Bala Kanda, sarga 36

तप्यमाने तपो देवे देवाः सर्षिगणाः पुरा
सेनापतिमभीप्सन्तः पितामहमुपागमन्

tapyamāne tapo deve devāḥ sarṣigaṇāḥ purā
senāpatim abhīpsantaḥ pitāmaham upāgaman

ततोऽब्रुवन्सुराः सर्वे भगवन्तं पितामहम्
प्रणिपत्य शुभं वाक्यं सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः

tato 'bruvan surāḥ sarve bhagavantaṃ pitāmaham
praṇipatya śubhaṃ vākyaṃ sendrāḥ sāgnipurogamāḥ

यो नः सेनापतिर्देव दत्तो भगवता पुरा
स तपः परमास्थाय तप्यते स्म सहोमया

yo naḥ senāpatir deva datto bhagavatā purā
sa tapaḥ param āsthāya tapyate sma sahomayā

यदत्रानन्तरं कार्यं लोकानां हितकाम्यया
संविधत्स्व विधानज्ञ त्वं हि नः परमा गतिः

yad atrānantaraṃ kāryaṃ lokānāṃ hitakāmyayā
saṃvidhatsva vidhānajña tvaṃ hi naḥ paramā gatiḥ

देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः
सान्त्वयन्मधुरैर्वाक्यैस्त्रिदशानिदमब्रवीत्

devatānāṃ vacaḥ śrutvā sarvalokapitāmahaḥ
sāntvayan madhurair vākyais tridaśān idam abravīt

शैलपुत्र्या यदुक्तं तन्न प्रजास्यथ पत्निषु
तस्या वचनमक्लिष्टं सत्यमेव न संशयः

śailaputryā yad uktaṃ tan na prajāsyatha patniṣu
tasyā vacanam akliṣṭaṃ satyam eva na saṃśayaḥ

इयमाकाशगा गङ्गा यस्यां पुत्रं हुताशनः
जनयिष्यति देवानां सेनापतिमरिंदमम्

iyam ākāśagā gaṅgā yasyāṃ putraṃ hutāśanaḥ
janayiṣyati devānāṃ senāpatim ariṃdamam

ज्येष्ठा शैलेन्द्रदुहिता मानयिष्यति तं सुतम्
उमायास्तद्बहुमतं भविष्यति न संशयः

jyeṣṭhā śailendraduhitā mānayiṣyati taṃ sutam
umāyās tad bahumataṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतार्था रघुनन्दन
प्रणिपत्य सुराः सर्वे पितामहमपूजयन्

tac chrutvā vacanaṃ tasya kṛtārthā raghunandana
praṇipatya surāḥ sarve pitāmaham apūjayan

ते गत्वा पर्वतं राम कैलासं धातुमण्डितम्
अग्निं नियोजयामासुः पुत्रार्थं सर्वदेवताः

te gatvā parvataṃ rāma kailāsaṃ dhātumaṇḍitam
agniṃ niyojayām āsuḥ putrārthaṃ sarvadevatāḥ

देवकार्यमिदं देव समाधत्स्व हुताशन
शैलपुत्र्यां महातेजो गङ्गायां तेज उत्सृज

devakāryam idaṃ deva samādhatsva hutāśana
śailaputryāṃ mahātejo gaṅgāyāṃ teja utsṛja

देवतानां प्रतिज्ञाय गङ्गामभ्येत्य पावकः
गर्भं धारय वै देवि देवतानामिदं प्रियम्

devatānāṃ pratijñāya gaṅgām abhyetya pāvakaḥ
garbhaṃ dhāraya vai devi devatānām idaṃ priyam

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा दिव्यं रूपमधारयत्
स तस्या महिमां दृष्ट्वा समन्तादवकीर्यत

ity etad vacanaṃ śrutvā divyaṃ rūpam adhārayat
sa tasyā mahimāṃ dṛṣṭvā samantād avakīryata

समन्ततस्तदा देवीमभ्यषिञ्चत पावकः
सर्वस्रोतांसि पूर्णानि गङ्गाया रघुनन्दन

samantatas tadā devīm abhyaṣiñcata pāvakaḥ
sarvasrotāṃsi pūrṇāni gaṅgāyā raghunandana

तमुवाच ततो गङ्गा सर्वदेवपुरोहितम्
अशक्ता धारणे देव तव तेजः समुद्धतम्
दह्यमानाग्निना तेन संप्रव्यथितचेतना

tam uvāca tato gaṅgā sarvadevapurohitam
aśaktā dhāraṇe deva tava tejaḥ samuddhatam
dahyamānāgninā tena saṃpravyathitacetanā

अथाब्रवीदिदं गङ्गां सर्वदेवहुताशनः
इह हैमवते पादे गर्भोऽयं संनिवेश्यताम्

athābravīd idaṃ gaṅgāṃ sarvadevahutāśanaḥ
iha haimavate pāde garbho 'yaṃ saṃniveśyatām

श्रुत्वा त्वग्निवचो गङ्गा तं गर्भमतिभास्वरम्
उत्ससर्ज महातेजाः स्रोतोभ्यो हि तदानघ

śrutvā tv agnivaco gaṅgā taṃ garbham atibhāsvaram
utsasarja mahātejāḥ srotobhyo hi tadānagha

यदस्या निर्गतं तस्मात्तप्तजाम्बूनदप्रभम्
काञ्चनं धरणीं प्राप्तं हिरण्यममलं शुभम्

yad asyā nirgataṃ tasmāt taptajāmbūnadaprabham
kāñcanaṃ dharaṇīṃ prāptaṃ hiraṇyam amalaṃ śubham

ताम्रं कार्ष्णायसं चैव तैक्ष्ण्यादेवाभिजायत
मलं तस्याभवत्तत्र त्रपुसीसकमेव च

tāmraṃ kārṣṇāyasaṃ caiva taikṣṇyād evābhijāyata
malaṃ tasyābhavat tatra trapusīsakam eva ca

तदेतद्धरणीं प्राप्य नानाधातुरवर्धत

tad etad dharaṇīṃ prāpya nānādhātur avardhata

निक्षिप्तमात्रे गर्भे तु तेजोभिरभिरञ्जितम्
सर्वं पर्वतसंनद्धं सौवर्णमभवद्वनम्

nikṣiptamātre garbhe tu tejobhir abhirañjitam
sarvaṃ parvatasaṃnaddhaṃ sauvarṇam abhavad vanam

जातरूपमिति ख्यातं तदा प्रभृति राघव
सुवर्णं पुरुषव्याघ्र हुताशनसमप्रभम्

jātarūpam iti khyātaṃ tadā prabhṛti rāghava
suvarṇaṃ puruṣavyāghra hutāśanasamaprabham

तं कुमारं ततो जातं सेन्द्राः सहमरुद्गणाः
क्षीरसंभावनार्थाय कृत्तिकाः समयोजयन्

taṃ kumāraṃ tato jātaṃ sendrāḥ sahamarudgaṇāḥ
kṣīrasaṃbhāvanārthāya kṛttikāḥ samayojayan

ताः क्षीरं जातमात्रस्य कृत्वा समयमुत्तमम्
ददुः पुत्रोऽयमस्माकं सर्वासामिति निश्चिताः

tāḥ kṣīraṃ jātamātrasya kṛtvā samayam uttamam
daduḥ putro 'yam asmākaṃ sarvāsām iti niścitāḥ

ततस्तु देवताः सर्वाः कार्तिकेय इति ब्रुवन्
पुत्रस्त्रैलोक्य विख्यातो भविष्यति न संशयः

tatas tu devatāḥ sarvāḥ kārtikeya iti bruvan
putras trailokya vikhyāto bhaviṣyati na saṃśayaḥ

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा स्कन्नं गर्भपरिस्रवे
स्नापयन्परया लक्ष्म्या दीप्यमानमिवानलम्

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā skannaṃ garbhaparisrave
snāpayan parayā lakṣmyā dīpyamānam ivānalam

स्कन्द इत्यब्रुवन्देवाः स्कन्नं गर्भपरिस्रवात्
कार्तिकेयं महाभागं काकुत्स्थज्वलनोपमम्

skanda ity abruvan devāḥ skannaṃ garbhaparisravāt
kārtikeyaṃ mahābhāgaṃ kākutsthajvalanopamam

प्रादुर्भूतं ततः क्षीरं कृत्तिकानामनुत्तमम्
षण्णां षडाननो भूत्वा जग्राह स्तनजं पयः

prādurbhūtaṃ tataḥ kṣīraṃ kṛttikānām anuttamam
ṣaṇṇāṃ ṣaḍānano bhūtvā jagrāha stanajaṃ payaḥ

गृहीत्वा क्षीरमेकाह्ना सुकुमार वपुस्तदा
अजयत्स्वेन वीर्येण दैत्यसैन्यगणान्विभुः

gṛhītvā kṣīram ekāhnā sukumāra vapus tadā
ajayat svena vīryeṇa daityasainyagaṇān vibhuḥ

सुरसेनागणपतिं ततस्तममलद्युतिम्
अभ्यषिञ्चन्सुरगणाः समेत्याग्निपुरोगमाः

surasenāgaṇapatiṃ tatas tam amaladyutim
abhyaṣiñcan suragaṇāḥ sametyāgnipurogamāḥ

एष ते राम गङ्गाया विस्तरोऽभिहितो मया
कुमारसंभवश्चैव धन्यः पुण्यस्तथैव च

eṣa te rāma gaṅgāyā vistaro 'bhihito mayā
kumārasaṃbhavaś caiva dhanyaḥ puṇyas tathaiva ca