Bala Kanda, sarga 39

देवतानां वचः श्रुत्वा भगवान्वै पितामहः
प्रत्युवाच सुसंत्रस्तान्कृतान्तबलमोहितान्

devatānāṃ vacaḥ śrutvā bhagavān vai pitāmahaḥ
pratyuvāca susaṃtrastān kṛtāntabalamohitān

यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः
कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम्

yasyeyaṃ vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ
kāpilaṃ rūpam āsthāya dhārayaty aniśaṃ dharām

पृथिव्याश्चापि निर्भेदो दृष्ट एव सनातनः
सगरस्य च पुत्राणां विनाशोऽदीर्घजीविनाम्

pṛthivyāś cāpi nirbhedo dṛṣṭa eva sanātanaḥ
sagarasya ca putrāṇāṃ vināśo 'dīrghajīvinām

पितामहवचः श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिंदमः
देवाः परमसंहृष्टाः पुनर्जग्मुर्यथागतम्

pitāmahavacaḥ śrutvā trayas triṃśad ariṃdamaḥ
devāḥ paramasaṃhṛṣṭāḥ punar jagmur yathāgatam

सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महात्मनाम्
पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिस्वनः

sagarasya ca putrāṇāṃ prādur āsīn mahātmanām
pṛthivyāṃ bhidyamānāyāṃ nirghātasamanisvanaḥ

ततो भित्त्वा महीं सर्वां कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्
सहिताः सगराः सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन्

tato bhittvā mahīṃ sarvāṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam
sahitāḥ sagarāḥ sarve pitaraṃ vākyam abruvan

परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिताः
देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिंनराः

parikrāntā mahī sarvā sattvavantaś ca sūditāḥ
devadānavarakṣāṃsi piśācoragakiṃnarāḥ

न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च
किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम्

na ca paśyāmahe 'śvaṃ tam aśvahartāram eva ca
kiṃ kariṣyāma bhadraṃ te buddhir atra vicāryatām

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तमः
समन्युरब्रवीद्वाक्यं सगरो रघुनन्दन

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ rājasattamaḥ
samanyur abravīd vākyaṃ sagaro raghunandana

भूयः खनत भद्रं वो निर्भिद्य वसुधातलम्
अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तथ

bhūyaḥ khanata bhadraṃ vo nirbhidya vasudhātalam
aśvahartāram āsādya kṛtārthāś ca nivartatha

पितुर्वचनमास्थाय सगरस्य महात्मनः
षष्टिः पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन्

pitur vacanam āsthāya sagarasya mahātmanaḥ
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi rasātalam abhidravan

खन्यमाने ततस्तस्मिन्ददृशुः पर्वतोपमम्
दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम्

khanyamāne tatas tasmin dadṛśuḥ parvatopamam
diśāgajaṃ virūpākṣaṃ dhārayantaṃ mahītalam

सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन
शिरसा धारयामास विरूपाक्षो महागजः

saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ raghunandana
śirasā dhārayām āsa virūpākṣo mahāgajaḥ

यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागजः
खेदाच्चालयते शीर्षं भूमिकम्पस्तधा भवेत्

yadā parvaṇi kākutstha viśramārthaṃ mahāgajaḥ
khedāc cālayate śīrṣaṃ bhūmikampas tadhā bhavet

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम्
मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्त्वा रसातलम्

taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā diśāpālaṃ mahāgajam
mānayanto hi te rāma jagmur bhittvā rasātalam

ततः पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदुः पुनः
दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम्

tataḥ pūrvāṃ diśaṃ bhittvā dakṣiṇāṃ bibhiduḥ punaḥ
dakṣiṇasyām api diśi dadṛśus te mahāgajam

महापद्मं महात्मानं सुमहापर्वतोपमम्
शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम्

mahāpadmaṃ mahātmānaṃ sumahāparvatopamam
śirasā dhārayantaṃ te vismayaṃ jagmur uttamam

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मनः
षष्टिः पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर्दिशम्

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi paścimāṃ bibhidur diśam

पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम्
दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबलाः

paścimāyām api diśi mahāntam acalopamam
diśāgajaṃ saumanasaṃ dadṛśus te mahābalāḥ

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम्
खनन्तः समुपक्रान्ता दिशं सोमवतीं तदा

taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam
khanantaḥ samupakrāntā diśaṃ somavatīṃ tadā

उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर्हिमपाण्डुरम्
भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीमिमाम्

uttarasyāṃ raghuśreṣṭha dadṛśur himapāṇḍuram
bhadraṃ bhadreṇa vapuṣā dhārayantaṃ mahīm imām

समालभ्य ततः सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम्
षष्टिः पुत्रसहस्राणि बिभिदुर्वसुधातलम्

samālabhya tataḥ sarve kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi bibhidur vasudhātalam

ततः प्रागुत्तरां गत्वा सागराः प्रथितां दिशम्
रोषादभ्यखनन्सर्वे पृथिवीं सगरात्मजाः

tataḥ prāguttarāṃ gatvā sāgarāḥ prathitāṃ diśam
roṣād abhyakhanan sarve pṛthivīṃ sagarātmajāḥ

ददृशुः कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम्
हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरतः

dadṛśuḥ kapilaṃ tatra vāsudevaṃ sanātanam
hayaṃ ca tasya devasya carantam avidūrataḥ

ते तं यज्ञहनं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणाः
अभ्यधावन्त संक्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन्

te taṃ yajñahanaṃ jñātvā krodhaparyākulekṣaṇāḥ
abhyadhāvanta saṃkruddhās tiṣṭha tiṣṭheti cābruvan

अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञियं हृतवानसि
दुर्मेधस्त्वं हि संप्राप्तान्विद्धि नः सगरात्मजान्

asmākaṃ tvaṃ hi turagaṃ yajñiyaṃ hṛtavān asi
durmedhas tvaṃ hi saṃprāptān viddhi naḥ sagarātmajān

श्रुत्वा तद्वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन
रोषेण महताविष्टो हुंकारमकरोत्तदा

śrutvā tad vacanaṃ teṣāṃ kapilo raghunandana
roṣeṇa mahatāviṣṭo huṃkāram akarot tadā

ततस्तेनाप्रमेयेन कपिलेन महात्मना
भस्मराशीकृताः सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः

tatas tenāprameyena kapilena mahātmanā
bhasmarāśīkṛtāḥ sarve kākutstha sagarātmajāḥ