Bala Kanda, sarga 4

प्राप्तराज्यस्य रामस्य वाल्मीकिर्भगवानृषिः
चकार चरितं कृत्स्नं विचित्रपदमात्मवान्

prāptarājyasya rāmasya vālmīkir bhagavān ṛṣiḥ
cakāra caritaṃ kṛtsnaṃ vicitrapadam ātmavān

कृत्वा तु तन्महाप्राज्ञः सभविष्यं सहोत्तरम्
चिन्तयामास को न्वेतत्प्रयुञ्जीयादिति प्रभुः

kṛtvā tu tan mahāprājñaḥ sabhaviṣyaṃ sahottaram
cintayām āsa ko nv etat prayuñjīyād iti prabhuḥ

तस्य चिन्तयमानस्य महर्षेर्भावितात्मनः
अगृह्णीतां ततः पादौ मुनिवेषौ कुशीलवौ

tasya cintayamānasya maharṣer bhāvitātmanaḥ
agṛhṇītāṃ tataḥ pādau muniveṣau kuśīlavau

कुशीलवौ तु धर्मज्ञौ राजपुत्रौ यशस्विनौ
भ्रातरौ स्वरसंपन्नौ ददर्शाश्रमवासिनौ

kuśīlavau tu dharmajñau rājaputrau yaśasvinau
bhrātarau svarasaṃpannau dadarśāśramavāsinau

स तु मेधाविनौ दृष्ट्वा वेदेषु परिनिष्ठितौ
वेदोपबृह्मणार्थाय तावग्राहयत प्रभुः

sa tu medhāvinau dṛṣṭvā vedeṣu pariniṣṭhitau
vedopabṛhmaṇārthāya tāv agrāhayata prabhuḥ

काव्यं रामायणं कृत्स्नं सीतायाश्चरितं महत्
पौलस्त्य वधमित्येव चकार चरितव्रतः

kāvyaṃ rāmāyaṇaṃ kṛtsnaṃ sītāyāś caritaṃ mahat
paulastya vadham ity eva cakāra caritavrataḥ

पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्
जातिभिः सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम्

pāṭhye geye ca madhuraṃ pramāṇais tribhir anvitam
jātibhiḥ saptabhir baddhaṃ tantrīlayasamanvitam

हास्यशृङ्गारकारुण्यरौद्रवीरभयानकैः
बीभत्सादिरसैर्युक्तं काव्यमेतदगायताम्

hāsyaśṛṅgārakāruṇyaraudravīrabhayānakaiḥ
bībhatsādirasair yuktaṃ kāvyam etad agāyatām

तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्च्छनास्थानकोविदौ
भ्रातरौ स्वरसंपन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ

tau tu gāndharvatattvajñau mūrcchanāsthānakovidau
bhrātarau svarasaṃpannau gandharvāv iva rūpiṇau

रूपलक्षणसंपन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ
बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथापरौ

rūpalakṣaṇasaṃpannau madhurasvarabhāṣiṇau
bimbād ivoddhṛtau bimbau rāmadehāt tathāparau

तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम्
वाचो विधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ

tau rājaputrau kārtsnyena dharmyam ākhyānam uttamam
vāco vidheyaṃ tat sarvaṃ kṛtvā kāvyam aninditau

ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे
यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुस्तौ समाहितौ
महात्मानौ महाभागौ सर्वलक्षणलक्षितौ

ṛṣīṇāṃ ca dvijātīnāṃ sādhūnāṃ ca samāgame
yathopadeśaṃ tattvajñau jagatus tau samāhitau
mahātmānau mahābhāgau sarvalakṣaṇalakṣitau

तौ कदाचित्समेतानामृषीणां भावितात्मनाम्
आसीनानां समीपस्थाविदं काव्यमगायताम्

tau kadā cit sametānām ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
āsīnānāṃ samīpasthāv idaṃ kāvyam agāyatām

तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे बाष्पपर्याकुलेक्षणाः
साधु साध्वित्य्तावूचतुः परं विस्मयमागताः

tac chrutvā munayaḥ sarve bāṣpaparyākulekṣaṇāḥ
sādhu sādhv ity tāv ūcatuḥ paraṃ vismayam āgatāḥ

ते प्रीतमनसः सर्वे मुनयो धर्मवत्सलाः
प्रशशंसुः प्रशस्तव्यौ गायमानौ कुशीलवौ

te prītamanasaḥ sarve munayo dharmavatsalāḥ
praśaśaṃsuḥ praśastavyau gāyamānau kuśīlavau

अहो गीतस्य माधुर्यं श्लोकानां च विशेषतः
चिरनिर्वृत्तमप्येतत्प्रत्यक्षमिव दर्शितम्

aho gītasya mādhuryaṃ ślokānāṃ ca viśeṣataḥ
ciranirvṛttam apy etat pratyakṣam iva darśitam

प्रविश्य तावुभौ सुष्ठु तदा भावमगायताम्
सहितौ मधुरं रक्तं संपन्नं स्वरसंपदा

praviśya tāv ubhau suṣṭhu tadā bhāvam agāyatām
sahitau madhuraṃ raktaṃ saṃpannaṃ svarasaṃpadā

एवं प्रशस्यमानौ तौ तपःश्लाघ्यैर्महर्षिभिः
संरक्ततरमत्यर्थं मधुरं तावगायताम्

evaṃ praśasyamānau tau tapaḥślāghyair maharṣibhiḥ
saṃraktataram atyarthaṃ madhuraṃ tāv agāyatām

प्रीतः कश्चिन्मुनिस्ताभ्यां संस्थितः कलशं ददौ
प्रसन्नो वल्कलं कश्चिद्ददौ ताभ्यां महायशाः

prītaḥ kaś cin munis tābhyāṃ saṃsthitaḥ kalaśaṃ dadau
prasanno valkalaṃ kaś cid dadau tābhyāṃ mahāyaśāḥ

आश्चर्यमिदमाख्यानं मुनिना संप्रकीर्तितम्
परं कवीनामाधारं समाप्तं च यथाक्रमम्

āścaryam idam ākhyānaṃ muninā saṃprakīrtitam
paraṃ kavīnām ādhāraṃ samāptaṃ ca yathākramam

प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित्तत्र गायकौ
रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रजः

praśasyamānau sarvatra kadā cit tatra gāyakau
rathyāsu rājamārgeṣu dadarśa bharatāgrajaḥ

स्ववेश्म चानीय ततो भ्रातरौ सकुशीलवौ
पूजयामास पूजार्हौ रामः शत्रुनिबर्हणः

svaveśma cānīya tato bhrātarau sakuśīlavau
pūjayām āsa pūjārhau rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ

आसीनः काञ्चने दिव्ये स च सिंहासने प्रभुः
उपोपविष्टैः सचिवैर्भ्रातृभिश्च परंतपः

āsīnaḥ kāñcane divye sa ca siṃhāsane prabhuḥ
upopaviṣṭaiḥ sacivair bhrātṛbhiś ca paraṃtapaḥ

दृष्ट्वा तु रूपसंपन्नौ तावुभौ वीणिनौ ततः
उवाच लक्ष्मणं रामः शत्रुघ्नं भरतं तथा

dṛṣṭvā tu rūpasaṃpannau tāv ubhau vīṇinau tataḥ
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmaḥ śatrughnaṃ bharataṃ tathā

श्रूयतामिदमाख्यानमनयोर्देववर्चसोः
विचित्रार्थपदं सम्यग्गायतोर्मधुरस्वरम्

śrūyatām idam ākhyānam anayor devavarcasoḥ
vicitrārthapadaṃ samyag gāyator madhurasvaram

इमौ मुनी पार्थिवलक्ष्मणान्वितौ; कुशीलवौ चैव महातपस्विनौ
ममापि तद्भूतिकरं प्रचक्षते; महानुभावं चरितं निबोधत

imau munī pārthivalakṣmaṇānvitau; kuśīlavau caiva mahātapasvinau
mamāpi tad bhūtikaraṃ pracakṣate; mahānubhāvaṃ caritaṃ nibodhata

ततस्तु तौ रामवचः प्रचोदिता;वगायतां मार्गविधानसंपदा
स चापि रामः परिषद्गतः शनै;र्बुभूषयासक्तमना बभूव ह

tatas tu tau rāmavacaḥ pracoditāv; agāyatāṃ mārgavidhānasaṃpadā
sa cāpi rāmaḥ pariṣadgataḥ śanair; bubhūṣayāsaktamanā babhūva ha