Bala Kanda, sarga 24

Bālakāṇḍa · 19 Critical Edition verses · 3 Southern-only

अथ तस्याप्रमेयस्य मुनेर्वचनमुत्तमम्
श्रुत्वा पुरुषशार्दूलः प्रत्युवाच शुभां गिरम्

atha tasyāprameyasya muner vacanam uttamam
śrutvā puruṣaśārdūlaḥ pratyuvāca śubhāṃ giram

अल्पवीर्या यदा यक्षाः श्रूयन्ते मुनिपुंगव
कथं नागसहस्रस्य धारयत्यबला बलम्

alpavīryā yadā yakṣāḥ śrūyante munipuṃgava
kathaṃ nāgasahasrasya dhārayaty abalā balam

VR-S.1.24.2+11.24.2+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

इत्युक्तं वचनं श्रुत्वा राघवस्यामितोजसा |
हर्षयन् श्लक्ष्णया वाचा सलक्ष्मणमरिन्दमम्

ityuktaṃ vacanaṃ śrutvā rāghavasyāmitojasā |
harṣayan ślakṣṇayā vācā salakṣmaṇamarindamam

विश्वामित्रोऽब्रवीद्वाक्यं शृणु येन बलोत्तरा
वरदानकृतं वीर्यं धारयत्यबला बलम्

viśvāmitro 'bravīd vākyaṃ śṛṇu yena balottarā
varadānakṛtaṃ vīryaṃ dhārayaty abalā balam

पूर्वमासीन्महायक्षः सुकेतुर्नाम वीर्यवान्
अनपत्यः शुभाचारः स च तेपे महत्तपः

pūrvam āsīn mahāyakṣaḥ suketur nāma vīryavān
anapatyaḥ śubhācāraḥ sa ca tepe mahat tapaḥ

पितामहस्तु सुप्रीतस्तस्य यक्षपतेस्तदा
कन्यारत्नं ददौ राम ताटकां नाम नामतः

pitāmahas tu suprītas tasya yakṣapates tadā
kanyāratnaṃ dadau rāma tāṭakāṃ nāma nāmataḥ

ददौ नागसहस्रस्य बलं चास्याः पितामहः
न त्वेव पुत्रं यक्षाय ददौ ब्रह्मा महायशाः

dadau nāgasahasrasya balaṃ cāsyāḥ pitāmahaḥ
na tv eva putraṃ yakṣāya dadau brahmā mahāyaśāḥ

तां तु जातां विवर्धन्तीं रूपयौवनशालिनीम्
जम्भपुत्राय सुन्दाय ददौ भार्यां यशस्विनीम्

tāṃ tu jātāṃ vivardhantīṃ rūpayauvanaśālinīm
jambhaputrāya sundāya dadau bhāryāṃ yaśasvinīm

कस्यचित्त्वथ कालल्स्य यक्षी पुत्रं व्यजायत
मारीचं नाम दुर्धर्षं यः शापाद्राक्षसोऽभवत्

kasya cit tv atha kālalsya yakṣī putraṃ vyajāyata
mārīcaṃ nāma durdharṣaṃ yaḥ śāpād rākṣaso 'bhavat

सुन्दे तु निहते राम अगस्त्यमृषिसत्तमम्
ताटका सह पुत्रेण प्रधर्षयितुमिच्छति

sunde tu nihate rāma agastyam ṛṣisattamam
tāṭakā saha putreṇa pradharṣayitum icchati

VR-S.1.24.9+11.24.9+1Southern-onlyvalmikiramayan.net

भक्षार्थं जातसंरम्भा गर्जन्ती साभ्यधावत |
आपतन्तीं तु तां दृष्ट्वा अगस्त्यो भगवानृषिः

bhakṣārthaṃ jātasaṃrambhā garjantī sābhyadhāvata |
āpatantīṃ tu tāṃ dṛṣṭvā agastyo bhagavānṛṣiḥ

राक्षसत्वं भजस्वेति मारीचं व्याजहार सः
अगस्त्यः परमक्रुद्धस्ताटकामपि शप्तवान्

rākṣasatvaṃ bhajasveti mārīcaṃ vyājahāra saḥ
agastyaḥ paramakruddhas tāṭakām api śaptavān

पुरुषादी महायक्षी विरूपा विकृतानना
इदं रूपमपहाय दारुणं रूपमस्तु ते

puruṣādī mahāyakṣī virūpā vikṛtānanā
idaṃ rūpam apahāya dāruṇaṃ rūpam astu te

सैषा शापकृतामर्षा ताटका क्रोधमूर्छिता
देशमुत्सादयत्येनमगस्त्यचरितं शुभम्

saiṣā śāpakṛtāmarṣā tāṭakā krodhamūrchitā
deśam utsādayaty enam agastyacaritaṃ śubham

एनां राघव दुर्वृत्तां यक्षीं परमदारुणाम्
गोब्राह्मणहितार्थाय जहि दुष्टपराक्रमाम्

enāṃ rāghava durvṛttāṃ yakṣīṃ paramadāruṇām
gobrāhmaṇahitārthāya jahi duṣṭaparākramām

न ह्येनां शापसंसृष्टां कश्चिदुत्सहते पुमान्
निहन्तुं त्रिषु लोकेषु त्वामृते रघुनन्दन

na hy enāṃ śāpasaṃsṛṣṭāṃ kaś cid utsahate pumān
nihantuṃ triṣu lokeṣu tvām ṛte raghunandana

न हि ते स्त्रीवधकृते घृणा कार्या नरोत्तम
चातुर्वर्ण्यहितार्थाय कर्तव्यं राजसूनुना

na hi te strīvadhakṛte ghṛṇā kāryā narottama
cāturvarṇyahitārthāya kartavyaṃ rājasūnunā

VR-S.1.24.15+11.24.15+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

नृशंसमनृशंसं वा प्रजारक्षणकारणात्।

पातकं वा सदोषं वा कर्तव्यं रक्षता सता

nṛśaṃsamanṛśaṃsaṃ vā prajārakṣaṇakāraṇāt|

pātakaṃ vā sadoṣaṃ vā kartavyaṃ rakṣatā satā

राज्यभारनियुक्तानामेष धर्मः सनातनः
अधर्म्यां जहि काकुत्स्थ धर्मो ह्यस्या न विद्यते

rājyabhāraniyuktānām eṣa dharmaḥ sanātanaḥ
adharmyāṃ jahi kākutstha dharmo hy asyā na vidyate

श्रूयते हि पुरा शक्रो विरोचनसुतां नृप
पृथिवीं हन्तुमिच्छन्तीं मन्थरामभ्यसूदयत्

śrūyate hi purā śakro virocanasutāṃ nṛpa
pṛthivīṃ hantum icchantīṃ mantharām abhyasūdayat

विष्णुना च पुरा राम भृगुपत्नी दृढव्रता
अनिन्द्रं लोकमिच्छन्ती काव्यमाता निषूदिता

viṣṇunā ca purā rāma bhṛgupatnī dṛḍhavratā
anindraṃ lokam icchantī kāvyamātā niṣūditā

एतैश्चान्यैश्च बहुभी राजपुत्रमहात्मभिः
अधर्मनिरता नार्यो हताः पुरुषसत्तमैः

etaiś cānyaiś ca bahubhī rājaputramahātmabhiḥ
adharmaniratā nāryo hatāḥ puruṣasattamaiḥ