Bala Kanda, sarga 35

Bālakāṇḍa · 26 Critical Edition verses

उक्त वाक्ये मुनौ तस्मिन्नुभौ राघवलक्ष्मणौ
प्रतिनन्द्य कथां वीरावूचतुर्मुनिपुंगवम्

ukta vākye munau tasminn ubhau rāghavalakṣmaṇau
pratinandya kathāṃ vīrāv ūcatur munipuṃgavam

धर्मयुक्तमिदं ब्रह्मन्कथितं परमं त्वया
दुहितुः शैलराजस्य ज्येष्ठाय वक्तुमर्हसि

dharmayuktam idaṃ brahman kathitaṃ paramaṃ tvayā
duhituḥ śailarājasya jyeṣṭhāya vaktum arhasi

विस्तरं विस्तरज्ञोऽसि दिव्यमानुषसंभवम्
त्रीन्पथो हेतुना केन पावयेल्लोकपावनी

vistaraṃ vistarajño 'si divyamānuṣasaṃbhavam
trīn patho hetunā kena pāvayel lokapāvanī

कथं गङ्गां त्रिपथगा विश्रुता सरिदुत्तमा
त्रिषु लोकेषु धर्मज्ञ कर्मभिः कैः समन्विता

kathaṃ gaṅgāṃ tripathagā viśrutā sariduttamā
triṣu lokeṣu dharmajña karmabhiḥ kaiḥ samanvitā

तथा ब्रुवति काकुत्स्थे विश्वामित्रस्तपोधनः
निखिलेन कथां सर्वामृषिमध्ये न्यवेदयत्

tathā bruvati kākutsthe viśvāmitras tapodhanaḥ
nikhilena kathāṃ sarvām ṛṣimadhye nyavedayat

पुरा राम कृतोद्वाहः शितिकण्ठो महातपाः
दृष्ट्वा च स्पृहया देवीं मैथुनायोपचक्रमे

purā rāma kṛtodvāhaḥ śitikaṇṭho mahātapāḥ
dṛṣṭvā ca spṛhayā devīṃ maithunāyopacakrame

शितिकण्ठस्य देवस्य दिव्यं वर्षशतं गतम्
न चापि तनयो राम तस्यामासीत्परंतप

śitikaṇṭhasya devasya divyaṃ varṣaśataṃ gatam
na cāpi tanayo rāma tasyām āsīt paraṃtapa

ततो देवाः समुद्विग्नाः पितामहपुरोगमाः
यदिहोत्पद्यते भूतं कस्तत्प्रतिसहिष्यते

tato devāḥ samudvignāḥ pitāmahapurogamāḥ
yad ihotpadyate bhūtaṃ kas tat pratisahiṣyate

अभिगम्य सुराः सर्वे प्रणिपत्येदमब्रुवन्
देवदेव महादेव लोकस्यास्य हिते रत
सुराणां प्रणिपातेन प्रसादं कर्तुमर्हसि

abhigamya surāḥ sarve praṇipatyedam abruvan
devadeva mahādeva lokasyāsya hite rata
surāṇāṃ praṇipātena prasādaṃ kartum arhasi

न लोका धारयिष्यन्ति तव तेजः सुरोत्तम
ब्राह्मेण तपसा युक्तो देव्या सह तपश्चर

na lokā dhārayiṣyanti tava tejaḥ surottama
brāhmeṇa tapasā yukto devyā saha tapaś cara

त्रैलोक्यहितकामार्थं तेजस्तेजसि धारय
रक्ष सर्वानिमाँल्लोकान्नालोकं कर्तुमर्हसि

trailokyahitakāmārthaṃ tejas tejasi dhāraya
rakṣa sarvān imām̐l lokān nālokaṃ kartum arhasi

देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकमहेश्वरः
बाढमित्यब्रवीत्सर्वान्पुनश्चेदमुवाच ह

devatānāṃ vacaḥ śrutvā sarvalokamaheśvaraḥ
bāḍham ity abravīt sarvān punaś cedam uvāca ha

धारयिष्याम्यहं तेजस्तेजस्येव सहोमया
त्रिदशाः पृथिवी चैव निर्वाणमधिगच्छतु

dhārayiṣyāmy ahaṃ tejas tejasy eva sahomayā
tridaśāḥ pṛthivī caiva nirvāṇam adhigacchatu

यदिदं क्षुभितं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम्
धारयिष्यति कस्तन्मे ब्रुवन्तु सुरसत्तमाः

yad idaṃ kṣubhitaṃ sthānān mama tejo hy anuttamam
dhārayiṣyati kas tan me bruvantu surasattamāḥ

एवमुक्तास्ततो देवाः प्रत्यूचुर्वृषभध्वजम्
यत्तेजः क्षुभितं ह्येतत्तद्धरा धारयिष्यति

evam uktās tato devāḥ pratyūcur vṛṣabhadhvajam
yat tejaḥ kṣubhitaṃ hy etat tad dharā dhārayiṣyati

एवमुक्तः सुरपतिः प्रमुमोच महीतले
तेजसा पृथिवी येन व्याप्ता सगिरिकानना

evam uktaḥ surapatiḥ pramumoca mahītale
tejasā pṛthivī yena vyāptā sagirikānanā

ततो देवाः पुनरिदमूचुश्चाथ हुताशनम्
प्रविश त्वं महातेजो रौद्रं वायुसमन्वितः

tato devāḥ punar idam ūcuś cātha hutāśanam
praviśa tvaṃ mahātejo raudraṃ vāyusamanvitaḥ

तदग्निना पुनर्व्याप्तं संजातः श्वेतपर्वतः
दिव्यं शरवणं चैव पावकादित्यसंनिभम्
यत्र जातो महातेजाः कार्तिकेयोऽग्निसंभवः

tad agninā punar vyāptaṃ saṃjātaḥ śvetaparvataḥ
divyaṃ śaravaṇaṃ caiva pāvakādityasaṃnibham
yatra jāto mahātejāḥ kārtikeyo 'gnisaṃbhavaḥ

अथोमां च शिवं चैव देवाः सर्षि गणास्तदा
पूजयामासुरत्यर्थं सुप्रीतमनसस्ततः

athomāṃ ca śivaṃ caiva devāḥ sarṣi gaṇās tadā
pūjayām āsur atyarthaṃ suprītamanasas tataḥ

अथ शैल सुता राम त्रिदशानिदमब्रवीत्
समन्युरशपत्सर्वान्क्रोधसंरक्तलोचना

atha śaila sutā rāma tridaśān idam abravīt
samanyur aśapat sarvān krodhasaṃraktalocanā

यस्मान्निवारिता चैव संगता पुत्रकाम्यया
अपत्यं स्वेषु दारेषु नोत्पादयितुमर्हथ
अद्य प्रभृति युष्माकमप्रजाः सन्तु पत्नयः

yasmān nivāritā caiva saṃgatā putrakāmyayā
apatyaṃ sveṣu dāreṣu notpādayitum arhatha
adya prabhṛti yuṣmākam aprajāḥ santu patnayaḥ

एवमुक्त्वा सुरान्सर्वाञ्शशाप पृथिवीमपि
अवने नैकरूपा त्वं बहुभार्या भविष्यसि

evam uktvā surān sarvāñ śaśāpa pṛthivīm api
avane naikarūpā tvaṃ bahubhāryā bhaviṣyasi

न च पुत्रकृतां प्रीतिं मत्क्रोधकलुषी कृता
प्राप्स्यसि त्वं सुदुर्मेधे मम पुत्रमनिच्छती

na ca putrakṛtāṃ prītiṃ matkrodhakaluṣī kṛtā
prāpsyasi tvaṃ sudurmedhe mama putram anicchatī

तान्सर्वान्व्रीडितान्दृष्ट्वा सुरान्सुरपतिस्तदा
गमनायोपचक्राम दिशं वरुणपालिताम्

tān sarvān vrīḍitān dṛṣṭvā surān surapatis tadā
gamanāyopacakrāma diśaṃ varuṇapālitām

स गत्वा तप आतिष्ठत्पार्श्वे तस्योत्तरे गिरेः
हिमवत्प्रभवे शृङ्गे सह देव्या महेश्वरः

sa gatvā tapa ātiṣṭhat pārśve tasyottare gireḥ
himavatprabhave śṛṅge saha devyā maheśvaraḥ

एष ते विस्तरो राम शैलपुत्र्या निवेदितः
गङ्गायाः प्रभवं चैव शृणु मे सहलक्ष्मणः

eṣa te vistaro rāma śailaputryā niveditaḥ
gaṅgāyāḥ prabhavaṃ caiva śṛṇu me sahalakṣmaṇaḥ