्रमपदं पुण्यमृषीणामुग्रतेजसाम्
बहुवर्षसहस्राणि तप्यतां परमं तपः

tatrāśramapadaṃ puṇyam ṛṣīṇām ugratejasām
bahuvarṣasahasrāṇi tapyatāṃ paramaṃ tapaḥ

तं दृष्ट्वा परमप्रीतौ राघवौ पुण्यमाश्रमम्
ऊचतुस्तं महात्मानं विश्वामित्रमिदं वचः

taṃ dṛṣṭvā paramaprītau rāghavau puṇyam āśramam
ūcatus taṃ mahātmānaṃ viśvāmitram idaṃ vacaḥ

कस्यायमाश्रमः पुण्यः को न्वस्मिन्वसते पुमान्
भगवञ्श्रोतुमिच्छावः परं कौतूहलं हि नौ

kasyāyam āśramaḥ puṇyaḥ ko nv asmin vasate pumān
bhagavañ śrotum icchāvaḥ paraṃ kautūhalaṃ hi nau

तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुंगवः
अब्रवीच्छ्रूयतां राम यस्यायं पूर्व आश्रमः

tayos tad vacanaṃ śrutvā prahasya munipuṃgavaḥ
abravīc chrūyatāṃ rāma yasyāyaṃ pūrva āśramaḥ

कन्दर्पो मूर्तिमानासीत्काम इत्युच्यते बुधैः

kandarpo mūrtimān āsīt kāma ity ucyate budhaiḥ

तपस्यन्तमिह स्थाणुं नियमेन समाहितम्
कृतोद्वाहं तु देवेशं गच्छन्तं समरुद्गणम्
धर्षयामास दुर्मेधा हुंकृतश्च महात्मना

tapasyantam iha sthāṇuṃ niyamena samāhitam
kṛtodvāhaṃ tu deveśaṃ gacchantaṃ samarudgaṇam
dharṣayām āsa durmedhā huṃkṛtaś ca mahātmanā

दग्धस्य तस्य रौद्रेण चक्षुषा रघुनन्दन
व्यशीर्यन्त शरीरात्स्वात्सर्वगात्राणि दुर्मतेः

dagdhasya tasya raudreṇa cakṣuṣā raghunandana
vyaśīryanta śarīrāt svāt sarvagātrāṇi durmateḥ

तस्य गात्रं हतं तत्र निर्दग्धस्य महात्मना
अशरीरः कृतः कामः क्रोधाद्देवेश्वरेण ह

tasya gātraṃ hataṃ tatra nirdagdhasya mahātmanā
aśarīraḥ kṛtaḥ kāmaḥ krodhād deveśvareṇa ha

अनङ्ग इति विख्यातस्तदा प्रभृति राघव
स चाङ्गविषयः श्रीमान्यत्राङ्गं स मुमोच ह

anaṅga iti vikhyātas tadā prabhṛti rāghava
sa cāṅgaviṣayaḥ śrīmān yatrāṅgaṃ sa mumoca ha

तस्यायमाश्रमः पुण्यस्तस्येमे मुनयः पुरा
शिष्या धर्मपरा वीर तेषां पापं न विद्यते

tasyāyam āśramaḥ puṇyas tasyeme munayaḥ purā
śiṣyā dharmaparā vīra teṣāṃ pāpaṃ na vidyate

इहाद्य रजनीं राम वसेम शुभदर्शन
पुण्ययोः सरितोर्मध्ये श्वस्तरिष्यामहे वयम्

ihādya rajanīṃ rāma vasema śubhadarśana
puṇyayoḥ saritor madhye śvas tariṣyāmahe vayam

VR-S.1.22.16+11.22.16+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

अभिगच्छामहे सर्वे शुचय: पुण्यमाश्रमम्।

स्नाताश्च कृतजप्याश्च हुतहव्या नरोत्तम

abhigacchāmahe sarve śucayaḥ puṇyamāśramam|

snātāśca kṛtajapyāśca hutahavyā narottama

VR-S.1.22.16+21.22.16+2Southern-onlyvalmikiramayan.net

अभिगच्छामहे सर्वे शुचयः पुण्यमाश्रमम् |
इह वासः परोऽस्माकं सुखं वस्त्यामहे वयम्

abhigacchāmahe sarve śucayaḥ puṇyamāśramam |
iha vāsaḥ paro'smākaṃ sukhaṃ vastyāmahe vayam

तेषां संवदतां तत्र तपो दीर्घेण चक्षुषा
विज्ञाय परमप्रीता मुनयो हर्षमागमन्

teṣāṃ saṃvadatāṃ tatra tapo dīrgheṇa cakṣuṣā
vijñāya paramaprītā munayo harṣam āgaman

अर्घ्यं पाद्यं तथातिथ्यं निवेद्यकुशिकात्मजे
रामलक्ष्मणयोः पश्चादकुर्वन्नतिथिक्रियाम्

arghyaṃ pādyaṃ tathātithyaṃ nivedyakuśikātmaje
rāmalakṣmaṇayoḥ paścād akurvann atithikriyām

सत्कारं समनुप्राप्य कथाभिरभिरञ्जयन्
न्यवसन्सुसुखं तत्र कामाश्रमपदे तदा

satkāraṃ samanuprāpya kathābhir abhirañjayan
nyavasan susukhaṃ tatra kāmāśramapade tadā

VR-S.1.22.19+11.22.19+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

कथाभिरभिरामाभिरभिरामौ नृपात्मजौ।

रमयामास धर्मात्मा कौशिको मुनिपुङ्गव:

kathābhirabhirāmābhirabhirāmau nṛpātmajau|

ramayāmāsa dharmātmā kauśiko munipuṅgavaḥ

VR-S.1.22.19+21.22.19+2Southern-onlyvalmikiramayan.net

यथार्हमजपन् संध्यामृषयस्ते समाहिताः |
तत्र वासिभिरानीता मुनिभिः सुव्रतैः सह

yathārhamajapan saṃdhyāmṛṣayaste samāhitāḥ |
tatra vāsibhirānītā munibhiḥ suvrataiḥ saha