Bala Kanda, sarga 37

तां कथां कौशिको रामे निवेद्य मधुराक्षरम्
पुनरेवापरं वाक्यं काकुत्स्थमिदमब्रवीत्

tāṃ kathāṃ kauśiko rāme nivedya madhurākṣaram
punar evāparaṃ vākyaṃ kākutstham idam abravīt

अयोध्याधिपतिः शूरः पूर्वमासीन्नराधिपः
सगरो नाम धर्मात्मा प्रजाकामः स चाप्रजः

ayodhyādhipatiḥ śūraḥ pūrvam āsīn narādhipaḥ
sagaro nāma dharmātmā prajākāmaḥ sa cāprajaḥ

वैदर्भदुहिता राम केशिनी नाम नामतः
ज्येष्ठा सगरपत्नी सा धर्मिष्ठा सत्यवादिनी

vaidarbhaduhitā rāma keśinī nāma nāmataḥ
jyeṣṭhā sagarapatnī sā dharmiṣṭhā satyavādinī

अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि
द्वितीया सगरस्यासीत्पत्नी सुमतिसंज्ञिता

ariṣṭanemiduhitā rūpeṇāpratimā bhuvi
dvitīyā sagarasyāsīt patnī sumatisaṃjñitā

ताभ्यां सह तदा राजा पत्नीभ्यां तप्तवांस्तपः
हिमवन्तं समासाद्य भृगुप्रस्रवणे गिरौ

tābhyāṃ saha tadā rājā patnībhyāṃ taptavāṃs tapaḥ
himavantaṃ samāsādya bhṛguprasravaṇe girau

अथ वर्ष शते पूर्णे तपसाराधितो मुनिः
सगराय वरं प्रादाद्भृगुः सत्यवतां वरः

atha varṣa śate pūrṇe tapasārādhito muniḥ
sagarāya varaṃ prādād bhṛguḥ satyavatāṃ varaḥ

अपत्यलाभः सुमहान्भविष्यति तवानघ
कीर्तिं चाप्रतिमां लोके प्राप्स्यसे पुरुषर्षभ

apatyalābhaḥ sumahān bhaviṣyati tavānagha
kīrtiṃ cāpratimāṃ loke prāpsyase puruṣarṣabha

एका जनयिता तात पुत्रं वंशकरं तव
षष्टिं पुत्रसहस्राणि अपरा जनयिष्यति

ekā janayitā tāta putraṃ vaṃśakaraṃ tava
ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi aparā janayiṣyati

भाषमाणं नरव्याघ्रं राजपत्न्यौ प्रसाद्य तम्
ऊचतुः परमप्रीते कृताञ्जलिपुटे तदा

bhāṣamāṇaṃ naravyāghraṃ rājapatnyau prasādya tam
ūcatuḥ paramaprīte kṛtāñjalipuṭe tadā

एकः कस्याः सुतो ब्रह्मन्का बहूञ्जनयिष्यति
श्रोतुमिच्छावहे ब्रह्मन्सत्यमस्तु वचस्तव

ekaḥ kasyāḥ suto brahman kā bahūñ janayiṣyati
śrotum icchāvahe brahman satyam astu vacas tava

तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा भृगुः परम धार्मिकः
उवाच परमां वाणीं स्वच्छन्दोऽत्र विधीयताम्

tayos tad vacanaṃ śrutvā bhṛguḥ parama dhārmikaḥ
uvāca paramāṃ vāṇīṃ svacchando 'tra vidhīyatām

एको वंशकरो वास्तु बहवो वा महाबलाः
कीर्तिमन्तो महोत्साहाः का वा कं वरमिच्छति

eko vaṃśakaro vāstu bahavo vā mahābalāḥ
kīrtimanto mahotsāhāḥ kā vā kaṃ varam icchati

मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी रघुनन्दन
पुत्रं वंशकरं राम जग्राह नृपसंनिधौ

munes tu vacanaṃ śrutvā keśinī raghunandana
putraṃ vaṃśakaraṃ rāma jagrāha nṛpasaṃnidhau

षष्टिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तदा
महोत्साहान्कीर्तिमतो जग्राह सुमतिः सुतान्

ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi suparṇabhaginī tadā
mahotsāhān kīrtimato jagrāha sumatiḥ sutān

प्रदक्षिणमृषिं कृत्वा शिरसाभिप्रणम्य च
जगाम स्वपुरं राजा सभार्या रघुनन्दन

pradakṣiṇam ṛṣiṃ kṛtvā śirasābhipraṇamya ca
jagāma svapuraṃ rājā sabhāryā raghunandana

अथ काले गते तस्मिञ्ज्येष्ठा पुत्रं व्यजायत
असमञ्ज इति ख्यातं केशिनी सगरात्मजम्

atha kāle gate tasmiñ jyeṣṭhā putraṃ vyajāyata
asamañja iti khyātaṃ keśinī sagarātmajam

सुमतिस्तु नरव्याघ्र गर्भतुम्बं व्यजायत
षष्टिः पुत्रसहस्राणि तुम्बभेदाद्विनिःसृताः

sumatis tu naravyāghra garbhatumbaṃ vyajāyata
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi tumbabhedād viniḥsṛtāḥ

घृतपूर्णेषु कुम्भेषु धात्र्यस्तान्समवर्धयन्
कालेन महता सर्वे यौवनं प्रतिपेदिरे

ghṛtapūrṇeṣu kumbheṣu dhātryas tān samavardhayan
kālena mahatā sarve yauvanaṃ pratipedire

अथ दीर्घेण कालेन रूपयौवनशालिनः
षष्टिः पुत्रसहस्राणि सगरस्याभवंस्तदा

atha dīrgheṇa kālena rūpayauvanaśālinaḥ
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi sagarasyābhavaṃs tadā

स च ज्येष्ठो नरश्रेष्ठ सगरस्यात्मसंभवः
बालान्गृहीत्वा तु जले सरय्वा रघुनन्दन
प्रक्षिप्य प्रहसन्नित्यं मज्जतस्तान्निरीक्ष्य वै

sa ca jyeṣṭho naraśreṣṭha sagarasyātmasaṃbhavaḥ
bālān gṛhītvā tu jale sarayvā raghunandana
prakṣipya prahasan nityaṃ majjatas tān nirīkṣya vai

पौराणामहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात्

paurāṇām ahite yuktaḥ pitrā nirvāsitaḥ purāt

तस्य पुत्रोंऽशुमान्नाम असमञ्जस्य वीर्यवान्
संमतः सर्वलोकस्य सर्वस्यापि प्रियंवदः

tasya putro 'ṃśumān nāma asamañjasya vīryavān
saṃmataḥ sarvalokasya sarvasyāpi priyaṃvadaḥ

ततः कालेन महता मतिः समभिजायत
सगरस्य नरश्रेष्ठ यजेयमिति निश्चिता

tataḥ kālena mahatā matiḥ samabhijāyata
sagarasya naraśreṣṭha yajeyam iti niścitā

स कृत्वा निश्चयं राजा सोपाध्यायगणस्तदा
यज्ञकर्मणि वेदज्ञो यष्टुं समुपचक्रमे

sa kṛtvā niścayaṃ rājā sopādhyāyagaṇas tadā
yajñakarmaṇi vedajño yaṣṭuṃ samupacakrame