Bala Kanda, sarga 40

पुत्रांश्चिरगताञ्ज्ञात्वा सगरो रघुनन्दन
नप्तारमब्रवीद्राजा दीप्यमानं स्वतेजसा

putrāṃś ciragatāñ jñātvā sagaro raghunandana
naptāram abravīd rājā dīpyamānaṃ svatejasā

शूरश्च कृतविद्यश्च पूर्वैस्तुल्योऽसि तेजसा
पितॄणां गतिमन्विच्छ येन चाश्वोऽपहारितः

śūraś ca kṛtavidyaś ca pūrvais tulyo 'si tejasā
pitṝṇāṃ gatim anviccha yena cāśvo 'pahāritaḥ

अन्तर्भौमानि सत्त्वानि वीर्यवन्ति महान्ति च
तेषां त्वं प्रतिघातार्थं सासिं गृह्णीष्व कार्मुकम्

antarbhaumāni sattvāni vīryavanti mahānti ca
teṣāṃ tvaṃ pratighātārthaṃ sāsiṃ gṛhṇīṣva kārmukam

अभिवाद्याभिवाद्यांस्त्वं हत्वा विघ्नकरानपि
सिद्धार्थः संनिवर्तस्व मम यज्ञस्य पारगः

abhivādyābhivādyāṃs tvaṃ hatvā vighnakarān api
siddhārthaḥ saṃnivartasva mama yajñasya pāragaḥ

एवमुक्तोंऽशुमान्सम्यक्सगरेण महात्मना
धनुरादाय खड्गं च जगाम लघुविक्रमः

evam ukto 'ṃśumān samyak sagareṇa mahātmanā
dhanur ādāya khaḍgaṃ ca jagāma laghuvikramaḥ

स खातं पितृभिर्मार्गमन्तर्भौमं महात्मभिः
प्रापद्यत नरश्रेष्ठ तेन राज्ञाभिचोदितः

sa khātaṃ pitṛbhir mārgam antarbhaumaṃ mahātmabhiḥ
prāpadyata naraśreṣṭha tena rājñābhicoditaḥ

दैत्यदानवरक्षोभिः पिशाचपतगोरगैः
पूज्यमानं महातेजा दिशागजमपश्यत

daityadānavarakṣobhiḥ piśācapatagoragaiḥ
pūjyamānaṃ mahātejā diśāgajam apaśyata

स तं प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चैव निरामयम्
पितॄन्स परिपप्रच्छ वाजिहर्तारमेव च

sa taṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā caiva nirāmayam
pitṝn sa paripapraccha vājihartāram eva ca

दिशागजस्तु तच्छ्रुत्वा प्रीत्याहांशुमतो वचः
आसमञ्जकृतार्थस्त्वं सहाश्वः शीघ्रमेष्यसि

diśāgajas tu tac chrutvā prītyāhāṃśumato vacaḥ
āsamañjakṛtārthas tvaṃ sahāśvaḥ śīghram eṣyasi

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वानेव दिशागजान्
यथाक्रमं यथान्यायं प्रष्टुं समुपचक्रमे

tasya tad vacanaṃ śrutvā sarvān eva diśāgajān
yathākramaṃ yathānyāyaṃ praṣṭuṃ samupacakrame

तैश्च सर्वैर्दिशापालैर्वाक्यज्ञैर्वाक्यकोविदैः
पूजितः सहयश्चैव गन्तासीत्यभिचोदितः

taiś ca sarvair diśāpālair vākyajñair vākyakovidaiḥ
pūjitaḥ sahayaś caiva gantāsīty abhicoditaḥ

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा जगाम लघुविक्रमः
भस्मराशीकृता यत्र पितरस्तस्य सागराः

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā jagāma laghuvikramaḥ
bhasmarāśīkṛtā yatra pitaras tasya sāgarāḥ

स दुःखवशमापन्नस्त्वसमञ्जसुतस्तदा
चुक्रोश परमार्तस्तु वधात्तेषां सुदुःखितः

sa duḥkhavaśam āpannas tv asamañjasutas tadā
cukrośa paramārtas tu vadhāt teṣāṃ suduḥkhitaḥ

यज्ञियं च हयं तत्र चरन्तमविदूरतः
ददर्श पुरुषव्याघ्रो दुःखशोकसमन्वितः

yajñiyaṃ ca hayaṃ tatra carantam avidūrataḥ
dadarśa puruṣavyāghro duḥkhaśokasamanvitaḥ

ददर्श पुरुषव्याघ्रो कर्तुकामो जलक्रियाम्
सलिलार्थी महातेजा न चापश्यज्जलाशयम्

dadarśa puruṣavyāghro kartukāmo jalakriyām
salilārthī mahātejā na cāpaśyaj jalāśayam

विसार्य निपुणां दृष्टिं ततोऽपश्यत्खगाधिपम्
पितॄणां मातुलं राम सुपर्णमनिलोपमम्

visārya nipuṇāṃ dṛṣṭiṃ tato 'paśyat khagādhipam
pitṝṇāṃ mātulaṃ rāma suparṇam anilopamam

स चैनमब्रवीद्वाक्यं वैनतेयो महाबलः
मा शुचः पुरुषव्याघ्र वधोऽयं लोकसंमतः

sa cainam abravīd vākyaṃ vainateyo mahābalaḥ
mā śucaḥ puruṣavyāghra vadho 'yaṃ lokasaṃmataḥ

कपिलेनाप्रमेयेन दग्धा हीमे महाबलाः
सलिलं नार्हसि प्राज्ञ दातुमेषां हि लौकिकम्

kapilenāprameyena dagdhā hīme mahābalāḥ
salilaṃ nārhasi prājña dātum eṣāṃ hi laukikam

गङ्गा हिमवतो ज्येष्ठा दुहिता पुरुषर्षभ
भस्मराशीकृतानेतान्पावयेल्लोकपावनी

gaṅgā himavato jyeṣṭhā duhitā puruṣarṣabha
bhasmarāśīkṛtān etān pāvayel lokapāvanī

तया क्लिन्नमिदं भस्म गङ्गया लोककान्तया
षष्टिं पुत्रसहस्राणि स्वर्गलोकं नयिष्यति

tayā klinnam idaṃ bhasma gaṅgayā lokakāntayā
ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi svargalokaṃ nayiṣyati

गच्छ चाश्वं महाभाग संगृह्य पुरुषर्षभ
यज्ञं पैतामहं वीर निर्वर्तयितुमर्हसि

gaccha cāśvaṃ mahābhāga saṃgṛhya puruṣarṣabha
yajñaṃ paitāmahaṃ vīra nirvartayitum arhasi

सुपर्णवचनं श्रुत्वा सोंऽशुमानतिवीर्यवान्
त्वरितं हयमादाय पुनरायान्महायशाः

suparṇavacanaṃ śrutvā so 'ṃśumān ativīryavān
tvaritaṃ hayam ādāya punar āyān mahāyaśāḥ

ततो राजानमासाद्य दीक्षितं रघुनन्दन
न्यवेदयद्यथावृत्तं सुपर्णवचनं तथा

tato rājānam āsādya dīkṣitaṃ raghunandana
nyavedayad yathāvṛttaṃ suparṇavacanaṃ tathā

तच्छ्रुत्वा घोरसंकाशं वाक्यमंशुमतो नृपः
यज्ञं निर्वर्तयामास यथाकल्पं यथाविधि

tac chrutvā ghorasaṃkāśaṃ vākyam aṃśumato nṛpaḥ
yajñaṃ nirvartayām āsa yathākalpaṃ yathāvidhi

स्वपुरं चागमच्छ्रीमानिष्टयज्ञो महीपतिः
गङ्गायाश्चागमे राजा निश्चयं नाध्यगच्छत

svapuraṃ cāgamac chrīmān iṣṭayajño mahīpatiḥ
gaṅgāyāś cāgame rājā niścayaṃ nādhyagacchata

अगत्वा निश्चयं राजा कालेन महता महान्
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राज्यं कृत्वा दिवं गतः

agatvā niścayaṃ rājā kālena mahatā mahān
triṃśadvarṣasahasrāṇi rājyaṃ kṛtvā divaṃ gataḥ